II SA/Bd 179/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. i Gminy J. P. nr [...] z dnia [...] stycznia 2025 r. II SA/Bd 179/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2025 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy J. P. uznał przyznane B. K. (dalej jako: "skarżąca") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem R. K. wypłacone za okres od [...] 2024 r. do [...] 2024 jako nienależnie pobrane. Jednocześnie zobowiązał do zwrotu ww. świadczenia przyznanego w kwocie [...]zł decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r., która została zmieniona decyzją nr [...] z dnia [...] 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2025 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...].2024r. skarżąca złożyła rezygnację z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego w związku z opieką nad mężem począwszy od [...].2024r. Z ustaleń organu I instancji dokonanych na podstawie informacji pozyskanej z systemu Emp@tia wynika, że mąż skarżącej - R. K. uprawniony jest do świadczenia wspierającego od dnia [...].2024r. W związku z tym, wypłacone skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] 2024 r. do [...] 2024 r., w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy należy potraktować je jako nienależnie pobrane. Kolegium dodało, że ponieważ strona skarżąca nie powiadomiła o złożeniu wniosku o świadczenie wspierające, organ I instancji nie miał możliwości realizacji obowiązku wstrzymania wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającego z art. 63 ust. 9 ustawy o świadczeniu wspierającym. Odnosząc się do propozycji strony skarżącej, żeby od kwoty należnej [...] zł odliczyć kwotę [...]zł, tj. trzymiesięczną emeryturę, Kolegium stwierdziło, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych są dla organów administracji publicznej wiążące i nie przewidują uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia zarówno w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, które winno być zwrócone w takiej kwocie, w jakiej zostało pobrane nienależnie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję B. K. zwróciła uwagę, że do momentu przyznania mężowi świadczenia wspierającego nie miała informacji o tym ile punktów zostało przyznanych i czy świadczenie będzie przysługiwało. Dopiero w dniu [...] 2024 r. otrzymała wiadomość o tym, że z dniem [...].2024 wyliczono punkty przyznane mężowi. Skarżącą wskazała, że robiła wszystko zgodnie z prawem i pouczeniami pracowników instytucji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ustalenia, że kwota [...]zł pobrana przez skarżącą tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że kwoty świadczenia pielęgnacyjnego za okres wskazany w sentencji decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323, z późn. zm., dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm., dalej u.ś.w.). Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniu wspierającym. Stosownie do brzmienia art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Zgodnie natomiast z treścią art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z akt sprawy wynika, że wniosek o świadczenie wspierające został złożony w dniu [...] 2025 r., a decyzja o jego przyznaniu została podjęta w dniu [...] 2024 r. Świadczenie wspierające natomiast przyznano z mocą wsteczną od [...] 2024 r. W ocenie Sądu, w tych okolicznościach brak jest podstaw do przyjęcia, że w okresie poprzedzającym wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczenia wspierającego, skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze - ze świadomością, że się ono jej nie należy. Nie sposób bowiem przyjąć, że skarżąca pobierając świadczenie pielęgnacyjne w okresie od [...] 2024 r. mogła i powinna przypuszczać, że jej mąż otrzyma prawo do świadczenia wspierającego z mocą wsteczną od [...] 2024 r. Nie można w związku z tym w żaden sposób stwierdzić, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne od [...] 2024 r. skarżąca miała świadomość, tego, że w przyszłości ziszczą się okoliczności, które przesądzą o nieistnieniu podstaw do jego pobierania. Najistotniejsze jest jednak to, że skarżąca nie została przez organ w prawidłowy sposób pouczona o konieczności wnioskowania o zaprzestanie wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego po przyznaniu jej mężowi prawa do świadczenia wspierającego. Sąd podkreśla, że świadomość, że świadczenie jest nienależne ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w dacie jego pobierania. W konsekwencji strona nie może ponosić negatywnych skutków takiego stanu rzeczy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 779/24, CBOSA). Przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może mieć wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia, pobieranego przed wydaniem decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 648/24, CBOSA). Samo złożenie wniosku nie oznacza bowiem, że świadczenie zostanie przyznane. Z kolei pouczenia zawarte we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (nie załączonym przez organ do akt administracyjnych) nie mogły obejmować okoliczności przyznania prawa do świadczenia wspierającego, bo w dacie wnioskowania świadczenie wspierające nie istniało. Z akt administracyjnych nie wynika jednocześnie by po wprowadzeniu świadczenia wspierającego organ pouczył skarżącą o konieczności poinformowania o przyznaniu tego świadczenia. Na marginesie należy wskazać, że zgodnie z art. 63 ust. 9 u.ś.w. wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu jeżeli złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Treść tego przepisu wskazuje, że takie wstrzymanie wypłaty powinno leżeć w gestii organu bez względu na to, czy osoba wnioskująca poinformuje organ o pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego, czy też nie. Bez wątpienia organy mają możliwość dokonania weryfikacji tego, czy i kto posiada prawo do świadczenia wspierającego oraz do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu organy orzekające nie zbadały w sposób prawidłowy, czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania skarżącej. Należy podkreślić, że kuriozalne jest założenie przyznawania przez organ świadczenia wspierającego z datą wsteczną i żądanie zwrotu przyznanego w przeszłości świadczenia pielęgnacyjnego (w wielu przypadkach zapewne skonsumowanego przez beneficjenta). Nawet gdyby przyjąć, że skarżąca we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z 2021 r. zapoznała się z obowiązkiem informowania organ o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak w ocenie Sądu takie pouczenie jest nieskuteczne w sytuacji, w której wprost nie obejmuje w swojej treści okoliczności przyznania świadczenia wspierającego. Organy nie dokonały prawidłowej aktualizacji przedmiotowego pouczenia po wprowadzeniu przez ustawodawcę nowego świadczenia. Sąd podkreśla, że jedynie takie pouczenie, z którego w sposób niebudzący wątpliwości strony o skutkach niepoinformowania organu o wymienionych tutaj okolicznościach, stanowiłoby o możliwości uznania pobieranego świadczenia za nienależne. Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego nie wynika, aby w niniejszej sprawie skarżąca została prawidłowo i skutecznie pouczona, że brak powiadomienia organu o przyznaniu świadczenia wspierającego skutkuje utratą prawa do pobierania przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego i uznaniem go za nienależnie pobrane, a w konsekwencji skutkuje obowiązkiem zwrotu w razie dalszego pobierania pomimo zaistnienia tych okoliczności. Tym samym, w sprawie nie spełniła się przesłanka aktualizująca podstawę do zastosowania art. 30 ust. 1 u.ś.r. Powyższe pozostaje w związku z zasadą prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy prowadzi w ocenie Sądu do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 1 u.ś.r., a także naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy. Organ rozpatrując sprawę ponownie, kierując się wskazaną przez Sąd oceną prawną, ustali czy pobrane świadczenie w spornym okresie nosi znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu omawianych regulacji (organ ustali, czy prawidłowo i wprost pouczył skarżącą o obowiązku poinformowania organu o przyznaniu synowi świadczenia wspierającego), względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, mając jednocześnie w polu widzenia obowiązek przestrzegania pozostałych reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu, wnikliwie uzasadniając swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję poprzedzającą.