II SA/Bd 28/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-10-22
Skład orzekający: Jerzy Bortkiewicz, Joanna Janiszewska-Ziołek, Mariusz Pawełczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o nakazie rozbiórki składu kruszywa wybudowanego bez pozwolenia na budowę jest zasadna w przypadku niezłożenia w terminie wniosku o legalizację samowoli budowlanej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że skład kruszywa stanowi obiekt budowlany wymagający pozwolenia na budowę, którego brak powoduje samowolę budowlaną. Wobec niezłożenia w ustawowym terminie wniosku o legalizację, organ nadzoru budowlanego prawidłowo wydał decyzję o rozbiórce na podstawie art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego. Zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego zostały oddalone jako niezasadne.Stan faktyczny
Inwestor wybudował na działce skład kruszywa składający się z pięciu boksów z płyt betonowych na słupach stalowych z instalacją elektryczną i wodociągową bez wymaganego pozwolenia na budowę. Organ nadzoru budowlanego wstrzymał budowę i pouczył o możliwości legalizacji samowoli budowlanej. Inwestor nie złożył wniosku o legalizację w ustawowym terminie, co skutkowało wydaniem decyzji o rozbiórce. Skarga inwestora na tę decyzję została oddalona przez WSA w Bydgoszczy.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. o nakazie rozbiórki składu kruszywa.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozbiórki oddala skargę.
U z a s a d n i e n i e:
Przedmiotem skargi jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] 2024 r. z w przedmiocie rozbiórki. Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym:
Postanowieniem z dnia [...] 2022 r., nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R., zwany również dalej: "[...] WINB", działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2351), zwanej dalej "p.b." wstrzymał Spółce , zwanemu dalej: "inwestorowi" lub "skarżącej", – budowę pięciu boksów do składowania materiałów sypkich (kruszywa do produkcji materiałów budowlanych) z płyt betonowych na słupach stalowych w części murowanych z posadzką z kostki brukowej o wymiarach: [...]. Organ pouczył o możliwości złożenia wniosku o legalizację ww. obiektu oraz o konieczności uiszczenia opłaty legalizacyjnej obliczonej na zasadach wskazanych w p.b. oddzielnej dla każdego boksu oddzielnie.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w dniu [...] 2022 r. podczas kontroli przeprowadzonej na terenie firmy Spółki (dz. nr ewid.[...]) stwierdzono pobudowanie m.in. boksów do składowania kruszywa wraz z ogrodzeniem i instalacjami w ilości 5 sztuk o różnych wymiarach i wysokościach z płyt betonowych na słupach stalowych z posadzką z kostki brukowej w części murowane. Na granicy z działką sąsiednią (nr ewid. [...]) wybudowany został mur z płyt betonowych a słupach stalowych dwuteowych i w części murowany na długości ok. 50 m, przy tym murze pobudowane zostało pięć boksów. Na tylnej ścianie muru "ogrodzenia" zainstalowano skrzynkę i przewód elektryczny oraz wodociąg doprowadzający wodę do boksów. Jak wyjaśnił inwestor do protokołu z kontroli ogrodzenie zbudowane zostało celem zmniejszenia niekorzystnych oddziaływań pyłowych na działkę nr [...], instalacja odprowadza wodę z boksów i doprowadza wodę celem zmaczania kruszywa instalacja elektryczna obsługuje pompy odprowadzające wodę z boksów, mur ogrodzeniowy wybudowano z powodu różnicy terenu między działka nr [...] (ok. 2 m), na budowę boksów nie uzyskał pozwoleń na budowę. PINB wskazał, że brak pozwolenia na budowę potwierdził w roku postępowania Starosta R.. Wyjaśnił, że pobudowane boksy składają się z murów pełniących funkcję murów oporowych (konstrukcja oporowa), które nie mogą być z tego powodu kwalifikowane jako ogrodzenie (urządzenie budowlane) ale jako budowla w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.b., na której realizację konieczne jest pozwolenie na budowę. PINB wskazał, że nie jest możliwe wyodrębnienie jako oddzielnych zadań zrealizowanych: boksów, ogrodzenia, instalacji elektrycznej i wodociągowej, jest to budowla stanowiąca całość użytkową jako boksy do składowania i magazynowania kruszywa do produkcji materiałów budowlanych, tylna część ("ogrodzenie") stanowi jedną ze ścian boksów, a pozostałe ściany są ścianami oporowymi tych boksów.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła właścicielka działki nr [...], G. P. wskazując, że z uwagi na uciążliwości, jakie generuje zakład produkcyjny inwestora, zasadnym jest zobowiązanie inwestora do rozbiórki stwierdzonej samowoli budowlanej oraz nałożenie na niego kary finansowej w maksymalnej wysokości.
Postanowieniem z dnia [...] 2023 r., nr [...], [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, uchylił postanowienie organu I instancji i rozstrzygnął co do istoty, tj. wstrzymał inwestorowi budowę składu kruszywa na działce nr [...] w miejscowości C. w gminie T., składającego się z pięciu boksów do składowania materiałów sypkich (kruszywa do produkcji materiałów budowlanych) z płyt betonowych na słupach stalowych w części murowanych z posadzką z kostki brukowej, wyposażonego w instalacje wodociągową i elektryczną, o wymiarach boksów [...] WINB pouczył inwestora o możliwości złożenia wniosku o legalizację stwierdzonej samowoli budowlanej i warunkującą tę legalizację koniecznością uiszczenia opłaty legalizacyjnej w wysokości obliczonej wedle wskazanego w pouczeniu sposobu. W szczególności pouczył, że wniosek o legalizację obiektu budowlanego można złożyć w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy, zgodnie z art. 48a ust. 1 pb, przy czym zgodnie z art. 48a ust. 3 ww. ustawy, jeżeli zostało wniesione zażalenie na postanowienie o wstrzymaniu budowy, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne.
W uzasadnieniu postanowienia, [...] WINB stwierdził, że budowa składu kruszywa nie mieści się w zakresie robót budowlanych, dla których wymagane jest jedynie zgłoszenie, zatem na budowę tego rodzaju obiektu należy uzyskać pozwolenie na budowę. Wskazał, że o ile prawidłowo PINB wdrożył postępowanie w oparciu o art. 48 p.b., to w sentencji postanowienia nieprawidłowo określił rodzaj inwestycji, nazywając ją budową 5 boksów do składowania materiałów sypkich, podczas gdy w sprawie ma miejsce budowa składu kruszywa składającego się z 5 sztuk boksów do składowania materiałów sypkich, wyposażonego w instalację elektryczną i wodociągową. Ponadto w ocenie [...] WINB nieprawidłowo w zakwestionowanym postanowieniu pouczono, że opłata legalizacyjna zostanie naliczona od każdego z boksów osobno, podczas gdy tego rodzaju opłatę nalicza się jedną dla całości samowoli. Wypowiadając się w kwestii kwalifikacji ujawnionej samowoli budowlanej organ przywołał art. 3 pkt 1 pb. i stwierdził, że przedmiotowe boksy stanowią jeden, połączony ze sobą funkcjonalnie obiekt budowlany służący do składowania materiałów sypkich do produkcji materiałów budowlanych. Przytoczywszy treść art. 3 pkt 3 pb. stwierdził nadto, że przepis ten zawiera otwarty katalog obiektów budowlanych będących budowlą, do którego w ocenie organu można zaliczyć skład kruszywa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 16 czerwca 2023 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 346/23 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego ww. postanowienia [...] WINB z dnia [...] 2023 r.
Z kolei na skutek złożenia przez inwestora oraz G. P. skarg, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 września 2023 r., w sprawie o sygn.. akt: II SA/Bd 346/23, skargi te oddalił.
W uzasadnieniu ww. wyroku wskazano, że organ odwoławczy prawidłowo zakwalifikował istniejący na dz. nr [...] w miejscowości C., skład kruszywa jako obiekt budowlany (budowlę) stanowiący całość techniczno-użytkową, wyposażoną w instalację elektryczną i wodociągową do doprowadzania i odprowadzania wody z boksów, a przeznaczoną do składowania materiałów sypkich wykorzystywanych do produkcji budowlanej i tak zidentyfikowany zespół obiektów (boksów) tworzy budowlę określaną mianem składu kruszywa – poszczególne boksy wraz z instalacjami elektryczną i wodociągową składają się na trwale połączoną z gruntem całość techniczno-użytkową w rozumieniu przepisów p.b. Jako taki obiekt ten wpisuje się w otwarty katalog budowli niebędących budynkami lub obiektami małej architektury, zawarty w art. 3 pkt 3 p.b.
Stwierdzono też, że zasadnie organ odwoławczy zmienił kwalifikację spornego obiektu na "skład kruszywa" w ujęciu całościowym, a nie – jak uczynił to organ I instancji – pięć odrębnych boksów stanowiących konstrukcje oporowe, a wykonanie budowli w postaci składu kruszywa, jako nieujętej w katalogu art. 29 ust. 1 i 2 p.b., wymagało uzyskania pozwolenia na budowę. Wskazano, że okoliczności sprawy niewątpliwie wskazują na to, że przedmiotowy skład kruszywa wybudowany został bez wymaganego pozwolenia na budowę, co uzasadniało podjęcie działań przez organ nadzoru budowlanego w oparciu o art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 p.b.
W ww. wyroku stwierdzono też, że w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo pouczono inwestora o okolicznościach, o którym mowa w art. 48 ust. 3 p.b., tj. związanych z możliwością złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego.
Decyzją pierwszoinstancyjną w przedmiotowej sprawie, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...].2024 r., na podstawie art. 49e pkt. 1 p.b., nakazał Inwestorowi rozbiórkę ww. składu kruszywa, tj. zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C. w gminie T., składającego się pięciu boksów do składowania materiałów sypkich ( kruszywa do produkcji materiałów budowlanych) z płyt betonowych na słupach stalowych w części murowane z posadzką z kostki brukowej wyposażonego w instalację wodociągową i elektryczną o wymiarach boksów :
[...]
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy, wyżej wskazany stan faktyczny sprawy. Ustalono, że 5 szt. ww. boksów na materiały sypkie z instalacją elektryczną i wodociągową, położonych jest na działce o nr ewidencyjnym [...] w [...] należącej do inwestora na podstawie informacji uzyskanych od pracownika Wydziału Geodezji Kartografii Architektury i Budownictwa Starostwa Powiatowego w R. /notatki służbowe z [...].2022 r., [...].2022 r., oraz z [...].2022 r., w aktach sprawy /. Natomiast na podstawie uproszczonych wypisów z rejestru gruntów z dnia [...] 2022 r., ustalono , że działka o nr ewidencyjnym [...] stanowi własność G. P. - wnoszącej o sprawdzenie legalności ww. inwestycji oraz R. P. /uproszczony wypis z rejestru gruntów nr kancelaryjny [...] w aktach sprawy/.
Wskazano, że w dniu [...].2022 r., do organu wpłynęło pismo inwestora wraz z dokumentacja fotograficzną informujące o przeniesieniu skrzynki elektrycznej znajdującej się na zewnątrz boksów od strony działki nr [...], co organ potwierdził wskutek sprawdzenia.
Wskazano, że inwestor nie złożył wniosku o legalizacje w wymaganym terminie, co oznacza, że zachodzi konieczność orzeczenia o rozbiórce, wynikająca z art. 49e pkt. 1p.b.
Wyjaśniono, że ww. postanowienia [...] WINB z dnia [...].2023 r., zostało doręczone inwestorowi w dniu [...].2023 r., a zgodnie z art. 48a p.b., inwestor wniosek o legalizację można złożyć w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 48 a ust. 1), a w przypadku wniesienia zażalenia na postanowienie o wstrzymaniu budowy, termin, ten biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 3). Stwierdzono, że w rozpatrywanym przypadku zachodzi okoliczność zawarta w ust. 3 art. 48a p.b., obejmująca wniesienie zażalenia na postanowienie o wstrzymaniu budowy i wtedy termin liczony jest od daty odebrania powyższego postanowienia [...] WINB tj. od dnia [...].2023 roku. A zatem termin do złożenia wniosku o legalizacje upłynął w dniu [...].2023roku, który był ostatnim dniem do złożenia wniosku o legalizację. Tymczasem inwestor wniosek ten złożył w dniu [...].2023 r. w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w R., a zatem po obowiązującym ustawowym terminie.
Wskazano, że ponowienie tego samego wniosku z dnia [...].2023 roku przy piśmie z dnia [...].2024 r., nie powoduje zmiany podjętej decyzji.
W odwołaniu od powyższej decyzji, inwestor wniósł
1/ o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającego tę decyzję Postanowienia Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...].2023 r., w części, w której wstrzymał budowę składu kruszywa zlokalizowanego na działce nr [...] w C. oraz o umorzenie postępowania;
2/ ponadto na podstawie art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej zwanej: "k.p.a." wniósł o przeprowadzenie dodatkowego postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie.
Decyzji tej zarzucił:
I/ naruszenie przepisów postępowania, które miały bezpośredni i jednoznacznie istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
1) art. 6, 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, brak uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności:
a) poprzez nieuwzględnienie faktu usunięcia skrzynki elektrycznej z zewnętrznej części ogrodzenia na działce [...];
b) poprzez ustalenie przynależności działek o nr ewidencyjnych [...] oraz [...] do skarżącej na podstawie informacji uzyskanych od pracownika Wydziału Geodezji Kartografii Architektury z Budownictwa Starostwa Powiatowego w R. i sporządzonej notatki służbowej do akt sprawy, zamiast na podstawie uproszczonych wypisów z rejestru gruntów;
c) odebranie wyjaśnień od C. S. jako od inwestora projektu zagospodarowania działki o nr [...] w związku z pozwoleniem na budowę nr [...] z dnia [...].2010 r. udzielonego przez Starostę R., a tym samym nieuzyskanie stanowiska składającej odwołanie Spółki [...];
d) brak ustalenia przez organ czy w sprawie było składane zgłoszenie budowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że budowa stanowi samowolę budowlaną;
a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędy uznaniem przez organ, że ogrodzenie, boksy, instalacja elektryczna, wodociągowa na działce nr [...] nie mogą być potraktowane jako odrębne zadania zrealizowane przez inwestora, dla których wystarczające byłoby dokonanie zgłoszenia, zaś należy uznać wybudowane boksy wraz z instalacjami jako zrealizowanie obiektu budowlanego - budowli stanowiącej całość użytkowana jako boksy do składowania i magazynowania kruszywa do produkcji materiałów budowlanych, zaś ogrodzenie stanowi jedną ze ścian, a pozostałe ściany są także ścianami oporowymi boksów wybudowanymi z przeznaczeniem do składowania kruszywa;
2) art. 8 k.p.a., poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
3) art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak wezwania do udział w postępowaniu C. S. jako inwestora projektu zagospodarowania działki o nr [...] w związku z pozwoleniem na budowę nr [...] z dnia [...].2010 r. udzielonego przez Starostę R.;
4) art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia odwołującej się zasadności przesłanek, którymi organ się kierował przy załatwieniu sprawy;
5) art. 12 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie ponad półtora roku od dnia wydania postanowienia z dnia [...].2023 r. [...], w sytuacji, gdy decyzję o nakazie rozbiórki organ wydaje w terminie 2 miesięcy od wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy;
6) art. 84 k.p.a. poprzez zaniechanie zasięgnięcia wiadomości specjalnych pomimo istnienia obowiązku wynikającego ze wskazanego przepisu, w zakresie wyjaśnienia, czy obiekt jest trwale związany z gruntem, jak równie dokonanie precyzyjnych pomiarów co ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy a w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że ogrodzenie, boksy, instalacja elektryczna, wodociągowa na działce nr [...] nie mogą być potraktowane jako odrębne zadania zrealizowane przez inwestora, dla których wystarczające byłoby dokonanie zgłoszenia, zaś należy uznać wybudowane boksy wraz z instalacjami jako zrealizowanie obiektu budowlanego - budowli stanowiącej całość użytkowana jako boksy do składowania i magazynowania kruszywa do produkcji materiałów budowlanych, zaś ogrodzenie stanowi jedną ze ścian, a pozostałe ściany są także ścianami oporowymi boksów wybudowanymi z przeznaczeniem do składowania kruszywa;
7) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu decyzji wskazania faktów, na których organ się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak również brak należytego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, w szczególności przesłanek wynikających z prawa budowlanego pozwalających zakwalifikować obiekt jako skład kruszywa, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji błędnie nakazującej Spółce rozbiórkę.
II/ Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art., 50 ust. 4 i art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., w stopniu rażącym - przez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie dwumiesięcznego terminu od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych - które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę pomimo braku podstaw do jej wydania;
2) art. 48b PrBud poprzez brak wydania przez Organ postanowienia nakładającego obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, w sytuacji, gdy Odwołująca się złożyła w dniu [...].2023 r. do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w R. wniosek o dokonanie legalizacji obiektu budowlanego na działce nr [...];
3) art. 48 ust 1 PrBud poprzez nieprawidłowe zastosowanie przepisu, dokonanie nieprawidłowej oceny ustaleń Organu I stopnia, a konsekwencji wydanie błędnej decyzji nakazującej rozbiórkę w sytuacji, gdy brak było przesłanek uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub dokonania zgłoszenia oraz postanowienia o wstrzymaniu budowy;
4) art. 49 e pkt 1 oraz 83 ust. 1 PrBud poprzez nieprawidłowe zastosowanie przepisów, dokonanie nieprawidłowej oceny ustaleń Organu I stopnia, a w konsekwencji wydanie błędnej decyzji nakazującej rozbiórkę w sytuacji, brak było przesłanek uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub dokonania zgłoszenia.
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją z dnia [...] 2025 r., na podstawie art. 49e pkt 1 p.b., w zw. z art. 52 p.b., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy powyższe rozstrzygnięcie - po przytoczeniu ww. dotychczasowego stanu faktycznego sprawy - oparł o następujące ustalenia i rozważania:
Zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 13.02.2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie w dniu 19.09.2020 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, przepisy ustawy Prawo budowlane stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte po wejściu w życie ww. nowelizacji Prawa budowlanego (zawiadomienie PINB z dnia [...].2022 r.), dlatego też w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 07.07.1994 r. Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym od dnia 19.09.2020 r., powoływanej w dalszym ciągu w skrócie: "p.b.".
Zgodnie z art. 28 ust. 1 p.b., roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31, gdzie wskazano wyjątki od tej reguły. Budowa składu kruszywa nie mieści się w zakresie zwolnień przewidzianych ww. przepisami art. 29-31 p.b., a zatem na budowę tego rodzaju obiektu budowlanego konieczne jest uzyskanie stosowanego pozwolenia organu administracji architektomczno-budowlanej. Inwestor przedmiotowego składu kruszywa nie posiada takiego pozwolenia. Z akt badanej sprawy wynika również, że Starosta R. nie wydawał takiego pozwolenia dla inwestora. W związku z powyższym rzeczony skład kruszywa stanowi samowolą budowlaną, wobec której organy nadzoru budowlanego były zobligowane podjąć z urzędu działania przewidziane w p.b., tj. w trybie art. 48 ww. ustawy, co organ I instancji uczynił prawidłowo.
W przypadku ujawnienia samowoli budowlanej, na podstawie art. 48 ust. 1 p.b., organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia.
Zaś, zgodnie z art. 48 ust. 3 p.b., w postanowieniu o wstrzymaniu budowy informuje się o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego. Zgodnie z art. 48a ust. 1 p.b., w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację, przy czym zgodnie z art. 48a ust. 3 p.b., jeżeli zostało wniesione zażalenie na postanowienie o wstrzymaniu budowy, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne.
W przypadku braku złożenia wniosku o legalizację ujawnionej samowoli budowlanej organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części, zgodnie z art. 49e p.b.
Postanowieniem z dnia [...].2023 r., [...] WINB poinformował inwestora o ww. i terminach złożenia wniosku o legalizację ww. składu kruszywa oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej (wskazano, że opłata ta będzie wynosić [...] zł.). Ww. postanowienie organu II instancji zostało skutecznie doręczone inwestorowi w dniu [...].2023 r. (co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy kopia potwierdzenia doręczenia rzeczonego postanowienia). W związku z powyższym termin do złożenia wniosku o legalizację przedmiotowego składu kruszywa (w związku z art. 48a ust. 3 p.b.) bezskutecznie upłynął z dniem [...].2023 r., dlatego też PINB był do orzeczenia rozbiórki.
Inwestor, w związku z zawiadomieniem organu I instancji z dnia [...].2023 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, w dniu [...].2023 r. (blisko 8 miesięcy po upływie ustawowego terminu) złożył do PINB w R. wniosek o legalizację obiektu budowlanego lub jego części (PB-19), następnie, pismem z dnia [...].2024 r. (wpływ do PINB w dniu [...].2024 r.) podtrzymał złożony w PINB w dniu [...].2023 r. wniosek o legalizację, wnosząc jednocześnie o jego rozpatrzenie i wydanie decyzji legalizacyjnej.
Wskazany w art. 48a ust. 1 p.b., termin 30 dni na złożenie do PINB wniosku o legalizację samowoli budowlanej jest terminem prawa materialnego. Organy nadzoru budowlanego nie mają możliwości wydłużenia ww. terminu. Legalizacja samowoli budowlanej jest prawem, a nie obowiązkiem inwestora, zatem, brak złożenia w ustawowym terminie (30 dni) wniosku o legalizację należało potraktować jako brak woli inwestora do legalizacji ww. samowoli budowlanej. Na wydane rozstrzygnięcie pozostaje także bez wpływu to, że inwestor przedmiotowego składu kruszywa w dniu [...].2023 r., po blisko 8 miesiącach od upływu terminu do wniesienia wniosku legalizacyjnego wystąpił do PINB o legalizację przedmiotowej samowoli budowlanej.
Odnosząc się zaś do okoliczności i zarzutów podnoszonych w odwołaniu wyjaśnić należy, że ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że przedmiotowy obiekt budowlany, wraz z instalacją wodociągową i elektryczną, stanowi skład kruszywa do produkcji materiałów budowlanych. W okolicznościach badanej sprawy brak jest także przesłanek do uzupełnienia zebranego materiału dowodowego lub sporządzenia dodatkowych opinii w sprawie. Na budowę przedmiotowego składu kruszywa jego inwestor nie posiada wymaganego przepisami prawa pozwolenia na budowę. Dla kwalifikacji ujawnionej samowoli budowlanej oraz wydanego rozstrzygnięcia pozostaje bez wpływu przeniesienie przez skarżącą w inne miejsce skrzynki elektrycznej zasilającej pompy odprowadzające wody opadowe z boksów przedmiotowego składu kruszywa. Zaś, co do prawa reprezentowania skarżącej spółki w danej sprawie, spółka ta posiada zarząd w składzie: prezes zarządu C. S. oraz członek zarządu W. S., którzy to posiadają prawo jednoosobowego reprezentowania spółki, a tym samym każdy z ww. mógł udzielać informacji i wyjaśnień PINB w niniejszej sprawie, jako przedstawiciel rzeczonej spółki. Ponadto wskazać należy, że organ I instancji w toku badanej sprawy zapewnił skarżącej spółce możliwość brania czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, a także możliwość wypowiedzenia się jej przed wydaniem zaskarżonej decyzji (zawiadomienie PINB z dnia [...].2024 r.), z czego skarżąca skorzystała poprzez prezesa zarządu C. S. (pismo z dnia [...].2024 r.). Biorąc pod uwagę powyższe, zarzuty skarżącej spółki dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy należy są chybione. Natomiast w kwestii zarzutu dotyczącego naruszenia art. 50 i 51 p.b., wyjaśnić należy, że badane postępowanie jest prowadzone w trybie art. 48 p.b., tj. w trybie legalizacyjnym samowoli budowlanej. W związku z powyższym do badanego postępowania nie mają zastosowania terminy wskazane w art. 50-51 ww. ustawy, które regulują konkurencyjny tryb naprawczy względem art. 48 p.b., dotyczącego samowolnej budowy obiektu lub jego części (tryb legalizacyjny). Zaś w kwestii wniosku skarżącej o uchylenie zarówno decyzji PINB z dnia [...].2024 r., jak i poprzedzającego ją postanowienia [...] WINB z dnia [...].2023 r., znak: [...] (wstrzymującego budowę przedmiotowego składu kruszywa), wyjaśnić należy, że ww. wniosek jest niezasadny ponieważ decyzja PINB o rozbiórce spornej samowoli została wydana prawidłowo i zasadnie. Natomiast na ww. postanowienie [...] WINB służyło skarżącej prawo wniesienia skargi do WSA w Bydgoszczy, z którego to prawa skarżąca skorzystała, a która to skarga została oddalona (wraz ze skargą G. P.) nieprawomocnym wyrokiem WSA z dnia 13.09.2023 r. Przy czym jednocześnie zauważyć należy, że zgodnie z ustawą z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 61 § 1) wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
W skardze złożonej do Sądu, inwestor zaskarżając powyższą decyzję w całości wniósł o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...].2024 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono w skardze:
I/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 6, 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. - przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, brak uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności:
a) poprzez nieuwzględnienie faktu usunięcia skrzynki elektrycznej z zewnętrznej części ogrodzenia na działce [...];
b) poprzez ustalenie przynależności działek o nr ewidencyjnych [...] oraz [...] do Skarżącej na podstawie informacji uzyskanych od pracownika Wydziału Geodezji Kartografii Architektury z Budownictwa Starostwa Powiatowego w R. i sporządzonej notatki służbowej do akt sprawy, zamiast na podstawie uproszczonych wypisów z rejestru gruntów;
c) odebranie wyjaśnień od C. S. jako od inwestora projektu zagospodarowania działki o nr [...] w związku z pozwoleniem na budowę nr [...] z dnia [...].2010 r. udzielonego przez Starostę R., a tym samym nieuzyskanie stanowiska składającej odwołanie Spółki [...];
d) brak ustalenia przez organ czy w sprawie było składane zgłoszenie budowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że budowa stanowi samowolę budowlaną;
2) a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało nieprawidłowym uznaniem przez organ, że ogrodzenie, boksy, instalacja elektryczna, wodociągowa na działce nr [...] nie mogą być potraktowane jako odrębne zadania zrealizowane przez inwestora, dla których wystarczające byłoby dokonanie zgłoszenia, zaś należy uznać wybudowane boksy wraz z instalacjami jako zrealizowanie obiektu budowlanego budowli stanowiącej całość użytkowana jako boksy do składowania i magazynowania kruszywa do produkcji materiałów budowlanych, zaś ogrodzenie stanowi jedną ze ścian, a pozostałe ściany są także ścianami oporowymi boksów wybudowanymi z przeznaczeniem do składowania kruszywa;
3) art. 8 k.p.a., poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
4) art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak wezwania do udziału w postępowaniu C. S. jako inwestora projektu zagospodarowania działki o nr [...] w związku z pozwoleniem na budowę nr [...] z dnia [...].2010 r. udzielonego przez Starostę R.;
5) art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia Odwołującej się zasadności przesłanek, którymi organ się kierował przy załatwieniu sprawy;
6) art. 12 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie ponad półtora roku od dnia wydania postanowienia z dnia [...].2023 r. [...], w sytuacji, gdy decyzję o nakazie rozbiórki organ wydaje w terminie 2 miesięcy od wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy;
7) art. 84 k.p.a. poprzez zaniechanie zasięgnięcia wiadomości specjalnych pomimo istnienia obowiązku wynikającego ze wskazanego przepisu, w zakresie wyjaśnienia, czy obiekt jest trwale związany z gruntem, jak równie dokonanie precyzyjnych pomiarów co ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy a w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że ogrodzenie, boksy, instalacja elektryczna, wodociągowa na działce nr [...] nie mogą być potraktowane jako odrębne zadania zrealizowane przez inwestora, dla których wystarczające byłoby dokonanie zgłoszenia, zaś należy uznać wybudowane boksy wraz z instalacjami jako zrealizowanie obiektu budowlanego - budowli stanowiącej całość użytkowana jako boksy do składowania i magazynowania kruszywa do produkcji materiałów budowlanych, zaś ogrodzenie stanowi jedną ze ścian, a pozostałe ściany są także ścianami oporowymi boksów wybudowanymi z przeznaczeniem do składowania kruszywa; 8) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu decyzji wskazania faktów, na których organ się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak również brak należytego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, w szczególności przesłanek wynikających z prawa budowlanego pozwalających zakwalifikować obiekt jako skład kruszywa, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji błędnie nakazującej Spółce rozbiórkę.
II/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art., 50 ust. 4 i art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725 z póżn. zm, dalej: PrBud) w stopniu rażącym - przez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie dwumiesięcznego terminu od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych - które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę pomimo braku podstaw do jej wydania;
2) art. 48b PrBud poprzez brak wydania przez Organ postanowienia nakładającego obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, w sytuacji, gdy Odwołująca się złożyła w dniu [...].2023 r. do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w R. wniosek o dokonanie legalizacji obiektu budowlanego na działce nr [...];
3) art. 48 ust 1 PrBud poprzez nieprawidłowe zastosowanie przepisu, dokonanie nieprawidłowej oceny ustaleń Organu I stopnia, a konsekwencji wydanie błędnej decyzji nakazującej rozbiórkę w sytuacji, gdy brak było przesłanek uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub dokonania zgłoszenia oraz postanowienia o wstrzymaniu budowy;
4) art. 49 e pkt 1 oraz 83 ust. 1 PrBud poprzez nieprawidłowe zastosowanie przepisów, dokonanie nieprawidłowej oceny ustaleń Organu I stopnia, a w konsekwencji wydanie błędnej decyzji nakazującej rozbiórkę w sytuacji, gdy brak było przesłanek uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub dokonania zgłoszenia.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 49e pkt. 1 p.b., który wskazuje, że organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie.
Należało uznać, że przytoczona podstawa prawna jest właściwa i określa prawidłowo oś sporu, która winna była zostać rozpatrzona. Co prawda inwestor rozszerzył ją o zagadnienie, czy zasadnie organy uznały, że na budowę omawianego obiektu budowlanego konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę, to jednak ta część problematyki związanej z rozstrzygnięciem sprawy, została już rozstrzygnięta w poprzednio opisanych wyżej poprzedzających postępowaniach, w tym decyzją ostateczną.
Jak już wskazano w uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 3 września 2023 r., w sprawie o sygn.. akt: II SA/Bd 346/23, uznano, że organy prawidłowo zakwalifikowały istniejący na dz. nr [...] w miejscowości C., skład kruszywa jako obiekt budowlany (budowlę) stanowiący całość techniczno-użytkową, którego wzniesienie wymagało pozwolenia na budowę. Jakkolwiek powyższy wyrok nie jest prawomocny i z uwagi na to nie ma zastosowania w sprawie art. 153 p.p.s.a., wyrażający nakaz związania organu i sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, to jednak ocenę prawną wyrażoną w tym wyroku, Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela i uznaje za własną.
W konsekwencji Sąd stwierdza za poglądem wyrażonym w ww. wyroku, że poszczególne boksy omawianego składu kruszywa wraz z instalacją elektryczną i wodociągową składają się na trwale połączoną z gruntem całość techniczno-użytkową w rozumieniu przepisów p.b. Jako taki obiekt ten wpisuje się w otwarty katalog budowli niebędących budynkami lub obiektami małej architektury, zawarty w art. 3 pkt 3 p.b. Zasadnie też organ odwoławczy w ramach ww. poprzednich postępowń zmienił kwalifikację spornego obiektu na "skład kruszywa" w ujęciu całościowym. Wykonanie budowli w postaci składu kruszywa, jako nieujętej w katalogu art. 29 ust. 1 i 2 p.b., wymagało uzyskania pozwolenia na budowę, co uzasadniało podjęcie działań przez organ nadzoru budowlanego w oparciu o art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 p.b.
W postanowieniem [...] WINB z dnia [...] 2023 r., nr [...], prawidłowo pouczono inwestora o okolicznościach, o którym mowa w art. 48 ust. 3 p.b., tj. związanych z możliwością złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego.
W konsekwencji powyższego należało rozważyć, czy organy zasadnie zastosowały art. 49e pkt. 1 p.b. Jak już to wskazano wyżej do zastosowania ww. przepisu, a więc orzeczenia rozbiórki, niezbędnym jest niezłożenie wniosku o legalizację w wymaganym terminie.
Postanowieniem z dnia [...].2023 r., [...] WINB poinformował inwestora o terminach złożenia wniosku o legalizację ww. składu kruszywa oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej. Ww. postanowienie organu odwoławczego zostało skutecznie doręczone inwestorowi w dniu [...].2023 r. Do obliczenia terminu do złożenia wniosku o legalizację, miał zastosowanie art. 48a ust. 3 p.b., według którego, 30 dniowy termin do złożenia wniosku o legalizację biegnie inwestorowi w sytuacji złożenia zażalenia na to postanowienie od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy. Dlatego też termin do złożenia wniosku o legalizację przedmiotowego składu upływał z dniem [...].2023 r. Skoro więc do tego czasu wniosek o legalizację nie został złożony, lecz złożony został dopiero [...].2023 r., organy słusznie uznały, że w sprawie ziściły się przesłanki art. 49e pkt 1 p.b., przewidującego orzeczenie rozbiórki w sytuacji niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie.
Zarzuty skargi nie są zasadne.
Odnośnie zarzutu I, 1 – 2, skargi, organy nie naruszyły art. 6, 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Nieuwzględnienie faktu usunięcia skrzynki elektrycznej z zewnętrznej części ogrodzenia na działce [...] nie ma żadnego znaczenia dla sprawy, tak z punktu widzenia faktu istnienia budowli, jak i z punktu widzenia złożenia po terminie wniosku o legalizację. Poczynienie ustaleń co do przynależności działek o nr ewidencyjnych [...] oraz [...] do skarżącej, organy oparły o dowód z informacji od pracownika Wydziału Geodezji Kartografii Architektury z Budownictwa Starostwa Powiatowego w R., lecz udokumentowały notatką urzędową źródło poczynionych ustaleń, które jednak nie zostało podważone w trakcie postępowania administracyjnego i brak jest dowodów przeciwnych tym ustaleniom. Z resztą należy mieć na względzie, że nawet w sytuacji, kiedy skarżąca nie byłaby właścicielem ww. działek, nie miałaby znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro organy nie miały podstaw do założenia, że skarżąca nie wylegitymuje się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane lub nie jest zarządcą obiektu budowlanego, skoro zrealizowała sporną inwestycję i złożyła wniosek o jej legalizację. Jest to istotne w świetle treści art. 52 pkt 1 p.b., z którego wynika, że obowiązek rozbiórki nakłada się na inwestora, a jeżeli roboty budowlane zostały zakończone lub wykonanie postanowienia albo decyzji przez inwestora jest niemożliwe, obowiązki te nakłada się na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Zarzut nieuzyskania stanowiska składającej nie jest zrozumiały, ponieważ organy odebrały wyjaśnienia od C. S. - prezesa zarządu Spółki uprawnionego do jej reprezentowania m.in. w postępowaniu administracyjnym.
Równie niezrozumiały jest zarzut braku ustaleń organów czy w sprawie było składane zgłoszenie budowy, skoro po pierwsze, kwestia ta jednoznacznie wynika z materiału zgromadzonego w sprawie w tym oświadczenia inwestora, a po drugie, dla legalności inwestycji nie było wymagane jej zgłoszenie, lecz posiadanie pozwolenia na budowę.
Odnośnie zarzutu I, 3 – 8, skargi, organy nie naruszyły art. 8 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a. art. 12 k.p.a., art. 84 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa w tym zakresie, a skarżąca nie wykazała postulowanych naruszeń. Sąd stwierdza, że postępowanie było prowadzone przez organy z poszanowaniem reguł k.p.a. Uzasadnienia decyzji obu instancji wskazywały w wystarczający sposób przesłanki, którymi organy kierowały się przy załatwieniu sprawy i spełniały wszystkie wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zagadnienie naruszenia art. 12 k.p.a., nie mieści się w ewentualnych wadach decyzji podjętych w ramach niniejszego postępowania, albowiem zagadnienie szybkości postępowania może zostać zakwestionowana w odrębnym trybie procesowym.
Organy nie naruszyły art. 84 k.p.a., albowiem jako organy nadzoru budowlanego posiadają kompetencję by ocenić czy zgromadzony w sprawie materiał pozwala jednoznacznie dokonać oceny jaki obiekt w sprawie występuje, jakie posiada cechy i czy jego wzniesienie wymaga pozwolenia na budowę. Pominięcie więc przez organy zasięgnięcia wiadomości specjalnych z zewnętrznych źródeł nie stanowi naruszenia art. 84 k.p.a., albowiem organy nadzoru budowlanego mogły na podstawie posiadanej wiedzy ocenić rzeczywisty charakter i cechy inwestycji.
Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego, ujętych w pkt II, skargi, również należy stwierdzić, że nie były one zasadne.
Co do zarzutu, że poczyniono nieprawidłowe ustalenie, iż inwestycja wymagała uzyskania pozwolenia na budowę a nie zgłoszeń na poszczególne zadania realizowane przez inwestora, to jak już wskazano wyżej, kwestia ta wyjaśniona została w postępowaniu zakończonym postanowieniem [...] WINB z dnia [...].2023 r. [...] – na które następnie złożyła skargę do WSA skarżąca i G. P.. Wyrokiem z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 346/23 WSA w Bydgoszczy oddalił skargi. Wskazując, że: "organ odwoławczy prawidłowo zakwalifikował ujawniony podczas kontroli na nieruchomości inwestora (dz. nr [...] w miejscowości C.) skład kruszywa jako obiekt budowlany (budowlę) stanowiący całość techniczno-użytkową przeznaczoną do składowania materiałów sypkich wykorzystywanych do produkcji budowlanej, wymagający pozwolenia na budowę. Stanowisko to w niniejszej sprawie Sąd w całości aprobuje.
Nie był zasadny również zarzut naruszenia art. 50 ust. 4 i art. 51 ust 1 pkt 1 p.b. z uwagi na wydanie decyzji po upływie 2 miesięcznego terminu od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych, albowiem wskazane przez skarżącego przepisy nie miały zastosowania w sprawie. Nie jest to postępowanie naprawcze regulowane przepisami art. 50-51 p.b., ale postępowanie prowadzone w trybie legalizacyjnym art. 48-49 p.b.
W świetle powyższego zaszły przesłanki do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło