II SA/Bd 209/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie zdalnej w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...]. II SA/Bd 209/23 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r., znak: [...], Burmistrz S., odmówił M. G. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – R. K., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] listopada 2022 r. kwalifikującym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności wymagającej opieki matki skarżącej istnieje od 74 roku życia, a więc powstał po przekroczeniu wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") uprawniającego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wskazała, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za przepis niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 stycznia 2023 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za przepis niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ odwoławczy uznał jednak, że przyczyną niemożności podjęcia zatrudnienia przez skarżącą nie jest opieka nad niepełnosprawną matką, zaś jest nią opieka nad małym dzieckiem. Organ wskazał, że skarżąca pomaga matce jedynie w zwykłych czynnościach życia codziennego. W ocenie organu nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem opieki nad matką, co stanowi naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie decyzji organów. W pierwszej kolejności skarżąca wskazała, że jej matka wymaga stałej, całodobowej opieki z uwagi na stan zdrowia uniemożliwiający samodzielną egzystencję i z tego względu skarżąca nie może podjąć pracy zarobkowej. Skarżąca podkreśliła, że rezygnacja z podjęcia zatrudnienia wiąże się wyłącznie z opieką nad matką, gdyż jej córka mogłaby uczęszczać do żłobka, a jednocześnie w opiece nad dzieckiem skarżącej pomaga jej mąż. Ponadto w ocenie skarżącej jej matka wymaga pomocy w każdym aspekcie jej życia codziennego, tj. w czynnościach higienicznych, praniu, gotowaniu, sprzątaniu, zakupach, przygotowaniu leków, transporcie do lekarzy czy podczas spacerów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga jest zasadna. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny legalności odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc do oceny, czy sytuacja faktyczna i prawna, w jakiej znalazła się skarżąca, tj. powstanie obowiązku opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, uniemożliwia jej podjęcie lub zmusiła ją do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odnośnie natomiast wskazanych przez organ I instancji dodatkowych przesłanek odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, opartych o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ II instancji wskazał na brak podstaw do ich zastosowania w sprawie, przedstawiając w tym zakresie szczegółową i opartą o utrwalone orzecznictwo argumentację. Sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego co do bezpodstawności zastosowania w sprawie przez organ I instancji przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając ją za prawidłową i przyjmując wraz z argumentacją jako swoją. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podkreślenia wymaga, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 grudnia 2022 r. wynika, że wymagająca opieki matka skarżącej z powodu problemów ze wzrokiem (zanik plamki żółtej, powikłania w lewym oku) wymaga pomocy drugiej osoby, gdyż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Matka skarżącej wymaga wsparcia w codziennych obowiązkach takich jak zakupy, pranie, sprzątanie, a ponadto wymaga pomocy w poruszaniu się, w tym w dojazdach do lekarzy. Ponadto skarżąca wskazała, że pomaga matce także w czynnościach higienicznych. Wyjaśnienia wymaga także kwestia rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nie pracuje od 31 grudnia 2021 r., natomiast powstanie niepełnosprawności w stopniu znacznym jej matki datowana jest na [...] października 2022 r. Ponadto w ocenie organu z oświadczenia skarżącej z dnia 29 listopada 2022 r. wynika, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia związane jest z opieką nad małym dzieckiem. Wyjaśnienia wymaga jednak, że w tym samym oświadczeniu skarżąca wskazała również, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto skarżąca w skardze wykazała, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia związane jest z opieką nad niepełnosprawną matką, zaś przy okazji zajmuje się małą córką, która mogłaby uczęszczać do żłobka i w opiece nad którą współuczestniczy mąż skarżącej. Podkreślić należy zatem, że skarżąca nie rezygnuje z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę sprawowaną nad córką. Niepodejmowanie pracy zarobkowej wiąże się natomiast z opieką nad niepełnosprawną matką, która – jak wskazano powyżej – z uwagi na chorobę oczu wymaga opieki stałej i całodobowej celem zapewnienia jej funkcjonowania w codziennym życiu. Uznać należy, że opieka nad niepełnosprawną matką koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia, natomiast fakt jednoczesnej opieki przez skarżącą nad małą córką nie wpływa na zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparto nieprawidłowo na przesłance braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Zarówno z zakresu opieki sprawowanej nad matką, jak i okoliczności związanych z możliwością podjęcia innych rozwiązań dotyczących opieki nad córką wynika, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą jest opieka nad niepełnosprawną matką. Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem swojej niepełnosprawnej matki wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia i nie ma na to wpływu fakt jednoczesnej opieki nad córką. Zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a biernością zawodową skarżącej. W związku z tym spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., uprawniająca do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organ odwoławczy na skutek błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wadliwie przyjął, że okoliczność sprawowania jednocześnie opieki nad niepełnosprawną matką i opieki nad małym dzieckiem wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec stwierdzenia spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek wymaganych w art. 17 u.ś.r. dla przyznania tego świadczenia.