II SA/Bd 251/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium dla osób niepełnosprawnych uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...], Komisja Stypendialna [...] w T., po rozpoznaniu wniosku P. P. z dnia [...].10.2023 r, nie przyznała mu wnioskowanego stypendium dla osób niepełnosprawnych. W treści uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 742 ze zm., dalej: "p.s.w.n."), w tym m.in. na art. 93 ust. 4 i 5 oraz art. 93 ust. 7 w zw. z art. 93 ust. 4 p.s.w.n., wskazując jednocześnie, że na podstawie danych z Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym POL-on stwierdzono, że skarżący wykorzystał okres przysługiwania stypendium wyznaczony ww. przepisami, w związku z czym przyznanie mu wnioskowanego stypendium nie jest możliwe. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał, że dotychczas pobierał stypendium dla osób niepełnosprawnych przez 6 semestrów, a łączny okres rozpoczętych przez niego semestrów na studiach wynosi 10. Podkreślił również, że może pobierać stypendium przez okres 12 semestrów, a okresu tego nie przekroczył. Do odwołania dołączył również zaświadczenie o ilości rozpoczętych semestrów. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest uprawnienie do otrzymywania stypendium w kontekście regulacji art. 93 ust. 4 p.s.w.n., bowiem – jak zaznaczył – skarżący błędnie stwierdził na gruncie odwołania, że może pobierać stypendium przez okres 12 semestrów, natomiast zgodnie z ww. przepisem na pierwszym stopniu studiów uprawnienie to przysługuje przez okres 9 semestrów studiów. Przy czym, niespornym jest, że skarżący do czasu rozpoczęcia semestru zimowego roku akademickiego 2023/2024 studiował już przez okres 9 semestrów, co sam potwierdził w odwołaniu i co potwierdza również system POL-on (zgodnie z systemem skarżący studiował w [...] w T. 3 semestry i na [...] 6 semestrów do dnia [...] września 2023 r. Ponadto organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi przypadek powstania niepełnosprawności po uzyskaniu tytułu zawodowego lub w trakcie studiów, co pozwalałoby na przyznanie stypendium, zgodnie z art. 93 ust. 4 p.s.w.n.. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W piśmie z dnia [...] czerwca 2024 r. wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem ponieważ organ uznał, że jeżeli miałby on orzeczenie o stopniu niepełnosprawności już w 2016 r. to przysługiwałoby mu stypendium. Uzyskanie orzeczenia w 2018 r. nie oznacza jednak, że w 2016 r. skarżący – jak wskazał – nie był chory. Tym bardziej, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zespół ds. orzekania o niepełnosprawności wskazał, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Okazało się bowiem, że skarżący choruje od urodzenia na chorobę genetyczną, której agresywne oznaki choroby pojawiły się w 2016 r., a diagnostyka trwała długo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja, została podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu obligującym sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przeanalizowania przez Sąd wymagała zasadność odmowy przyznania skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych w następstwie stwierdzenia przez organy, że skarżący posiadał statusu studenta łącznie przez okres 9 semestrów, a więc przez okres dłuższy niż wskazany przez ustawodawcę w art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n., oraz że nie było w sprawie podstaw do zastosowania rozwiązania wynikającego z art. 93 ust. 7 p.s.w.n. W świetle powyższego w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przy czym przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (art. 86 ust. 2 p.s.w.n.). W myśl art. 89 p.s.w.n. stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Na konieczność posiadania stosownego orzeczenia, jako na wymóg dla uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, wskazano również w § 14 ust. 1 Zarządzenia nr 146 Rektora [...] z dnia [...] października 2022 r. ustanawiającego Regulamin świadczeń dla studentów [...]. W § 14 ust. 2 ww. Regulaminu wskazano natomiast, że orzeczenie to student składa w Zespole ds. Studentów Niepełnosprawnych albo w Dziale Rekrutacji i Spraw Studenckich [...], odpowiednio dla kierunków studiów prowadzonych w T. albo w B.. Zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Ograniczenia w zakresie możliwości przyznawania pomocy materialnej, w tym stypendium dla osób niepełnosprawnych normuje art. 93 p.s.w.n. Zgodnie z tym przepisem świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Przy czym student kształcący się na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Ustawodawca zastrzegł również, iż świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: 1) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny; 2) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. W myśl art. 93 ust. 4 p.s.w.n. łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Przy czym w myśl art. 93 ust. 6 p.s.w.n. do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. W niniejszej sprawie istotna jest również treść art. 93 ust. 7 p.s.w.n., w myśl którego w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, przysługuje przez dodatkowy okres 12 semestrów. Przepisy ust. 4 i 6 stosuje się odpowiednio. Ponadto podkreślić należy w tym miejscu, że organ rozpatrując wniosek o przyznanie stypendium, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych dla możliwości jego przyznania. Istotnym jest ponadto, że wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego ("k.p.a.") zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań (M. Wierzbowski, Zasady ogólne (w:) M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne, Warszawa 2000, s. 19). Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej istotne okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym i aktualnym stanem faktycznym. Jeśli zaś w toku postępowania pojawiłaby się obiektywna wątpliwość, która doprowadziłaby ostatecznie do wydania decyzji negatywnej, to tym bardziej koniecznym jest jak najwnikliwsze ustalenie stanu faktycznego, a ponadto odniesienie się do podnoszonych przez skarżącego stwierdzeń, oświadczeń i zarzutów, celem wyjaśnienia mu powodów podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Wspomniana zasada prawdy obiektywnej koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.. Wydanie przez organ rozstrzygnięcia w sytuacji gdy nie dysponuje on kompletem dokumentów, a w szczególności takim dokumentem, od którego z uwagi na przepisy materialnoprawne, zależy możliwość przyznania wnioskowanego uprawnienia (w tym przypadku stypendium dla niepełnosprawnych), jest więc w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle ustawy p.s.w.n., jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę mającą zastosowanie podstawę materialnoprawną oraz przepisy postępowania oraz ustalone na podstawie akt administracyjnych okoliczności sprawy, Sąd stwierdził, że organ, wydając zaskarżoną decyzję, w oparciu o akta administracyjne, w których brakuje orzeczenia o niepełnosprawności jakim legitymuje się skarżący, dopuścił się naruszenia prawa procesowego poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niekompletny materiał dowodowy i tym samym poprzez nieustalenie w sposób wystarczający stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. momentu powstania niepełnosprawności skarżącego - co spowodowało, że wydaną decyzję ocenić należy jako przedwczesną i tym samym wadliwą. W realiach sprawy skarżący złożył wniosek w dniu [...].10.2023 r., ubiegając się o stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024, będąc studentem III roku na kierunku Geografia. We wniosku tym wskazał, że o wnioskowane stypendium ubiega się z uwagi na posiadane orzeczenie o niepełnosprawności, wydane [...] maja 2023 r. Wskazał również, że stopień jego niepełnosprawności jest umiarkowany i jest on datowany od [...] września 2019 r. We wniosku zawarto również oświadczenie skarżącego, że jego niepełnosprawność powstała po skreśleniu go z listy studentów, kiedy nie miał statusu studenta. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w momencie składania wniosku posiadał status studenta przez okres 9 semestrów, w tym: na studiach I stopnia na kierunku Prawo w Biznesie na Wydziale Finansów i Zarządzania w [...] w T. – 1 semestr, na studiach I stopnia na kierunku Zarządzanie na Wydziale [...] w T. – 2 semestry i na studiach I stopnia na kierunku Geografia na Wydziale Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej na [...] w T.. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy w postaci wydruku z systemu POL-on (zob. k. 7 akt adm.). Ponadto sam skarżący, w treści odwołania wskazał, że łączny okres rozpoczętych przez niego semestrów na studiach wynosi 10. Dostrzec należy zatem, że nie jest sporne między stronami to, że skarżący nie spełnia warunku z art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n. – tj. że skarżący status studenta na studiach pierwszego stopnia posiada dłużej niż 9 miesięcy. Niemniej jednak, w związku z tym, że na podstawie art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n. skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie organ zobligowany był do przeanalizowania sprawy pod kątem art. 93 ust. 7 p.s.w.n., który okres przysługiwania stypendium wydłuża o 12 dodatkowych semestrów w sytuacji gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego. W tym celu organ powinien ustalić datę powstania niepełnosprawności w sposób jednoznaczny i pewny, a więc na podstawie przedłożonego przez wnioskodawcę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w którym to wyspecjalizowany zespół ds. orzekania o niepełnosprawności wskazuje na powyższą datę. Zauważyć należy jednocześnie, że orzekający w niniejszej sprawie organ administracji nie może wejść w kompetencje organu orzekającego o niepełnosprawności i samodzielnie przyjmować daty powstania orzeczenia. Należy bowiem podkreślić, że ustalenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia, następuje w sposób sformalizowany, na podstawie określonych prawem dokumentów medycznych. Ustalenia tego dokonują zaś powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, wskazane w przepisach ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Członkami tych zespołów mogą być jedynie te osoby, które spełniają wymagania wynikające z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Natomiast efektem ustaleń i ocen tych zespołów są orzeczenia, w których określa się datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia niepełnosprawności. Wskazany w treści art. 93 ust. 7 p.s.w.n. wymóg, aby niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego oznacza konieczność poczynienia stosownych ustaleń w świetle wskazanych powyżej przepisów i oraz oceny załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to stanowi bowiem wyłączny dowód istnienia niepełnosprawności oraz daty lub okresu jej powstania, a także daty lub okresu powstania stopnia tej niepełnosprawności. To bowiem przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności zastrzegają ustalanie daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności do właściwości zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Tym samym więc zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności, uregulowane w tym rozporządzeniu, wykluczają dopuszczalność ustalania daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności przez organ właściwy do ustalenia prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych, o które ubiegała się strona skarżąca. W związku z powyższym zdaniem Sądu stwierdzenie organu odwoławczego, że w sprawie nie zachodzi przypadek powstania niepełnosprawności w trakcie studiów bądź po uzyskaniu tytułu zawodowego, w sytuacji gdy organ ten nie dysponował orzeczeniem wydanym przez wyspecjalizowany zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, jest nieuzasadnione i oparte na domniemaniu. Niedopuszczalne było bowiem poczynienie ustaleń w zakresie daty powstania niepełnosprawności skarżącego wyłącznie w oparciu o informacje oraz treść oświadczenia zawarte we wniosku złożonym przez skarżącego. Co więcej, we wniosku tym wskazano wyłącznie na datę wydania orzeczenia oraz datę ustalenia stopnia niepełnosprawności. Nie ma tam więc nawet daty powstania niepełnosprawności, która to jest istotna z punktu widzenia art. 93 ust. 7 p.s.w.n. Natomiast oświadczenie skarżącego, w którym wskazał on, że niepełnosprawność powstała po skreśleniu go z listy studentów, kiedy nie miał już statusu studenta, nie może zastąpić orzeczenia, które – co należy ponownie podkreślić – stanowi wyłączne źródłowe dowodowe w zakresie ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Na marginesie wskazać należy, że obowiązek przedłożenia do organu orzeczenia o niepełnosprawności wynika również z § 14 ust. 2 Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] października 2022 r. ustanawiającego Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. K. w T., gdzie wskazano, że orzeczenie to student składa w Zespole ds. Studentów Niepełnosprawnych albo w Dziale Rekrutacji i Spraw Studenckich [...], odpowiednio dla kierunków studiów prowadzonych w T. albo w B.. Analiza akt sprawy prowadzi jednak do wniosku, że w rozpatrywanym przypadku, pomimo że obowiązek ten nie został spełniony – co należy przypuszczać z uwagi na brak orzeczenia w aktach sprawy – organ, nie odnosząc się jakkolwiek do braku zastosowanie się w tej sprawie do zapisów § 14 ust. 2 ww. Regulaminu, wydał rozstrzygnięcie, opierając się wyłącznie na informacjach wskazanych we wniosku przez skarżącego. Odnotować należy również, że skarżący uzasadniając wniesioną do Sądu skargę odniósł się do momentu powstania u niego niepełnosprawności, która – jak wskazał - związana jest z chorobą genetyczną, na którą choruje on od urodzenia i której agresywne oznaki pojawiły się już w 2016 r. Wskazał, że nie zgadza się na odmowę przyznania stypendium, ponieważ uzyskanie orzeczenia w 2018 r. nie oznacza, że w 2016 r. nie był on chory. Podkreślił przy tym, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zespół ds. orzekania wskazał, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Powyższe tym bardziej przemawia tylko za koniecznością przeprowadzenia w tym zakresie postępowania uzupełniającego, które pozwoli organowi w sposób jednoznaczny ustalić kiedy powstała niepełnosprawność skarżącego oraz odnieść się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia do wszystkich podnoszonych przez skarżącego wątpliwości w tym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organ odwoławczy nie sprostał obowiązkom wynikającym z przepisów postępowania - w szczególności art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. - ponieważ do wydania zaskarżonej decyzji doszło bez uprzedniego zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego i tym samym bez należytego zweryfikowania oraz wyjaśnienia istotnej w sprawie kwestii – tj. daty powstania niepełnosprawności u skarżącego, czyniąc tym samym wydaną decyzję przedwczesną, wadliwą i niepoddającą się merytorycznej kontroli Sądu. Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że w niniejszej sprawie wystarczającym będzie wyeliminowanie z obrotu prawnego wyłącznie decyzji organu odwoławczego z jednoczesnym zobowiązaniem go do przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w wymaganym zakresie – polegającym na uzupełnieniu materiału dowodowego o orzeczenie o niepełnosprawności, jakim legitymuje się skarżący i dokonaniu jego oceny w kontekście art. 93 ust. 7 p.s.w.n. – i w konsekwencji na tej podstawie do ponownego rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto organ zobligowany jest w uzasadnieniu wydanej decyzji podać motywy rozstrzygnięcia, a także odnieść się do wszelkich wątpliwości skarżącego, w tym do tych na które wskazywał on w toku niniejszego postępowania. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.