II SA/Bd 251/08

Dnia 5 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 roku sprawy ze skargi T. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] na rzecz skarżącej kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Teresa W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2008r.Nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca pracowała w latach 19[...]-20[...] w Zakładach Chemicznych w B. na stanowisku laboranta .W trakcie wykonywanej pracy pozostawała w kontakcie z szeregiem substancji chemicznych. W związku z podejrzeniem choroby zawodowej skarżąca została skierowana na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, gdyż rozpoznano u niej nowotwór złośliwy miedniczki nerkowej prawej. Rozpoznane schorzenie zawarte jest w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z pkt 17 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U.z 2002, Nr 132, poz.1115) nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi zaliczone zostały do chorób zawodowych. Skarżąca miała kontakt w trakcie narażenia zawodowego z benzenem, dinitrotoluenem oraz dwumetyloaniliną. Substancje te ujęte zostały w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy ( Dz.U. z 2004, Nr 280, poz.2771). Zgodnie z załącznikiem do powyższego rozporządzenia benzen jest czynnikiem zawartym w wykazie poz. 49- kat.1. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy , Specjalistyczna Przychodnia Ochrony Zdrowia Pracujących, Poradnia Chorób Zawodowych w B. orzeczeniem lekarskim z dnia [...] października 2007r. nr [...] orzekła o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W ustaleniach klinicznych dotyczących choroby, w stosunku, do której prowadzono postępowanie uznano obserwację negatywną w kierunku nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynnika jakim jest benzen , który jest uznanym czynnikiem rakotwórczym, ale powoduje zwiększone ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego, a nie miedniczki nerkowej . Od powyższego orzeczenia skarżąca odwołała się do jednostki orzeczniczej II stopnia. Wniosła o ponowne przeprowadzenie badań. Zwróciła uwagę , że w trakcie wykonywanej pracy badała nie tylko gotowe produkty, ale również miła kontakt z odpadami technicznymi substancjami powstającymi w trakcie procesu spalania, o silnym działaniu rakotwórczym. Instytut Medycyny Pracy im. prof. N., Przychodnia Chorób Zawodowych orzeczeniem dnia [...] listopada 2007r. nr [...] orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zdaniem jednostki orzeczniczej II stopnia badania epidemiologiczne nie potwierdziły zwiększonego ryzyka zachorowań na nowotwory o innej lokalizacji, w tym nowotworów nerek, u pracowników narażonych na benzen w porównaniu z populacją ogólną. Nie przeprowadzono dodatkowych badań, gdyż zdaniem organu rozpoznanie dokonane u pacjentki w specjalistycznej jednostce służby zdrowia nie budzi wątpliwości. W wyniku powyższych rozstrzygnięć jednostek orzeczniczych I i II stopnia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. , Nr [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej . W odwołaniu od orzeczenia organu I instancji skarżąca wskazała, że rodzaj nowotworu , który został u niej stwierdzony jest nowotworem komórkowo-śluzówkowym w układzie moczowym. Miała ona kontakt z aminami i węglowodorami aromatycznymi przez 35 lat. Powołała się na stanowiska lekarzy prowadzących, według których w reakcjach chemicznych powstają nowe rakotwórcze koloidalne związki, które odpowiadają za powstanie jej choroby. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] lutego 2008r.Nr [...] znak: [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ podzielił argumentację jednostek orzeczniczych I i II stopnia uprawnionych do orzekania w przedmiocie o chorób zawodowych. Ustalenia co do rodzaju czynników na jakie skarżąca była eksponowana organ oparł na oświadczeniu skarżącej z dnia [...] maja 2007r., pracodawców ( pisma z dnia [...] maja 2007r., [...] września 2007r. i [...] września 2007r.) oraz Wielospecjalistycznego Ośrodka Zdrowia " G. M." Sp. z o.o. w B. ( pismo z dnia [...] września 2007r. ). Czynniki chemiczne na które skarżąca była narażona zostały przeanalizowane przez organ w zakresie czynników określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Zgodnie z prawem wyłącznie benzen jest czynnikiem rakotwórczym , zaliczonym do kategorii 1 , czyli substancji o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka. Nadto organ odwoławczy powołał się na stanowisko Instytutu Medycyny Pracy w Ł. zawarte w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] grudnia nr [...] co do rakotwórczego działania benzenu jako kancerogenu dla układu krwiotwórczego, a badania epidiomologiczne nie potwierdziły zwiększonego ryzyka zachorowań na nowotwory o innej lokalizacji w tym nowotworów nerek u pracowników narażonych na benzen w porównaniu z populacja ogólną. W przypadku nowotworów zdaniem organu decydujące znaczenie ma badanie histopatologiczne , które zostało wykonane u pacjentki w Katedrze i Zakładzie Patomorfologii Klinicznej Szpitala Uniwersyteckiego w B. ( badanie nr [...]). Organ odwoławczy nadto dodał , że trakcie rozpoznawania sprawy nie miał wiedzy na okoliczność powstania nowych związków rakotwórczych , a skarżąca nie przedstawiła sama dowodów w tym zakresie. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła decyzji organu II instancji naruszenie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U.z 2002, Nr 132, poz.1115) w związku z pkt 17 załącznika do tego aktu oraz § 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy ( Dz.U. z 2004, Nr 280, poz.2771). Nadto zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 i 4 Kpa. w związku z błędną oceną stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie przez organ . Z uwagi na powyższe skarżąca i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasadzenie zwrotu kosztów postępowania. W motywach uzasadnienia skargi podała, że rozpoznane u niej schorzenie powinno zostać uznane za chorobę zawodową. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 12269) rolą sądów administracyjnych jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta przeprowadzana jest pod kątem zgodności z prawem, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej i sprowadza się do oceny, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie wnikając przy tym w jej celowość i zasadność. W razie stwierdzenia takiego naruszenia Sąd wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym – uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie, względnie stwierdza jego nieważność. W związku z powyższym skarga nie może zostać uwzględniona. Zgodnie z § 2 ust .1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". Aby zatem określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, a po drugie winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W rozpoznawanej sprawie schorzenie skarżącej , nowotwór złośliwy miedniczki nerkowej, jest ujęte w wykazie , gdzie w pozycji 17 pkt 7 jako choroby zawodowe wymienia się inne nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi oprócz tych wymienionych w punktach od 1 do 6 ( rak płuca, rak oskrzela międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej nowotwór układu nowotwór nowotwór pęcherza moczowego skóry krwiotwórczego naczyniako-mięsak wątroby ). Faktu , iż rozpoznane schorzenie mieści się w pojęciach chorób zawodowych zawartych w wykazie nie kwestionuje żaden z organów orzekających w sprawie ( jednostka dokonująca zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, jednostki orzecznicze I i II stopnia oraz obydwie instancje organów inspekcji sanitarnej). Sporne natomiast jest określenie , czy w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym. Zgodnie z przepisami prawa orzeczenie organów sanitarnych poprzedzone jest wydaniem orzeczenia w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej przez jednostki orzecznicze określone w § 5 ust. 2 i ust. 3 powyższego rozporządzenia. Z akt sprawy wynika, że uprawnieni lekarze orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego ( § 6) . Nadto pismem z dnia [...] sierpnia 2007r.( K- [...]) Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. wezwał Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o podanie substancji chemicznych o działaniu rakotwórczym ,na które skarżąca była narażona. W wyniku ustaleń Wielospecjalistyczny Ośrodek Zdrowia Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowia " G.-M." Sp. z oo wypowiedział się , że w trakcie pracy na stanowisku laborantki w Zakładach Chemicznych O. –Z. w B. a następnie w Zakładach Chemicznych " N." skarżąca była narażona na dinitrotoluen, benzen, dwumetyloanilinę. W piśmie z dnia [...] września 2007r.( K-[...])- "N." spółka akcyjna wypowiedziała się ,że dinitrotoulen oraz benzen są zaliczane do substancji o udowodnionym epidemiologicznie rakotwórczym działaniu na ludzi. W wyniku wniosku o ponowne badanie jednostka orzecznicza II stopnia wydała ostateczne orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Spośród substancji o działaniu rakotwórczym , na które skarżąca była narażona w trakcie pracy zawodowej jedynie benzen został ujęty w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy w wykazie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W § 2 rozporządzenia w sprawie substancji( ...) ustalony został wykaz substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia, do procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, w których dochodzi do ich uwalniania mają także zastosowanie przepisy określające postępowanie w związku z występowaniem substancji, preparatów lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym ( § 2 ust. 2). Ocena narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej powinna być przeprowadzona pod kontem substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W ocenie Sądu postępowanie organów zostało ograniczone jedynie do substancji i czynników chemicznych , a nie procesów technologicznych. Stosownie do § 4 pkt 1 rozporządzenia sprawie substancji( ...) pracodawca prowadzi rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami, preparatami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, zawierający wykaz procesów technologicznych i prac, w których substancje, preparaty lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym są stosowane, produkowane lub występują jako zanieczyszczenia bądź produkt uboczny oraz wykaz substancji, preparatów, czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym wraz z podaniem ilościowej wielkości produkcji lub stosowania. Organy zatem dokumentując oceny narażenia zawodowego u skarżącej winny zapytać skarżącą oraz pracodawców o wykaz prac w trakcie których pozostawała ona w kontakcie z procesami technologicznymi. W aktach sprawy brak jest udokumentowanych informacji dotyczących rodzaju i wielkości narażenia ( § 7 ust. 1). Organy pominęły okoliczności podnoszone w odwołaniu od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o kontakcie skarżącej z aminami i węglowodorami aromatycznymi przez 35 lat. Na ta samą okoliczność skarżąca powołała się również w odwołaniu od orzeczenia jednostki orzeczniczej I stopnia. Zwróciła bowiem uwagę , że węglowodory aromatyczne brały udział w procesach chemicznych. W załączniku nr 1 w, wykazie 4 do w rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy wymieniono procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji, preparatów lub czynników rakotwórczych lub mutagennych pośród których w pkt 2 ujęto procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych. W sprawie oceny narażenia zawodowego na węglowodory aromatyczne żaden z organów nie wypowiedział się, a nadto nie żądano od pracodawców potwierdzenia kontaktu skarżącej z tymi związkami. Mimo, iż Sąd podziela stanowisko organu co do braku związku przyczynowego benzenu z rozpoznana u skarżącej chorobą, to zaskarżona decyzja oparta został na niekompletnym materiale dowodowym. Nie przeprowadzono bowiem oceny narażenia zawodowego pod kątem procesów technologicznych. Naruszony został zatem przez organy art. 77. § 1 Kpa., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W wyniku ponownego postępowania ustalenia organu I instancji w zakresie oceny narażenia zawodowego pod kątem procesów technologicznych na które skarżąca była narażona winny zostać ocenione przez jednostki orzecznicze uprawnione do rozpoznania choroby zawodowej . Z uwagi na powyższe orzeczono jak sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c , art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).