II SA/Bd 266/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 maja 2014 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia[...], stosownie do wniosku z Wydziału Zdrowia, Świadczeń i Polityki Społecznej Urzędu Miasta [...] z dołączoną ostateczną decyzją o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7; z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.o.u.a."), orzekł o zatrzymaniu skarżącemu Z. M. prawa jazdy kategorii B. Odwołując się skarżący podniósł, że prawo jazdy jest mu potrzebne w celach zarobkowych, a alimenty płaci, choć nie zawsze ma ku temu środki. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium ustaliło, że skarżący został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]. Kolegium wskazało, że w myśl art. 5 ust. 3b u.p.o.a. jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. W dniu 28 sierpnia 2012 r. do Prezydenta Miasta [...] wpłynął wniosek z Wydziału Zdrowia Świadczeń i Polityki Społecznej Urzędu Miasta [...] o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z kolei na podstawie art. 5 ust. 5 p.o.u.a., na podstawie wniosku o którym mowa w ust. 3b starosta (prezydent) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 5 ust. 5 u.p.o.a. nie pozwala organowi na dowolność i obliguje organ, przy zaistnieniu przesłanek w nim wymienionych, co miało miejsce w niniejszej sprawie, do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W uzasadnieniu Kolegium zawarło także rozważania odnośnie braku dokonywania przez skarżącego, przez ostatnie 6 miesięcy, wpłat odpowiadających co najmniej 50 % kwoty ustalonych bieżąco alimentów. W skardze do Sądu skarżący Z. M. wniósł o uchylenie bądź stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucając: ― naruszenie art. 7,77 i 80 k.p.a. polegające na braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy poprzez błędne uznanie, iż dłużnik zalega z obowiązkiem alimentacyjnym w sytuacji, w której do akt sprawy został dostarczony wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 4 sierpnia 2011 r. sygn. akt III [...] zmniejszający obowiązek alimentacyjny, co miało dalej wpływ na błędne ustalenie, że skarżący w okresie od stycznia do czerwca 2012 r. posiadał zadłużenie przekraczające 50 % bieżąco ustalonych alimentów, ― naruszenie art. 5 ust. 5 u.p.o.a. poprzez wydanie decyzji przez organ niewłaściwy tj. Prezydenta Miasta [...] w sytuacji kiedy przepis wymaga wydania decyzji przez starostę powiatowego, ― naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 3 i 5 u.p.o.a. poprzez zastosowanie jako podstawy prawnej wtórnie niekonstytucyjnego art. 5 ust. 5 u.p.o.a. co w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07 oraz orzecznictwa sądów administracyjnych doprowadziło do naruszenia art. 2 i art. 31 Konstytucji RP. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (p.o.u.a.). Należy na wstępie zwrócić uwagę, że od dnia 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz.1212), uległa zmianie procedura, której rezultatem jest zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do treści 4 ust. 1 p.o.u.a., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 p.o.u.a., dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej zdrowotnej i życiowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 p.o.u.a., a mianowicie, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a p.o.u.a. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b p.o.u.a. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Po myśli art. 5 ust. 5 p.o.u.a., na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji z dnia [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownika Referatu w Wydziale Zdrowia, Świadczeń i Polityki Społecznej Urzędu Miasta [...]. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...]r. (vide treść wniosku z dnia 22 sierpnia 2012 r. wraz z załącznikiem – k. 1 akt administracyjnych pierwszej instancji). Wobec tego należy stwierdzić, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 p.o.u.a. obligowały organ do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Jak trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawia właściwemu staroście żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Nie mają zatem znaczenia dla sprawy podnoszone w skardze zarzuty odnośnie zmniejszonej wysokości ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego i wpływu tej okoliczności na ustalenie procentowej wysokości zadłużenia alimentacyjnego skarżącego. Zarzuty tego rodzaju mogłyby bowiem mieć znaczenie przy ocenie decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która nie stanowi w niniejszej sprawie przedmiotu skargi. Nie mogą one natomiast rzutować na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy, którego podjęcie determinują wyłącznie dwie ustawowe przesłanki, jakimi są: po pierwsze - ostateczna decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 3b p.o.u.a. i po drugie - skierowanie do starosty przez organ właściwy dłużnika wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. W kontekście powyższego należy uznać za zbędne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody Kolegium odnośnie braku wywiązywania się przez skarżącego, w okresie ostatnich 6 miesięcy, z zobowiązań alimentacyjnych co najmniej w wysokości 50 % bieżąco ustalonych alimentów. Uchybienie to należy jednakże uznać za nieistotne; nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Niezasadny jest także zarzut odnośnie podjęcia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy przez organ niewłaściwy tj. przez Prezydenta Miasta [...] zamiast przez Starostę Powiatowego. Zgodnie z art. art. 5 ust. 3b p.o.u.a. wniosek o zatrzymanie prawa jazdy winien być skierowany do starosty. Stosownie do miejsca zamieszkania skarżącego[...]) winien to być starosta właściwy dla miasta [...]. Zgodnie z podziałem administracyjnym [...] stanowi miasto na prawach powiatu, tj. jest jednostką administracyjną odrębną od Powiatu [...] (część II załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów; Dz. U. Nr 103, poz. 652). Wobec tego zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym w [...] funkcje starosty wykonuje prezydent miasta. Chybiony jest również zarzut o niezgodności zaskarżonej decyzji z przepisami Konstytucji, w szczególności w kontekście wskazań płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 46/07). Orzeczeniem tym stwierdzona została niekonstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, który nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek przy tym art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy, stanowił powtórzenie objętego przywołanym wyrokiem art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., to jednak dotyczy to tylko jego brzmienia przed nowelizacją z 19 sierpnia 2011 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Nowelizacja ta wprowadziła na tyle istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że obecnie obowiązujące regulacje, które wprowadzono w wykonaniu opisanego wyżej orzeczenia Trybunału (co wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej), nie są obarczone wcześniejszymi wadami. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Dopiero w sytuacji uchylania się od współpracy z organem właściwym dłużnika lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia, czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy. Skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje analogiczne stanowisko w tym zakresie zajęte przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne w Białymstoku (wyrok z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 645/12) w Olsztynie (wyrok z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1237/12) oraz w Gliwicach (wyrok z dnia 4 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 558/13). Na potwierdzenie trafności takiego rozumowania należy przywołać rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10). Trzeba bowiem zaznaczyć, że przepis art. 5 ust. 3b wprowadzony do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., a także art. 5 ust. 3, ust. 5 i 6 rzeczonej ustawy także były przedmiotem badania pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. W niniejszym przypadku Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności żadnego z tych przepisów, lecz orzekł o zgodności art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej, zaś w pozostałym zakresie postępowanie umorzył. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd oddalił skargę.