II SA/Bd 25/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi [...][...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2021r. nr [...]. 1. P. z dnia [...] sierpnia 2021r. E. K. (skarżąca) wystąpiła do T. Centrum Świadczeń Rodzinie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki J. K.. W uzasadnieniu wniosku strona opisała swoją sytuację materialną i zdrowotną wskazując, że przez niedopatrzenie nie złożyła wcześniej wniosku o przyznanie świadczenia na córkę. 2. Postanowieniem z dnia [...] września 2021r. działający z upoważnienia Prezydenta M. T. Kierownik Działu Świadczeń Wychowawczych T. Centrum Świadczeń Rodzinie na podstawie art. 18 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2019, poz. 2407 ze zm.) oraz art. 58, art. 59, art. 123, art. 124 i art. 141 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (tj. Dz.U z 2021r., poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że termin o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu na podstawie art. 58 i 59 k.p.a. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku na świadczenie wychowawcze dla córki. W uzasadnieniu strona powołując się trudną sytuację materialną i zdrowotną wskazała, że przez niedopatrzenie nie złożyła wcześniej wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu zażaleniowym Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] listopada 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Natomiast stosownie do dyspozycji art. 18 ust. 2 tej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. Natomiast art. 61 § 3 k.p.a. stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wskazany przepis zdaniem organu określa zdarzenie, z jakim wiązać należy datę wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, a nie datę, od której żądanie takie może być zgłoszone. Data ta nie wyznacza innego terminu zgłoszenia żądania (wniosku) strony niż ten wynikający z przepisów prawa materialnego. W ocenie organu z treści art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jednoznacznie wynika, że termin ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest ściśle związany z terminem złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. Przedmiotowy termin ma charakter materialnoprawny. Natomiast jak wskazuje jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych terminy prawa materialnego nie podlegają modyfikacji przez organ, z tego względu niedopuszczalne jest ich ewentualne przywrócenie. 5. W skardze do Sądu strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu skarżąca powołując się na art. 9 i art. 10 k.p.a. wskazał, że wielokrotnie otrzymała od pracowników TCŚR informacje niekompletne oraz sprzeczne z tymi, które wcześniej otrzymała od innego pracownika tego urzędu. Gdy składała wniosek o świadczenie wychowawcze na syna wspominała, że ma też córkę uprawnioną do tego świadczenia oraz, że może wpisze ją do wniosku ponieważ zmieniała numer telefonu i nie otrzymuje powiadomień o nowym okresie świadczeniowym. Urzędniczka udzieliła jej odpowiedzi, że jest to osobna sprawa i że dzisiaj zajmiemy się jednym wnioskiem. Dalej skarżąca wskazała, że podobnie potraktowano jej pytanie o możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o świadczenie 500+ na córkę. Dokumenty skarżąca złożyła za pośrednictwem operatora pocztowego co spowodowało, że zostały zarejestrowane dopiero na kolejny miesiąc. Końcowo skarżąca wyjaśnił, że powyższa sytuacja naraziła jej córkę na dużą stratę materialną, która poza wieloma zaletami posiada talent do baletu, który rozwija od 4 roku życia. Uczestnictwo w zajęciach tanecznych oraz częste wyjazdy nad morze są niezbędne dla zapobiegania rozwoju jej wady serca i choroby układu oddechowego. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z zupełnie innych powodów niż w niej podniesione. 8. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy organy zasadnie w przedmiotowej sprawie odmówiły skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, wskazując, że termin o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Stosownie do ust. 2 tego przepisu prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, że powołany wyżej termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego jest terminem prawa materialnego, a co do zasady terminy materialnoprawne nie podlegają przywróceniu. Wyjątkiem jest jednak sytuacja, gdy przywrócenie terminu o takim charakterze wynika wprost z przepisów szczególnych. Wskazać w tym miejscu należy, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia skarżąca wniosła w czasie trwania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. 2020r., poz. 491). Zgodnie z § 1 tego rozporządzenia w okresie od dnia 20 marca 2020r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Stosownie natomiast do art. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. z 2021r. poz. 2095 ze zm. – dalej ustawa "COVID-19") w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki; 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Wskazany wyżej przepis to szczególne rozwiązanie prawne, które reguluje kwestie związane z terminami prawa administracyjnego w sposób odmienny, niż w normalnych okolicznościach. Umożliwia bowiem stronom przywrócenie terminów materialnoprawnych. Ustawodawca zdecydował się dać stronom dodatkową szansę na dokonanie czynności kształtujących ich prawa i obowiązki na wypadek uchybienia terminu w trakcie panującej pandemii w związku z COVID-19. Oznacza to, że w sytuacji, kiedy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu o charakterze materialnoprawnym, obowiązkiem organu jest jego merytoryczne rozpatrzenie. Wskazać należy, że z powołanych wyżej przepisów art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 nie wynika, według jakich zasad organy administracji powinny rozpatrywać wnioski o przywrócenie terminów prawa administracyjnego, to jednak skoro ustawodawca nawiązał w ust. 3 tego artykułu wprost do art. 58 k.p.a., to należy przyjąć, że jego intencją było, aby wnioski tego rodzaju rozpatrywane były właśnie w oparciu o przepisy k.p.a. Stosownie zatem do art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Pomimo obowiązywania zarówno w dacie składania przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak i w dacie orzekania przez organy administracji 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19, organy odmówiły przywrócenia terminu powołując się na jego materialnoprawny charakter, co wykluczało jego przywrócenie. Tymczasem w świetle regulacji art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 obowiązkiem organów było merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, w oparciu o reguły wynikające z art. 58 § 1 k.p.a. Brak zastosowania regulacji art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 oznacza, że organ naruszył przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie obowiązany uwzględnić zawartą powyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, w szczególności, a wiec rozpozna wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego mając na uwadze treść art. 15zzzzzn˛ ustawy COVID-19 i oceni, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 58 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.