II SA/Bd 257/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 maja 2014 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [....] Prezydent Miasta B. na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7) zatrzymał W. G. prawo jazdy kat. A, B Nr [...] wydane przez Prezydenta Miasta B. dnia [...]. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu [...] do organu wpłynął wniosek o zatrzymanie W. G. prawa jazdy wraz z ostateczną decyzją o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wskazał organ przepis art. 5 ust. 5 ww. ustawy nakłada na organ obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W odwołaniu W. G. podważył okoliczność, iż uchyla się od płacenia alimentów. Wskazał, że zasądzona kwota alimentów znacznie przewyższa kwotę otrzymywanej przez niego renty. Wskazał również na swój zły stan zdrowia oraz złą sytuację materialną. Wyjaśnił, że wielokrotnie zwracał się o umorzenie alimentów, a wierzyciel mimo wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, pobierał nienależne mu środki. Nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, bowiem jego zdaniem alimenty były bezprawnie pobierane przez komornika na dorosłych i pracujących synów. Podniósł, iż nie uchylał się od płacenia alimentów i na tyle na ile było to możliwe alimenty pokrywane były z jego jedynego źródła dochodu - renty. Podniósł, iż korespondencja z MOPS-u nie była mu skutecznie doręczana, bowiem nie zamieszkuje pod adresem na jaki była kierowana i jest to jedynie adres do korespondencji. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (SKO) decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 267), dalej powoływanej w skrócie jako: "K.p.a.", utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sytuacji gdy do organu wpłynął wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, to przepis art. 5 ust. 5 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie dopuszcza innego rozstrzygnięcia niż wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. SKO wyjaśniło, że ww. przepis nie pozwala organowi na dowolność. Ponadto Kolegium odnosząc się do podniesionych w odwołaniu argumentów w zakresie sprawy alimentacyjnej wyjaśniło, że nie mogą one zostać uwzględnione albowiem organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. G. zarzucił organowi naruszenie przepisu prawa materialnego polegającego na zastosowaniu niezgodnego z Konstytucją RP przepisu art. 5 ust. 3,5 i 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji, które to przepisy naruszają zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ograniczenie możliwości aktywizacji zawodowej dłużnika w skutek ograniczenia ofert pracy, które można do niego skierować, co nie służy podstawowemu celowi ustawy jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Zarzucił również organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - naruszenie art. 7 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie jakie konsekwencje społeczne, gospodarcze, rodzinne, zdrowotne i zawodowe powstały wobec jego osoby w skutek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, w tym przede wszystkim niezbadania skutków w zakresie aktywizacji zawodowej i związanym z zatrzymaniem prawa jazdy ograniczeniem możliwości płacenia alimentów. - naruszenie art. 8 i 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie dlaczego organ nie odniósł się do argumentacji odwołania dotyczącej ograniczenia możliwości podjęcia skutecznego leczenia i poszukiwania pracy oraz związku tych czynności z zatrzymaniem prawa jazdy. - naruszenie art. 9 i 11 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na prawa zarówno w trakcie postępowania przed organem administracyjnymi obu instancji jak i też w uzasadnieniu samej skarżonej decyzji, w szczególności przemilczenie przez organy kwestii ewentualnej niekonstytucyjności przepisów, na których organy oparły swoje decyzje. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że przepis art. 5 ust. 5 i 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera analogiczne do uregulowań zawartych w przepisie art. 5 poprzednio obowiązującej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 46/07). Jego zdaniem w niniejszej sprawie mamy do czynienia z wtórną niekonstytucyjnością polegającą na powtórzeniu przez parlament rozwiązania prawnego, już uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z aktem prawnym wyższego stopnia. Wyraził nadzieję, że sąd uchyli zaskarżoną decyzję ze względu na niekonstytucyjności przepisu art. 5 ww. ustawy. Ponadto wskazał, że SKO, naruszając przepis art. 107 § 3 K.p.a. nie odniosło się do argumentacji zawartej w odwołaniu, gdzie wykazywał, że tylko dzięki możliwości poruszania się samochodem jest w stanie podjąć odpowiednie leczenie i poszukiwać pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia [...] Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie, w związku z wniesionym przez Prokuratora Generalnego do Trybunału Konstytucyjnego wnioskiem o zbadanie konstytucyjności art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sad Administracyjny w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 12.02.2014r. wyroku w sprawie zgodności art. 5 ust. 3b ww. z Konstytucją, podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że narusza on bądź przepisy prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisy dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej w skrócie jako "ppsa" sąd orzeka na podstawie akt sprawy, oraz stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w sposób skutkujący koniecznością jej uchylenia albo stwierdzenia nieważności. Przedmiotem oceny sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 zwanej dalej "ustawą"). Stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W myśl natomiast art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. W ocenie Sądu przepis art. 5 ust. 3 b ustawy jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Ponadto podkreślić należy, że w wyroku z dnia 12.02.2014 r., w sprawie o sygn. Akt K 23/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. Odnosząc się w tym miejscu także do głównego zarzutu skargi wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie organy orzekały na podstawie przepisów art. 5 ustawy w brzmieniu nadanym jemu ustawą zmieniającą z dnia 19.08.2011 r. (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 1.01.2012 r., czego skarżący wydaje się nie dostrzegać. Wynikające obecnie z tego przepisu regulacje wprowadzone zostały w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22.09.2009 r. (sygn. Akt P 46/07), co jednoznacznie wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej i w ocenie sądu nie są one obarczone wcześniejszymi wadami. W szczególności zaś, podzielając pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wyrażony w wyroku z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt II SA/Bk 645/12) stwierdzić należy, że nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Dopiero w sytuacji uchylania się od współpracy z organem właściwym dłużnika lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia, czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zarzut niekonstytucyjności art. 5 ustawy po jego nowelizacji nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać w związku z tym należy, że z przytoczonych na wstępie rozważań przepisów ustawy wynika, że w przypadku, kiedy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji. Na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 3b ustawy, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu niezbędne jest więc jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwszą z nich jest wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która to decyzja musi stać się ostateczna. Natomiast drugą przesłanką jest wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest decyzją o charakterze związanym. Oznacza to, że organ wydając decyzję na podstawie ww. przepisu nie ma najmniejszego nawet luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia ww. przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającej w swej treści regulacji zawartej w art. 5 ust. 5 ustawy. Organ w postępowaniu tym nie bada okoliczności uznania osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną już decyzją o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że decyzją Prezydent Miasta B. z dnia [...] nr [...] uznano skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...]. Pismem z dnia [...] Prezydent Miasta B. wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy kat. A i B dłużnikowi alimentacyjnemu W. G. Ponadto pismem z dnia [...] skarżący został poinformowany o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki wydania decyzji z art. 5 ust. 5 ustawy. Skarżący uznany został bowiem za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja w tym zakresie stała się ostateczna, a organ właściwy dłużnika skierował wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. W takiej sytuacji Prezydent Miasta będąc związany ww. okolicznościami obowiązany był wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu. Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów procesowych, wskazać należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Nie można zwłaszcza uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 7 i 80 K.p.a. polegający na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie jakie konsekwencje społeczne, gospodarcze, rodzinne, zdrowotne i zawodowe powstały wobec jego osoby w skutek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Jak już wskazano powyżej decyzja o której mową w art. 5 ust. 5 ustawy nie jest decyzją o charakterze uznaniowym i jej wydanie uzależnione jest od wystąpienia dwóch wymienionych powyżej przesłanek. W sytuacji gdy organ stwierdzi ich wystąpienie obowiązany jest wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Nie jest natomiast rolą organu w tym postępowaniu badanie okoliczności, które wskazuje skarżący zarzucając organowi naruszenie art. 7 i 80 K.p.a. Również bezpodstawne jest zarzucanie organowi naruszenia art. 8 i 107 § K.p.a. Uzasadnienie decyzji zawiera bowiem elementy wymagane przepisem art. 107 § 3 K.p.a m.in. zawiera ono wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa oaz wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł. Fakt, iż SKO nie odniosło się szczegółowo do każdego z argumentów zawartych w odwołaniu nie miało istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, bowiem okoliczności przytoczone przez skarżącego nie mogą odnieść skutku w rozpatrywanej sprawie. Mogły by one ewentualnie odnieść zamierzony przez skarżącego skutek w postępowaniu w przedmiocie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jednakże to postępowanie zakończone zostało wydaniem ostatecznej decyzji, a organ w niniejszym postępowaniu związany był jej treścią. Ponadto nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 9 i 11 K.p.a. z uwagi na powyżej poczynione wyjaśnienia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.