II SA/Bd 260/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia [...] Sędziowie: Sędzia [...] Sędzia [...] Protokolant [...] po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu [...] czerwca 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...], nr [...], którą Wójt Gminy C. odmówił przyznania S. K. pomocy w formie zasiłku celowego. Wyżej wymieniony wnioskował o pomoc rzeczową w postaci 1500 kg węgla, bielizny zimowej, obuwia wiosennego, a także - o przyznanie kwoty 170 zł na pokrycie kosztów przesyłek pocztowych i wyrobienie dowodu osobistego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia kryteriów przyznania świadczenia, jakim jest m. in. zasiłek celowy, określonych w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późno zm.). Jak wykazało przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe, źródłem utrzymania prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe S. K. jest renta inwalidzka w wysokości 687,08 zł brutto. Kwota ta, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, ulega pomniejszeniu o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, dając dochód w wysokości 595,08 zł. Dodatkowo świadczenie rentowe pomniejszone jest o potrącenie komornicze w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] (sygn. akt [...]) i prowadzoną przeciw wyżej wskazanemu egzekucją z renty. Nie ma to jednak, jak podkreśliło SKO, wpływu na wyliczenie dochodu, bowiem wymienione enumeratywnie w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomniejszenia podstawy dochodu nie zawierają zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej. Osiągany zatem przez S. K. dochód w wysokości 595,08 zł. przewyższa określone w art. B ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przewidziane w wysokości 477 zł. Organ zwrócił również uwagę, na fakt, iż w związku z brakiem podstaw dla przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego, rozpatrywano możliwość udzielenia mu pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego decyzją z dnia [...]., nr [...] S. K. przyznana została pomoc w łącznej wysokości 379 zł, w ramach której zakupiono i przekazano mu 500 kg opału, koszule flanelowe, obuwie zimowe oraz bieliznę osobistą. SKO podkreśliło, iż świadczenia przyznawane w związku z art. 41 ustawy oparte są na swobodnym uznaniu organu, który jednakowoż kierować się musi okolicznościami sprawy, a także własnymi możliwościami finansowymi oraz liczbą wniosków o przyznanie pomocy w formie pieniężnej. Jak zauważyło Kolegium, jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie pozbawia wnioskodawcy, w przypadku pogorszenia się jego sytuacji materialnej, możliwości ponownego ubiegania się o pomoc zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez S. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżący podniósł w niej zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 oraz. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez odmowę przyznania mu świadczenia w formie rzeczowej i pieniężnej i niezapewnienie mu tym samym gwarantowanego ustawą prawa do godnej egzystencji. Jak wskazał skarżący w odwołaniu wniesionym od decyzji I instancji, wskutek nadużywania alkoholu cierpi na spowodowane uzależnieniem choroby - psychozę alkoholową oraz schizofrenię. Jest ponadto inwalidą II grupy, całkowicie niezdolnym do pracy, w związku z czym jedynym jego źródłem utrzymania jest renta otrzymywana w wysokości 423 zł. Skarżący podniósł, iż za swoje ubóstwo wini gminę C., która w jego przekonaniu winna była skierować go na przymusowe leczenie przeciwalkoholowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, na podstawie argumentów zawartych w uzasadnieniu decyzji I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) rolą sądów administracyjnych jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta przeprowadzana jest pod kątem zgodności z prawem, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej i sprowadza się do oceny, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie wnikając przy tym w jej celowość i zasadność. W razie stwierdzenia takiego naruszenia Sąd wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym - uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie, względnie stwierdza jego nieważność. Nie orzeka natomiast o prawach obowiązkach żadnej ze stron postępowania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Stosownie natomiast do § 1 pkt 1 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Dochód z kolei, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jak wynika ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego wyniósł 595,08 zł, w takiej bowiem wysokości wypłacane jest skarżącemu świadczenie rentowe. Kwota ta nie może zostać pomniejszona o comiesięczne potrącenie komornicze w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w T. i prowadzoną przeciwko skarżącemu egzekucją z renty, ujęty bowiem w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej katalog odliczeń jest katalogiem zamkniętym, enumeratywnie wymieniającym obciążenia pomniejszające dochód, nie pozostawiającym żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W analizowanym przypadku kwestią bezsporną jest przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego, w związku z czym zasiłek celowy, o którym mowa wart. 39 ustawy nie mógł zostać przyznany. Zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium osoby samotnie gospodarującej. Przyznanie zasiłku celowego, a także zasiłku celowego specjalnego mieści się w sferze swobodnego uznania przyznającego go organu. Uznanie to nie oznacza jednak dowolności. Organ kierować się musi zarówno okolicznościami sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej (cele te, to pomoc osobom w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb), a także własnymi możliwościami - biorąc pod uwagę dostępne środki finansowe, a także liczbę złożonych wniosków o przyznanie pomocy, zarówno w formie świadczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych. Organ pomocy społecznej w pierwszej przy tym kolejności zobowiązany jest do przeznaczenia środków finansowych na pomoc osobom spełniającym wymagania ustawowe (kryterium dochodowe), a dopiero w następnej kolejności może rozważyć przyznanie pomocy pozostałym ubiegającym się o to osobom. W przypadku zaś, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy, organ dodatkowo w oparciu o zebrany w sprawie materiał musi stwierdzić czy zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wskazana wyżej sytuacja, jak trafnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi. Szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 ustawy to bowiem przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Nie bez znaczenia jest w powyższym zakresie, iż decyzją z dnia [...] skarżącemu została przyznana pomoc na łączną kwotę 379 zł, w ramach której zakupiono mu właśnie opał, ciepłe koszule, obuwie i bieliznę osobistą, a nadto iż - jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C, - dysponował on w dniu [...] jeszcze zapasem opału w ilości około 700 kg węgla oraz - odmówił skorzystania z zaproponowanej mu po raz kolejny pomocy rzeczowej w postaci możliwości odbioru określonych artykułów żywnościowych z Banku Żywnościowo Rzeczowego w T. We wspomnianym wywiadzie potwierdzone zostało poza tym, ze skarżący prowadzi rozległą korespondencję z organami i instytucjami (zwłaszcza sądem cywilnym), przeznaczając tym samym znaczną część domowego budżetu na opłaty pocztowe i kserowanie pism i wydatki poniesione na ten cel, jak ocenił sam skarżący, stanowiły w miesiącach listopadzie i grudniu 2007 r. kwotę około 100 zł. Wydatki o takim przeznaczeniu nie mogą być uznane za służące zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, a tym samym nie kwalifikują w rozumieniu art. 39 ustawy do udzielenia na nie wsparcia finansowego przez organ pomocy społecznej. Dodatkowo nie można zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że to organy Gminy C. doprowadziły go do obecnej sytuacji zdrowotnej i materialnej nie kierując go w odpowiednim czasie na przymusowe leczenie przeciwalkoholowe. Nie organy go bowiem zmuszały do nadużywania alkoholu, a leczenie mógł podjąć dobrowolnie bez konieczności przymusowego kierowania na nie. Podkreślenia wymaga, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wskazywało skarżącemu na możliwość ubiegania się o przyznanie pomocy zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej w przyszłości a przede wszystkim, iż prawidłowo oceniło, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie mógł orzec w sposób dla skarżącego pozytywny z powodu niespełnienia warunkujących przyznanie świadczenia przesłanek przewidzianych w art. 39 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.