II SA/Bd 276/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński ( spr ) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Grażyna Malinowska- Wasik Protokolant Rafał Opioła po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dowódcy [...[ Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od nieterminowo wypłaconych należności związanych ze służbą wojskową 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] z [...] listopada 2008r., 2/ stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3/ zasądza od Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 2417 (dwa tysiące czterysta siedemnaście złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dowódca Jednostki Wojskowej nr[...], działając na podstawie art. 6 pkt 1, art. 9 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 18 ust. 2, art. 71 ust. 1, art. 72 ust. 2, art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm.) przyznał W. M. prawo do odsetek od nieterminowo wypłaconych należności związanych ze służbą wojskową w kwocie 212,54 złotych. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż decyzją nr [...] Dowódcy Wojsk [...] z dnia [...] r. stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego W. M. i decyzja ta uprawomocniła się w dniu 19 czerwca 2006 r. Wskazano również, że w dniu 19 czerwca 2006 r. W. M. faktycznie stawił się do Jednostki Wojskowej nr [...] celem pełnienia zawodowej służby wojskowej, wobec czego faktycznie spełnił warunki uzasadniające wypłacenie należności związanych z zawodową służbą wojskową. Zdaniem orzekającego organu W. M. dopełnił obowiązku określonego powyżej w dniu 19 czerwca 2006 r., ponieważ wyraził wolę pełnienia zawodowej służby wojskowej w Jednostce Wojskowej nr[...], przy czym do dnia 19 czerwca 2006 r. Dowódcę Jednostki Wojskowej nr [...] i W. M. łączyły obowiązki określone w umowie o pracę, a więc zależności określone jako stosunek pracy, zgodnie zaś z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stosunek pracy z pracownikiem wygasa z dniem powołania do zawodowej służby wojskowej, a więc w przypadku W. M. umowa o pracę wygasła z dniem 19 czerwca 2006 r., z dniem wyrażenia woli pełnienia zawodowej służby wojskowej. W związku z tym, że należności związane z zawodową służbą wojskową za okres od 1 maja 2003 r. do 19 czerwca 2006 r. zostały wypłacone w dniu 14 lipca 2006 r., a zgodnie z art. 75 ust. 3 powinny być wypłacone najpóźniej w dniu 4 lipca 2006 r. w wysokości 61 324,24 zł; wobec powyższego, zdaniem organu, za okres od 4 lipca do 14 lipca 2006 r. W. M. przysługują odsetki ustawowe obliczone zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w kwocie 212,54 złotych. W odwołaniu od powyższej decyzji W. M. zarzucił decyzji organu I instancji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności: a) art. 75 ust. 3 i art. 81 ust. 3 ustawy pragmatycznej poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu nieprawidłowej daty wymagalności świadczeń z okresu od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r., a tym samym przyznaniu odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie tych świadczeń w zaniżonej wysokości, b) § 12 ust. 1 rozporządzenia MON z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. 2000 r., Nr 62 poz. 729) oraz art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia zasadniczego z okresu od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r., c) § 4 rozporządzenia MON z dnia 20 lipca 2000 r. w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. z 2000 r., Nr 65, poz. 770) poprzez jego niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie nagród rocznych z okresu od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r., d) § 5 rozporządzenia MON z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego (Dz.U. 2004 r., Nr 108, poz. 1146) oraz art. 83 ust. 5 ustawy pragmatycznej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie dodatkowych rocznych uposażeń z okresu od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r., e) § 2 i 4 rozporządzenia MON z dnia 29 marca 2004 r. w sprawie gratyfikacji urlopowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. 2004 r., Nr 66, poz. 611) oraz art. 87 ustawy pragmatycznej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie gratyfikacji urlopowych z okresu od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r., f), § 3 i 9 rozporządzenia MON z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu korzystania przez żołnierzy zawodowych, małżonków i dzieci pozostających na ich utrzymaniu z bezpłatnych przejazdów oraz innych świadczeń socjalno - bytowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 135, poz. 1452) oraz art. 120 ustawy pragmatycznej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie ekwiwalentów pieniężnych za przejazd raz w roku do dowolnie wybranej miejscowości z okresu od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r. Odwołujący podniósł, iż w jego ocenie prawo do należności odsetkowych powstało w terminach określonych w przepisach prawa (wskazanych w w/w zarzutach), a nie dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, bowiem wynika to ze skutku ex tunc jaki ma decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu. Ponadto odwołujący zwrócił uwagę, że żaden z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów nie daje organowi uprawnienia do wydania decyzji w przedmiocie przyznania (bądź odmowy przyznania) prawa do odsetek. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ustosunkowując się do zarzutu zastosowania niewłaściwego (administracyjnego) trybu postępowania i wydania decyzji administracyjnej w sytuacji, w której brak było podstaw do jej wydania organ odwoławczy podkreślił, iż zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na fakt, iż obowiązek podjęcia rozstrzygnięcia w drodze decyzji wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Na potwierdzenie tej tezy, organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., w której Sąd Najwyższy stwierdził, iż roszczenia żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek ustawowych należy, na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych, a od 1 lipca 2004 r. na podstawie art.. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, rozpoznawać w postępowaniu administracyjnym (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07, nie publ.). Odnosząc się do pozostałych zarzutów, organ zwrócił uwagę, że decyzja nr [...] Dowódcy Wojsk [...] z dnia [...] r. stwierdzajaca nieważność decyzji nr [...] Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] r. stała się ostateczna w dniu 19 czerwca 2006 r. i dlatego dopiero w tym dniu powstało roszczenie o wypłatę przez organ I instancji uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych", które zgodnie z przepisami powinno zostać wypłacone w terminie czternastu dni od dnia, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające otrzymanie tych należności. W związku z powyższym stwierdzono, że ze względu na nie wypłacenie do dnia 4 lipca 2006 r. odwołującemu należności związanych z zawodową służbą wojskową za okres od 1 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r., po tym dniu przysługiwało odwołującemu roszczenie odsetkowe, które znalazło odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy W. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przytaczając następnie wszystkie, poszczególne zarzuty zawarte już uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 156 Kpa, poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu i wpływu tejże okoliczności na wymagalność świadczeń skarżącego, w konsekwencji czego błędnie określono datę wymagalności odsetek, a także naruszenie art. 6 kpa w zw. z art. 138 Kpa, polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych sytuacji w jakiej znalazł się skarżący oraz naruszenie art. 7 i 77 Kpa w zw. z art. 138 Kpa, poprzez nie podjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego mu przez przepisy prawne prawa do świadczeń finansowych z tytułu pełnienia służby. Skarżący podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z 29 listopada 2007 r. W jego ocenie Sąd Najwyższy w uchwale (a za nim część sądów) dokonał niepełnej wykładni powołanych przepisów, a przez to błędnie założył, że w sprawach dotyczących wszystkich świadczeń finansowych żołnierzy zawodowych wydaje się decyzje administracyjne. Zauważył ponadto, że z cytowanej uchwały Sądu Najwyższego nie wynika wcale, iż w sprawach tych wydaje się decyzje administracyjne, bowiem oczywistym jest, iż w postępowaniu administracyjnym organ może podejmować rozstrzygnięcia w różnych formach, nie tylko wydając decyzję. W konsekwencji skarżący stwierdził, że ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - w części dotyczącej prawa żołnierza zawodowego do uposażenia oraz do odsetek ustawowych od nieterminowo wypłaconych należności - nie zawiera upoważnień do wydawania rozstrzygnięć mających charakter decyzji organu administracyjnego w rozumieniu art. 104 Kpa w związku z czym nie ma potrzeby wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie prawa do uposażenia i większości innych świadczeń, a jedynie należałoby je wypłacić, dokonując czynności materialno – technicznej. W odpowiedzi na skargę Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, lecz tylko część zarzutów w niej zawartych znajduje uzasadnienie w obowiązującym stanie prawnym. Przedmiotem skargi jest decyzja o przyznaniu odsetek z tytułu wypłaty należności finansowych przyznanych i wypłaconych skarżącemu w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej, przy czym przyznana kwota - 212,54 zł, w opinii skarżącego, określona została w sposób zaniżony. Organy orzekające w niniejszej sprawy potraktowały roszczenie skarżącego o wypłatę odsetek jako sprawę administracyjną. Biorąc więc pod uwagę, iż uznanie braku właściwości sądu administracyjnego skutkowałoby odrzuceniem skargi, w pierwszej kolejności należy odnieść się do twierdzeń skarżącego, iż sprawa związana z jego uposażeniem nie mogła być rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnych. Sąd w niniejszym składzie akceptuje pogląd wyrażony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/0; opubl. w OSNC z 2008 r. Nr 12, poz. 134 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 319995), że należne funkcjonariuszowi służb mundurowych (w tym żołnierzowi zawodowemu) uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w stosunku służbowym (publicznoprawnym), ale przez to nie traci charakteru wierzytelności pieniężnej. Ten sam charakter mają odsetki od nieterminowo wypłaconego uposażenia. Fakt, iż sprawa należnych żołnierzowi świadczeń (w tym zaległych uposażeń i odsetek z tego zwłoki w wypłacie uposażeń) jest sprawą cywilną nie oznacza braku możliwości rozstrzygnięcia przez ustawodawcę, iż pomimo cywilnoprawnego charakteru sprawy rozstrzyganie w tym przedmiocie zostaje powierzone innym organom niż sądy powszechne. W tej kwestii Sąd w niniejszym składzie podziela zawartą w ww. uchwale Sądu Najwyższego interpretację art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którą przepis ten ustanawia sposób załatwiania spraw na drodze postępowania administracyjnego dla wszystkich kwestii uregulowanych w ustawie - a więc także w kwestii uposażeń, w tym uposażeń zaległych, a ponadto w kwestii odsetek od zaległych uposażeń. Jednocześnie należy zauważyć, iż art. 8 ust. 2 ww. ustawy pragmatycznej nie wyłączył możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji administracyjnych w powyższych sprawach. Zasadne natomiast jest stanowisko skarżącego odnośnie żądania wypłaty odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006 r. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sporu odnośnie wypłaty odsetek istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej W. M., wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Niezasadne jest stanowisko Dowódcy POW, iż w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność ww. decyzji z dnia [...] r., odsetki od uposażeń za okres od dnia 10 maja 2003 r. do dnia 19 czerwca 2006, stały się wymagalne dopiero po przywróceniu skarżącego do służby w roku 2006. Argumentacja organu byłaby prawidłowa, gdyby doszło do uchylenia (np. w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałoby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] r. stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym. Od dnia ponownego przystąpienia do wykonywania obowiązków, służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia i innych należności. Decyzja uchylająca wywiera bowiem skutki "ex nunc", czyli na przyszłość. Odmienne są natomiast skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia organu administracji. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji istniejącą z mocy prawa od dnia wydania tejże decyzji, to jest ze skutkiem " ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie. W świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc nie został on skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu 9 maja 2003 r. r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło). Powyższe w ocenie Sądu prowadzi do wniosku, że oprócz uposażenia skarżącego także odsetki od niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od maja 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy pragmatycznej). Data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu zwłoki w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Zasadne jest w tym miejscu przytoczenie fragmentu uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. nr III AZP 27/92, w którym stwierdza się, iż "odsetki za opóźnienie świadczenia pieniężnego mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Z tego wynika, że obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten już powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem. Odsetki zawsze dzielą los tego obowiązku, jeśli coś innego nie wynika z umowy lub z przepisu ustawy. Jeżeli jednak należność już powstanie, odsetki uzyskują niezależny byt od długu głównego i mogą nawet istnieć po wygaśnięciu długu głównego, w razie jego zaspokojenia bez odsetek. Wówczas mogą być one dochodzone osobno przed sądem." Jeśli zatem zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu, od momentu wydania, decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej - skarżący winien otrzymać odsetki ustawowe za czas od maja 2003 r. liczone od momentów wymagalności poszczególnych należności, stosownie do art. 81 ustawy pragmatycznej. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 75 ust. 3, art. 81 i art. 103 ustawy pragmatycznej, mającym wpływ na wynik sprawy - Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270; ze zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") orzekł jak w pkt 1 sentencji. W ponownym postępowaniu organ administracji powinien wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów Sąd orzekł stosownie do art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; ze zm.).