II SA/Bd 230/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (zwane dalej "Kolegium") postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. nr [...]: - odmówiło A. P. (tj. Skarżącej) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta M. B. z [...] września 2023 r. nr [...], - stwierdziło uchybienie przez Skarżącą terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzją z [...] września 2023 r. Prezydent M. B. (zwany dalej "Prezydentem") uchylił swoją decyzję z [...] kwietnia 2019r. przyznającą Skarżącej świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (O. G.) w rodzinie zastępczej niezawodowej. Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji [...] listopada 2023 r. (koperta w aktach sprawy), które wpłynęło do organu [...] grudnia 2023 r. Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta została doręczona Skarżącej [...] września 2023 r. W konsekwencji 14 – dniowy termin na wniesienie odwołania, zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., w skrócie "k.p.a.") upływał [...] października 2023 r. Skarżąca tymczasem złożyła odwołanie [...] listopada 2023 r. tj. ponad miesiąc po terminie. Odnośnie złożonego jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu Kolegium stwierdziło, że Skarżąca nie uprawdopodobniła niemożliwości wniesienia odwołania w terminie 14 dni od otrzymania decyzji Prezydenta. Skarżąca podała jedynie, że postanowienie Sądu Rejonowego w B. wydane [...] sierpnia 2023 r. o przysposobieniu O. G. otrzymała dopiero [...] października 2027 r. i dlatego dopiero po tym terminie złożyła odwołanie od decyzji Prezydenta. Kolegium zwróciło uwagę, że Skarżąca w treści decyzji Prezydenta była właściwie pouczona o terminie i trybie wniesienia odwołania. Wskazany przez nią argument odnośnie przywrócenia terminu jest niezasadny i nie uniemożliwił jej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Kolegium podkreśliło, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby np. Skarżąca przebywała w szpitalu. W skardze do Sądu A. P. wniosła o uchylenie postanowienia Kolegium zarzucając mu całkowity brak merytorycznego rozpatrzenia powodów uchybienia terminu. Skarżąca stwierdziła, że zgadza się z teoretycznym stanowiskiem Kolegium odnośnie instytucji przywrócenia terminu, jednakże Kolegium zapomniało o podstawowej zasadzie postępowania jaką jest prawo mieszkańca do merytorycznego rozpatrzenia jego sprawy. Skarżąca podniosła, że w odwołaniu dokładnie opisała powody uchybienia terminu. Podniosła, że z jednej strony miała ustną informację o wydaniu postanowienia "adopcyjnego" przez Sąd, a z drugiej strony nie otrzymała jego odpisu. Brak prawomocnego odpisu postanowienia uniemożliwił jej podjęcie działań, zarówno odwoławczych w stosunku do decyzji Prezydenta jak i umożliwiających uzyskanie świadczenia przysługującego opiekunowi dziecka niepełnosprawnego. Skarżąca podkreśliła, że odrzucenie ze względów formalnych jej odwołania spowodowałoby sytuację, że Sąd, błędnie wydając postanowienie "adopcyjne" bezkarnie może się pomylić, a ona nie ma prawa do błędu polegającego na uchybieniu terminu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Kolegium podkreśliło, że Skarżąca otrzymała przesyłkę zawierającą decyzję Prezydenta [...] września 2023 r., czego dowodem jest zwrotne potwierdzenie odbioru. Termin na wniesienie odwołania upłynął zatem [...] października 2023 r. Odwołanie zostało wniesione dopiero [...] listopada 2023 r. Skarżąca nie przedstawiła żadnego istotnego dowodu, że nie z własnej winy nie mogła złożyć odwołania w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innego powodu niż wskazuje Skarżąca. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej w skrócie "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu. tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa. Z taką właśnie sytuacją, wyprzedzającą konieczność badania zarzutów Skarżącej, mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia w zakresie przywrócenia terminu stanowił art. 58 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem tej prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Należy podkreślić, że zarówno ocena przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 k.p.a.) jak też ocena, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania poprzedzona winna zostać niewątpliwym (pewnym) ustaleniem, że decyzja od której odwołanie zostało wywiedzione, została odwołującemu skutecznie doręczona. Przepis art. 129 § 2 k.p.a. jasno bowiem stanowi, że początek terminu do wniesienia odwołania wyznacza dzień doręczenia decyzji stronie (lub jej ustnego ogłoszenia). Dopiero zatem ustalenie przez organ odwoławczy faktu, że decyzja pierwszoinstancyjna została odwołującemu doręczona, skutkuje rozpoczęciem (otwarciem) biegu terminu do zaskarżenia tego rozstrzygnięcia i pozwala na dalsze ustalenie, że czy terminowi temu uchybiono, jak też że czy istnieje potrzeba jego przywrócenia. Zasadą wynikającą z art. 42 § 1 k.p.a. jest doręczenie pisma (a więc także decyzji) osobie fizycznej w jej mieszkaniu lub miejscu pracy. Przypadek, kiedy adresat jest nieobecny w miejscu przewidywanego doręczenia (w mieszkaniu, w pracy) reguluje art. 43 k.p.a zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2021 r. (sygn. akt III FSK 3834/21), że skoro doręczenie zastępcze (tj. doręczenie w trybie art. 43 k.p.a.) wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata, to przyjęty przez ustawodawcę tryb doręczenia zastępczego określonego w art. 43 k.p.a. wymaga bezwzględnego przestrzegania jego warunków. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Warunkiem przyjęcia przez organ, że nastąpiło doręczenie zastępcze, jest zatem dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 43 k.p.a. zostały spełnione. Dowodem na to jest dokument urzędowy w postaci prawidłowo wypełnionego zwrotnego potwierdzenia odbioru (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 6 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Bd 1106/23, LEX nr 3652893). W kontrolowanej przez Sąd sprawie brak jest tymczasem dokumentu potwierdzającego w sposób niewątpliwy dokonanie doręczenia zastępczego. Na znajdującym się w aktach sprawy zwrotnym potwierdzeniu odbioru w dniu [...] września 2023 r. przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji z [...] września 2023 r., skierowanej do Skarżącej, brak jest wskazania przez doręczyciela tego, komu przesyłka została doręczona (adresatowi, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu). Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru niewątpliwie brak podpisu adresata (tj. Skarżącej). W miejscu podpis odbiorcy przesyłki jest tylko data oraz podpis D. B. bez wskazania, kim jest ta osoba (dorosłym domownikiem, sąsiadem dozorcą domu). W opisanej sytuacji nie można było zatem uznać - jak uczynił to organ - że doszło do prawidłowego doręczenia zastępczego Skarżącej decyzji organu I instancji w dniu [...] września 2023 r. Ze względu na powyższe naruszenie art. 43 k.p.a. Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę po uprzednim ustaleniu kto podpisał się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji organu I instancji tj. winien zgromadzić i wskazać dowody, na podstawie możliwe jest stwierdzenie że jest to jedna z osób wskazanych w art. 43 k.p.a. W braku możliwości dokonania takich ustaleń (co oznacza brak możliwości ustalenia prawidłowości doręczenia zastępczego w dniu [...] września 2023 r.) organ winien ustalić, kiedy faktycznie Skarżąca otrzymała decyzję organu I instancji, a w razie braku możliwości bezspornego ustalenia tej okoliczności - uznać, że odwołanie zostało wniesione w terminie. W przedmiotowej bowiem sprawie mamy do czynienia z rozstrzygnięciem skutkującym odebraniem stronie uprawnienia do rozstrzygnięcia sprawy w instancji odwoławczej, a zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest m.in. ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.