II SA/Bd 228/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewoda [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz [...], działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.),orzekł o wymeldowaniu K. M. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego pod adresem :[...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że w sprawie przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem jednej ze stron tj. E. D. i czterech świadków, przy czym K. M. na rozprawę nie stawiła się, pomimo powiadomienia. E. D. i świadkowie zeznali, że K. M. nie zamieszkuje w budynku pod adresem pobytu stałego, ponieważ około 1 miesiąca po śmierci ojca w 2005 r. opuściła sporny budynek i zamieszkała u swoich kuzynów M. i F. M., w miejscowości [...]. Ponadto M. M. (opiekun prawny) w swoich zeznaniach do protokołu potwierdziła, że K. M. opuściła miejsce pobytu stałego w w/w okresie i zamieszkiwała u niej w domu do m-ca września 2007 r. tj. do czasu wyjazdu na studia. Od tego czasu przyjeżdża tylko na święta i czasami w ferie, potwierdzając również, że fotele, ławę, swoje ubiory i rzeczy osobiste K. M. zabrała ze sobą i są u niej w domu. Wskazano również, że w dniu 14 luty 2008 r. przeprowadzono wizję lokalną, w trakcie której ustalono, że K. M. nie mieszka pod adresem pobytu stałego tj. [...], bowiem w przedmiotowej posesji zamieszkuje rodzina Państwa K. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny ustalony w trakcie postępowania organ stwierdził, iż spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnie 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponieważ K. M. wyprowadziła się z lokalu będącego jej adresem pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku meldunkowego -wymeldowania się; zabrała ze sobą swoje rzeczy osobiste, a opuszczenie lokalu było trwale i miało charakter dobrowolny. W odwołaniu od powyższej decyzji K. M. wyraziła swoje niezadowolenie z treści zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, zarzucając orzekającemu organowi jego wydanie z naruszeniem przepisów wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 97 § 1 pkt 4, a mianowicie nie zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu zakończenia przez Sąd Rejonowy we [...] Wydział Cywilny sprawy przeciwko E. D. o przywrócenie naruszonego posiadania. Zarzuciła również naruszenie art.10 § 1 K.p.a. poprzez nie zapoznanie jej z materiałem dowodowym. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, iż w celu uzupełnienia dowodów, zwrócił się do K. M. o przedłożenie do wglądu lub nadesłanie kserokopii orzeczenia sądu o ustanowieniu dla niej, wówczas małoletniej, rodziny zastępczej w osobie M. M. zam. [...]. Z nadesłanej kopii wynikało, że postanowieniem Sądu Rejonowego we [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich sygn. akt IlI RNsm 427/2005 z dnia 11 maja 2006 r. ograniczono władzę rodzicielską matce – B. M. nad m. in. małoletnią K. M. poprzez umieszczenie małoletniej w rodzinie zastępczej w osobach M. i F. małżonków M. zamieszkałych [...]. Organ odwoławczy wystąpił wówczas do Sądu Rejonowego we [...] o udzielenie informacji w zakresie prowadzonego postępowania z powództwa Pani K. M. przeciwko Panu E. D. o przywrócenie naruszonego posiadania, ponieważ z nadesłanej w dniu 12 sierpnia 2008 r. informacji wynikało, że w tej sprawie wpłynął wniosek z powództwa K. M. przeciwko E. D. W związku z prowadzonym przez Sąd Rejonowy we [...] postępowaniem o przywrócenie naruszonego posiadania organ II instancji w dniu [...] r. wydal postanowienie o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie, do czasu rozstrzygnięcia pozwu przez Sąd kwestii naruszonego posiadania, co nastąpiło wyrokiem Sądu Rejonowego we [...] Wydział I Cywilny z dnia 16 września 2009 r. (sygn. akt I C 236/08) oddalającym w całości powództwo K. M., który to wyrok uprawomocnił się w dniu 7.10.2009 r. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, opierając się na treści postanowienia Sądu Rejonowego we [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich sygn. akt III RNsm 427/2005 z dnia 11 maja 2006 r., iż K. M. wówczas jako małoletnie dziecko nie opuściła tej nieruchomości dobrowolnie, z własnej woli, lecz na podstawie postanowienia, o którym mowa wyżej, została umieszczona w rodzinie zastępczej w osobach M. i F. małżonków M. zarn. w m. [...]. Podkreślono jednak, że K. M. po uzyskaniu pełnoletności nie powróciła do nieruchomości pod adresem [...] i w dalszym ciągu zamieszkiwała u swojej rodziny M. i F. małżonków M. Ponadto z uwagi na to, iż Sąd Rejonowy we [...] oddalił w całości pozew K. M. przeciwko E. D. o przywrócenie naruszonego posiadania, w ocenie organu nakazuje uznać, że opuszczenie przez stronę miejsca stałego zameldowania było trwale i dobrowolne. W ocenie organu II instancji wniesienie przez K. M. kolejnego pozwu do Sądu o uchylenie aktu notarialnego, na podstawie którego E. D. stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości nie stanowi podstawy do kolejnego zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w myśl art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem ewentualne orzeczenie w tej sprawie, nie stanowi przeszkody do rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy K. M. zarzuciła organowi odwoławczemu wydanie decyzji naruszającej dyspozycję art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej, jej wyjazd na studia nie jest podstawą do wymeldowania z miejsca pobytu stałego, bowiem brak jest przepisu prawnego, który nakładałby taki obowiązek. Wskazał również, że w podobnej sytuacji była jej siostra K. lecz Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił jej wymeldowania, co w jej ocenie stanowi naruszenie art. 32 ustęp 1 Konstytucji RP, która statuuje zasadę równości wobec prawa. Skarżąca oświadczyła, że przedmiotowy lokal stanowi jej centrum życiowe, a E. D. uniemożliwia jej korzystanie z lokalu. Jej zdaniem Wojewoda [...] powinien zawiesić postępowanie odwoławcze do czasu rozpoznania przez Sąd Okręgowy we [...] Wydział I Cywilny sprawy z jej powództwa przeciwko E. D. o unieważnienie aktu notarialnego, mocą którego E. D. stał się właścicielem lokalu pod adresem [...], o czym poinformowała organ II instancji pismem, które winno się znajdować w aktach sprawy, a informacja ta była skierowana za pośrednictwem organu odwoławczego do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w zażaleniu na postanowienie Wojewody [...] o podjęciu zawieszonego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) zwanej dalej ustawą wynika, że ewidencja ludności służy do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy m.in. o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. II OSK 561/05 - LEX nr 194344). Podstawą zaś wydania decyzji w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.). Stanowi on, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Tak więc przesłankami wymeldowania są: opuszczenie miejsca pobytu oraz nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się. Podkreślenia wymaga fakt, że w rozumieniu przywołanego przepisu przez opuszczenie miejsca pobytu stałego należy uważać jedynie dobrowolne i trwałe zaniechanie zamieszkiwania w nim, w wyniku którego miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej, nie zaś takie opuszczenie miejsca pobytu stałego, które nie nosi przymiotu dobrowolności. Celem przytoczonej regulacji jest więc zapewnienie zgodności między stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności, które powinny rejestrować i odzwierciedlać zmiany miejsc pobytu. Z tych też względów nałożono na osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu powinność dokonywania czynności służących rejestracji miejsca pobytu, a organom meldunkowym przyznano uprawnienia do wydawania rozstrzygnięć mających zastępować takie czynności (gdy nie podejmie ich osoba zobowiązana) właśnie dla uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., V SA 3657/02, Wspólnota 2004, Nr 8). Sprawy meldunkowe należące do kategorii zagadnień ze sfery prawa administracyjnego, służą tym samym wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustaleniem uprawnień (prawa) do lokalu, czy też z ewentualnymi roszczeniami majątkowymi. W tym świetle, załatwienie sprawy w przedmiocie wymeldowania skarżącej z miejsca stałego pobytu wymagało rozważenia przez organ, czy opuściła miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny – w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Przy czym wskazać należy, że ustalenia takie winny być poczynione zgodnie z przepisami prawa procesowego tj. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).Stosownie bowiem do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy oraz w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Dokonanie oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy opuszczenie miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny wymaga uwzględnienia okresu czasu, przez jaki dana osoba nie przebywa w miejscu stałego pobytu, jak również ustalenia na podstawie okoliczności obiektywnych, czy nastąpiło dobrowolne zerwanie jej więzi z tym miejscem, spowodowane koncentracją interesów życiowych w innym miejscu. W ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo przyjęły, iż opuszczenie przez K. M. lokalu w budynku mieszkalnego pod adresem: [...] ma trwały charakter. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, na które składały się środki dowodowe w postaci zeznań świadków, spostrzeżeń dokonanych podczas przeprowadzonych wizji lokalnych wykazało, że K. M. w przedmiotowym budynku nie zamieszkuje od ok. miesiąca po śmierci ojca w 2005 r., gdy zabrała swoje rzeczy osobiste i zamieszkała u wujostwa M. i F. M. i z ich domu dojeżdżała do szkoły, widywano ją na ich podwórzu, a w przedmiotowej nieruchomości widywany był tylko E. D. Ponadto M. M. (opiekun prawny skarżącej) zeznała do protokołu, że po śmierci W. M. (w lipcu 2005 r.) - ojca K. M. - małoletnie wówczas dzieci K. M. l. 17 i jej brat K. l. 13 zamieszkały z nią pod adresem [...], zabrawszy swe książki, przedmioty i rzeczy osobiste. Oświadczyła, że rodzeństwo odwiedzało dotychczasowe mieszkanie, ale zaprzestało tego po zmianie właściciela budynku, a K. M. przebywała u nich od lipca 2005 r. do października 2007 r. tj. do czasu wyjazdu na studia, od tego czasu przyjeżdża do nich tylko na święta i czasami na ferie. O ile jednak K. M. po uzyskaniu pełnoletności nie powróciła do nieruchomości pod adresem [...] i w dalszym ciągu zamieszkiwała u swojej rodziny M. i F. małżonków M., to odnotowania wymaga jej wystąpienie do Sądu Rejonowego we [...] Wydział I Cywilny przeciwko E. D. w sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania, który to Sąd wyrokiem z dnia 16 września 2009 r. (sygn. akt I C 236/08) oddalił w całości powództwo K. M., a wyrok uprawomocnił się w dniu 7.10.2009 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie jego opuszczenie, które zostało wymuszone działaniami osób trzecich (np. usunięcie z lokalu siłą, wymiana zamków w drzwiach), wymuszone okolicznościami niezależnymi od zainteresowanej osoby (np. zły stan zdrowia, pociągający za sobą konieczność zapewnienia opieki w czasie choroby, tymczasowe aresztowanie czy odbywanie kary pozbawienia wolności). Jednak gdy doszło do opuszczenia lokalu i pomimo skorzystania we właściwym czasie z ochrony posesoryjnej, czy też innych kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania lokalu, owo posiadanie nie zostało przywrócone, uznać należy, że osoba taka opuściła lokal w sposób dobrowolny (patrz wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V 3078/00, LEX nr 78937). Oddalenie bowiem powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Jeśli więc osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, a podjęte kroki prawne nie przyniosą zamierzonego skutku w postaci przywrócenia naruszonego posiadania, przy jednoczesnym, faktycznym zamieszkiwaniu i koncentracji swoich spraw życiowych w innym lokalu, uznać należy, że odmowa wymeldowania stałaby się w takim przypadku utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Poza tym przyjąć należy, że długotrwały stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nie wykazuje zamiaru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, a zatem opuszczenie dotychczasowego lokalu nosi znamiona trwałości i powinno skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy. Z punktu widzenia zaś procesowych przesłanek prawidłowości niniejszego postępowania podnieść należy, iż organy obu instancji przeprowadziły obszerne postępowanie dowodowe, w sposób zgodny z przepisami procedury administracyjnej. Przesłuchano wszystkich wskazanych świadków. Przeprowadzono także dowód z licznych dokumentów, w tym także dokumentów przedłożonych przez skarżącą. Jako dowód dopuszczono wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy. Tym samym w postępowaniu administracyjnym postępując stosownie do treści art. 75 § 1 i 77 § 1 Kpa zrealizowano zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone w art. 6, 7 i 8 Kpa. O dążeniu do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy świadczy m.in. uzupełnianie postępowania dowodowego przez organ drugiej instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał jakie fakty uznał za udowodnione oraz dowody na których się oparł. Wyjaśnił także, dlaczego odmówił wiarygodności twierdzeniom skarżącej, a także podstawy prawne swej decyzji i wskazując obowiązujące przepisy prawa, dokonał prawidłowej ich interpretacji oraz subsumpcji ustalonego prawidłowo stanu faktycznego. Nie sposób więc dopatrzyć się, aby w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (teks jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.). Podkreślić również należy, że tak jak zameldowanie w lokalu nie daje jeszcze żadnych praw do niego, tak też wymeldowanie, w żaden sposób praw do nieruchomości budynkowej nie ogranicza. O ile skarżąca będzie faktycznie zamieszkiwać na stałe w przedmiotowym lokalu, będzie miała wówczas nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownie się w nim zameldować, zaś zaskarżona decyzja ulegnie dezaktualizacji ze względu na zmianę okoliczności. Wymeldowanie natomiast w żaden sposób nie niweczy cywilnoprawnych roszczeń skarżącej, dotyczących zamieszkania w przedmiotowym budynku. Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).