II SA/Bd 253/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Szkoły Wyższej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów oddala skargę. II SA/Bd 253/13 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Szkoły Wyższej w [...], na podstawie art. 207 ust. 1 w związku z ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) oraz § 6 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] Szkoły Wyższej w [...], odmówiła przyznania S. S. stypendium rektora dla najlepszych studentów w semestrze zimowym roku akademickiego 2012/2013 na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 28 lutego 2013 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ orzekający podniósł, iż w wyniku złożonego wniosku o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna ustaliła, że na poprzednim roku studiów wnioskodawczyni uzyskała średnią ocen 4,47. Pomimo iż spełnione zostały wymogi określone w § 6 ust. 7 pkt 1 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] Szkoły Wyższej w [...], zdaniem organu strona nie spełniła wymogu określonego w § 10 ust. 2, zgodnie z którym studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w § 1 ust. 1, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów I stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej, niż przez okres trzech lat. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. S. wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji, zarzucając, że wydano ją na podstawie art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, który narusza art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej, określający Rzeczpospolitą Polską jako demokratyczne państwo prawne urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej. W związku z art. 2 Konstytucji RP ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym naruszyła także w ocenie skarżącej art. 32 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym, gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Zdaniem strony skarżącej zastosowana wykładnia art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest nieprawidłowa i sprzeczna z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP w zakresie w jakim pozbawia studenta prawa do stypendium za wyniki w nauce w sytuacji gdy student wcześniej skończył płatne studia oraz nie pobierał w ich trakcie stypendium za wyniki w nauce. Sprzeczność treści art. 184 ust. 5 ustawy z art. 2 Konstytucji RP przejawia się jej zdaniem w ten sposób, że pozbawia studenta poczucia sprawiedliwości społecznej, gdyż za niesprawiedliwą należy uznać sytuację, gdy w grupie studentów spełniających te same wymogi co do wyników w nauce, a spełnienie powyższego stanowi podstawę do przyznania stypendium rektorskiego, nie przyznaje się powyższego świadczenia tylko ze względu na fakt, że kiedyś dany student ukończył już jakiś kierunek studiów. Tym bardziej, że w przeszłości ów student nie pobierał stypendium (pomimo dobrych wyników w nauce studentom tzw. zaocznym nie przysługiwało stypendium), nie korzystał z żadnej pomocy materialnej oraz opłacał studia za własne pieniądze. Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Szkoły Wyższej w [...] po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Rozpatrując sprawę ponownie, komisja podtrzymała swoje stanowisko w sprawie w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wskazując dodatkowo, iż uczelnia obowiązania jest do stosowania kwestionowanego przez stronę przepisu, pomimo iż w ocenie skarżącej "wykładnia stosowana w art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym jest sprzeczna z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP w zakresie jakim pozbawia studenta prawa do stypendium, w sytuacji gdy wcześniej skończył studia płatne oraz nie pobierał wcześniej stypendium". Zdaniem organu, przepis zawarty w art. 184 ust. 5 jednoznacznie wskazuje, że kończąc jeden kierunek studiów nie można otrzymywać jakiegokolwiek świadczenia wymienionego w art. 173 (m.in. stypendium rektora dla najlepszych studentów), bez względu na to, czy student wcześniej kończył studia płatne/bezpłatne lub czy otrzymywał/nie otrzymywał świadczeń. Ponadto podkreślono, że Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna ma obowiązek stosowania przepisów prawa, natomiast kwestie związane z oceną zgodności przepisów prawa z Konstytucją RP leżą poza uprawnieniami Komisji i rozstrzygane są przez Trybunał Konstytucyjny. W skardze do sądu S. S. wniosła o uchylenie decyzji Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Szkoły Wyższej w [...] z dnia [...] r., podnosząc analogiczną - jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - argumentację w kwestii niezgodności treści art. 184 ust. 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym z art. 2 oraz 32 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, jednocześnie podnosząc, że w skardze nie określono naruszenia prawa lub interesu prawnego, zatem stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 i art. 57 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - p.p.s.a.) zachodzi podstawa jej odrzucenia. Pismem procesowym z dnia 25 maja 2013 r. skarżąca złożyła oświadczenie o podtrzymaniu skargi wraz z argumentacją w niej zawartą, wnosząc jednocześnie o skierowanie przez WSA w Bydgoszczy pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności art. 184 ust. 5 w zw. z art. 173 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie, w którym pozbawia się studenta prawa do stypendium rektora dla najlepszych studentów w sytuacji, gdy skończył on inne studia w pełni odpłatne (dodatkowo z całkowicie innej dziedziny), na których nie korzystał żadnej pomocy finansowej Państwa; w tym również z pomocy, o której mowa w art. 173 ww. ustawy - z art. 2, art. 32 w zw. z art. 31 ust. 1, art. 70 ust. 4 Konstytucji RP oraz wniosła o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia pytania prawnego przez Trybunał Konstytucyjny. Zdaniem skarżącej, przepisy tworzące uprawnienia dla osób mogących korzystać z pomocy Państwa powinny być zgodne z przepisami ustawy zasadniczej; w tym w szczególności z zasadą sprawiedliwości wywodzoną z art. 2 Konstytucji, zasadą równości wywodzoną z art. 32 Konstytucji oraz zasadą proporcjonalności wywodzoną z art. 31 ust. 3 Konstytucji, przy czym zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego z zasady równości wyrażonej w Konstytucji (art. 32) wynika, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. W ocenie skarżącej taką cechą istotną (relewantną) w zakresie przedmiotowego zagadnienia jest "nie korzystanie wcześniej z pomocy finansowej Państwa w związku z nauką na studiach wyższych", ewentualnie za taką cechę można by uznać ukończenie studiów o podobnym kierunku (np. wcześniej studia administracyjne a później prawnicze), co stawiałoby studenta w uprzywilejowanej sytuacji, jeżeli chodzi o wyniki w nauce (mógłby osiągać lepsze wyniki korzystając z wiedzy z poprzednich studiów). Skarżąca nie zgodziła się z takim stanowiskiem, ale nawet gdyby była to cecha relewantna, to i tak nie dotyczy to skarżącej - bo skończyła ona wcześniej studia z całkowicie innej dziedziny. Strona skarżąca zauważyła, że z ww. pomocy państwa może korzystać osoba, która ukończyła studia wyższe w innym państwie (nawet w tej samej dziedzinie), jak również osoba, która studiując korzystała z pomocy państwa (np. studia bezpłatne, za wyniki w nauce itp.), ale studiów z jakiś powodów (nawet z własnej winy) nie ukończyła. Jeszcze dalej idące wątpliwości co do konstytucyjności ww. przepisów zauważył w ocenie skarżącej - Rzecznik Praw Obywatelskich, który w piśmie do Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] wniósł między innymi o stwierdzenie niezgodności art. 184 ust. 5 ww. ustawy w zakresie w jakim wyłącza prawo tych studentów, którzy uprzednio nie korzystali ze stypendium dla najlepszych studentów do stypendium, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z art. 32 w zw. z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP (sygn. akt K 40/12). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji jest art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Z powyższego przepisu jasno zatem wynika, że stypendium rektora dla najlepszych studentów (świadczenie przewidziane w art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym) nie może otrzymać student, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów. Wyjątkiem od tej zasady jest wyłącznie sytuacja, kiedy student kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca znalazła się w sytuacji opisanej w ww. przepisie, tj. po zakończeniu jednego kierunku studiów (wyższe studia zawodowe na kierunku pedagogika na[...]) podjęła naukę na drugim kierunku studiów (kierunek prawo w [...] Szkoły Wyższej w [...]). Okoliczność ta jest niesporna pomiędzy stronami. Jedyny zarzut, jaki w istocie formułuje skarżąca, jest niezgodność ww. art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym z art. 2 i art. 2 Konstytucji RP. Słusznie wskazuje w tym względzie Komisja Stypendialna, iż orzekanie o tym, czy przepis ustawy nie narusza przepisów Konstytucji RP nie leży w kompetencjach organu administracji. Możliwość taką ma jedynie Trybunał Konstytucyjny. Wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o orzeczenie w tym przedmiocie może skierować m.in. sąd, a także rzecznik praw obywatelskich. Rzeczywiście, jak wskazała skarżąca – Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie niezgodności m.in. art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie w jakim wyłącza prawo tych studentów, którzy uprzednio nie korzystali ze stypendium dla najlepszych studentów do stypendium, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym z art. 32 w zw. z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. Sprawa ta toczy się przed Trybunałem pod sygnaturą sygn. akt K 40/12. W takim przypadku, mając na względzie przedmiot kontrolowanej sprawy istnieje możliwość zawieszenia postępowania przed sądem administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd może zawiesić z urzędu postępowanie jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd uznał jednak, iż nie skorzysta z tej możliwości, nie podziela bowiem wątpliwości odnośnie wyżej wskazanej niezgodności art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z art. 32 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu uzasadnione jest bowiem stanowisko, prezentowane przez Prokuratora Generalnego w odpowiedzi na ww. wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, iż norma art. 184 ust. 5 Prawa o szkolnictwie wyższym ani nie narusza zasady równości (art. 32 Konstytucji RP), ani zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Tak jak wskazał Prokurator – nie tylko fakt bycia studentem, ale także fakt ukończenia jednego kierunku studiów powinien być zaliczony do cech relewantnych. Zgodnie z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa. Powszechność dostępu oznacza, że każdy objęty obowiązkiem szkolnym musi mieć zapewnioną możliwość nauki w szkole publicznej. Równość oznacza zaś, że każdy musi mieć jednakową szansę podjęcia nauki w szkole każdego szczebla i każdego typu, zakazane są wszelkie prawne zróżnicowania o dyskryminującym charakterze. Państwo realizuje swoją misję zapewnienia powszechności i równości dostępu do wykształcenia poprzez ułatwienie nauki i nagradzanie najlepszych wyników na jednym kierunku studiów. Podjęcie studiów na kolejnym kierunku jest prawem każdego obywatela, nie można jednakże twierdzić, że rodzi to obowiązek po stronie Państwa do wspierania takiego wyboru (istnieje jedynie taka możliwość wsparcia). Odmienne traktowanie osób, które ukończyły jeden kierunek studiów względem osób które nie zdobyły jeszcze wyższego wykształcenia nie narusza ani zasady równości, ani zasady sprawiedliwości społecznej. Wprowadzenie zróżnicowania podmiotów prawa jest dopuszczalne na gruncie zasady równości wówczas, gdy służy realizacji sprawiedliwości społecznej. Tylko niesprawiedliwe zróżnicowanie jest zakazane. Sprawiedliwość społeczna wymaga zaś aby różnicowanie poszczególnych podmiotów pozostawało w odpowiedniej relacji do różnić w ich sytuacji. Taką istotną różnicą w sytuacji obywateli jest posiadanie bądź brak posiadania wykształcenia wyższego przy jednocześnie ograniczonych środkach Państwa na wspieranie obywateli w uzyskaniu wyższego wykształcenia. W tej sytuacji nie można uznać, że doszło do naruszenia norm konstytucyjnych poprzez przyjęcie takiego rozwiązania ustawowego, które pozwala na udzielenie wsparcia Państwa w uzyskaniu wyższego wykształcenia możliwe jak największej liczbie obywateli przy jednoczesnym pozostawieniu obywatelom, którzy to wykształcenie już zdobyli decyzji, czy zamierzają dalej podnosić poziom swojego wykształcenia. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.