II SA/Bd 176/14

Dnia 3 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w T. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat K. K. ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B.) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. działając na podstawie art. 7 pkt 5, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na przebieg postępowania w sprawie podając, że decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy C. Kierownik GOPS w C., po rozpatrzeniu wniosku S. K., odmówił przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi. Decyzja została wydana na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 98 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej, Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że S. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania jest renta rolnicza z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, od której są potrącane zajęcia komornicze, które nie są związane z alimentacją w wysokości [...] zł. W związku z tym organ stwierdził, że sytuacja materialna jest stabilna oraz wskazał, iż ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje odliczania od dochodu potrąceń komorniczych niezwiązanych z alimentacją. Ustalono ponadto, że spełnione jest kryterium sytuacyjne wynikające z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, bowiem S. K. jest osobą chorą. Rozpatrując sprawę na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ stwierdził, że wsparcie polegające na przyznaniu specjalnego zasiłku celowego ma charakter fakultatywny oraz uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę pomocy, gdyż strona nie ponosi wysokich kosztów utrzymania, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Organ wskazał ponadto, że znaczną część zasobów finansowych S. K. przeznacza na ciągłą korespondencję z instytucjami, co świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych. Podkreślono, że zaoferowano stronie pomoc, poprzez przekazywanie żywności w ramach programu PEAD, z której strona nie skorzystała. Odwołanie od wymienionej decyzji organu I instancji, wniósł S. K. wskazując na potrzebę zakupu węgla i brak własnych środków na ten cel. Odwołujący podał, że ponosi wydatki na spłatę kredytu - [...]zł miesięcznie, energię elektryczną - [...]zł, środki czystości - [...] zł i nie zgadza się z twierdzeniem organu o marnotrawieniu własnych środków finansowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej, powołanej na wstępie decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] wyjaśniło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone warunki, w tym kryterium dochodowe i kryterium sytuacyjne, którym jest m.in. niepełnosprawność i długotrwała lub ciężka choroba. Szczególną formą wsparcia przewidzianego przepisami ustawy o pomocy społecznej, jest specjalny zasiłek celowy, który w myśl art. 41 pkt 1 ustawy, może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, zasiłek ten może być przyznany w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny i nie podlega zwrotowi. Organ II instancji podał, że w sprawie ustalono, że S. K., prowadzący jednoosobowe gospodarstwo domowe, na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dysponował dochodem w kwocie [...] zł, a tym samym przekraczającym kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Ustalono, że na zakup leków i leczenie wydaje ok. [...] zł miesięcznie, zaś na energię elektryczną [...] zł. Organ podkreślił, że specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, jest świadczeniem o wyjątkowym charakterze i przyznawanym na specjalnych zasadach, bowiem w pierwszym rzędzie prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza określonego w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowego. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie zasiłku jest obowiązkiem organu. Wskazał, że z treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że decyzja w sprawie specjalnego zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego, nie ma jednak obowiązku przyznania tej formy pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Na gruncie zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego organy ustaliły, że nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie zgadzając się z dokonanym w sprawie rozstrzygnięciem, S. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę zarzucając, że organy w przedmiotowej sprawie niedokładnie zbadały stan faktyczny, poprzez nieuwzględnienie wszystkich ponoszonych przez niego wydatków. Podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Brzmienie powyższego unormowania prowadzi do wniosku, że zasiłek celowy specjalny może być przyznany przez organ administracyjny w przypadku spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, o przyznanie rozważanego świadczenia może wnioskować osoba albo rodzina, której dochód przekracza odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - w tym wypadku kwotę - 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Po drugie, musi wystąpić szczególnie uzasadniony przypadek. Po trzecie, przyznanie rzeczonego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, ponieważ użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1789/10). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, nie mniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie nadarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07). W ocenie sądu ustalenie, że w danej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek nakłada na organ administracyjny obowiązek szczególnie wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rozważane świadczenie dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Zasiłek celowy specjalny nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową S. K., który wnioskował o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na zakup węgla. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje, jak podał, na schizofrenię, depresję, łojotokowe zapalenie skóry i inne schorzenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa strony, w połączeniu z sytuacją zdrowotną jest trudna, nie mniej, ma ona stały i pewny dochód, jakim jest renta rolnicza i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie [...] zł, przekraczającej według prawidłowej oceny organów obu instancji, ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące - 542 zł. Wskazać należy, że pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego, z uwagi na duże potrzeby w zakresie pomocy społecznej, przyznawana jest na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb bytowych. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie może być uznana ponadto sytuacja osobista, ani stan zdrowia skarżącego i ponoszone w związku z tym koszty leczenia. Okoliczności te nie mogą zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącego to zdarzenia mające charakter okazjonalny, nadzwyczajny, które wykraczają poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem wielu nie dających się przewidzieć wydarzeń. Zasiłek ten, na co wskazano powyżej, nie może być traktowany jako rekompensata za poniesione przez stronę wydatki, ani stanowić dodatkowego źródła dochodu. Reasumując, analiza podjętych rozstrzygnięć potwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze podobnie jak i organ I instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy kierując się art. 7 k.p.a., poczynione w tym zakresie ustalenia znajdują odzwierciedlenie w załączonym do sprawy materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą, w ocenie sądu, wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną oraz finansową skarżącego i prawidłowo oceniły ją w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 1 ustawy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, czemu dały wraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu zgodnie z regułami wynikającymi z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego ponownie rozpoznało i rozstrzygnęło sprawę będącą przedmiotem rozważań organu I instancji i odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniu dochodząc tym samym do słusznej konkluzji, że dochód skarżącego znacznie przekraczający kwotę kryterium dochodowego winien zabezpieczyć jego podstawowe potrzeby. W tych okolicznościach sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Wobec powyższego, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.