II SA/Bd 281/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi H. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. U z a s a d n i e n i e: Decyzją z 23 sierpnia 2018 r. Prezydent Miasta Bydgoszczy przyznał H. K. specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 sierpnia do 31 października 2018 r związany z rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. 5.08.2019 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, którego odmówiono decyzją z dnia 22.08.2019r. Prezydenta Miasta Bydgoszczy, lecz decyzją z dnia 4.10.2019 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 01.08.2019 r. na stałe. Pismem z 26 listopada 2019 r. skarżąca wniosła o zmianę wskazanej decyzji z 23 sierpnia 2018 r., na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej zwanej "kpa"., w ten sposób, że przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy miałby zostać uchylony i zmieniony na świadczenie pielęgnacyjne, z jego wypłatą od 1 sierpnia 2018 r. W piśmie wskazała, że w związku z wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, świadczenie to należy się jej również za okres pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania wniosku skarżąca, w piśmie z 20 grudnia 2019 r., wskazała, że w lipcu 2018 r., wskutek udzielenia błędnej informacji przez urzędnika odnośnie obowiązujących przepisów (nieuwzględniającej treści ww. wyroku TK) złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy zamiast o świadczenie pielęgnacyjne. Nadto 20 grudnia 2019 r. skarżąca "doprecyzowała" swoje pismo wskazując, że domaga się wznowienia postępowania w zakresie zrealizowanych decyzji przyznających specjalny zasiłek opiekuńczy (k.56 akt administracyjnych). Postanowieniem z 8 stycznia 2020 r. nr WSR-IV.8252.082.2018, Prezydent Miasta Bydgoszczy, na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 124, art. 147 oraz art. 150 § 1 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją własną nr 42573/17 z dnia 23 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. (orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją) może być wszczęte w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału i tylko na żądanie strony. Na skutek rozpoznania zażalenia skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, postanowieniem z 28 lutego 2020 r. nr SKO-4111/182/2020, utrzymało w mocy postanowienie I instancji. Na skutek skargi skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 29 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Bd 426/20 uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając, że we wstępnej fazie postępowania wznowieniowego organy administracji winny przede wszystkim dokonać oceny i wypowiedzieć się co do zaistnienia wszystkich przesłanek formalnych wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją, tj. czy inicjatywa w sprawie wznowienia pochodzi od legitymizowanego podmiotu, czy oparta jest na ustawowej przesłance wznowienia, oraz czy zachowano termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W sprawie organ I instancji potwierdził wystąpienie tylko pierwszej z nich, zaś organ odwoławczy nie wypowiedział się już co do żadnej. Postanowieniem z dnia 30 października 2020 r. nr SKO-4111/1357/2020, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na treść art. 148 § 2 k.p.a. stwierdzając, że organ I instancji odmówił wznowienia postępowania z uwagi na niedochowanie miesięcznego terminu wystąpienia z wnioskiem "bowiem strona dowiedziała się o wydanej w stosunku do niej decyzji", oraz że z akt sprawy wynika, iż okolicznością stanowiącą podstawę wznowienia jest otrzymanie przez skarżącą decyzji SKO z dnia 4 października 2019 r. przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne. Organ stwierdził, że porównanie terminów otrzymania decyzji oraz złożenia wniosku o wznowienie postępowania wskazuje na przekroczenie terminu do jego złożenia. Na skutek złożenia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 27.04.2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1179/20, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 8 stycznia 2020 r. znak WSR-IV.8252.082.2018. W uzasadnieniu ww. wyroku, stwierdzono, że: - organ nie ocenił czy strona oparła swój wniosek i na jakiej konkretnie przesłance wznowienia, ani też nie zbadał kwestii terminowości złożenia wniosku o wznowienie postępowania i dlatego powinien wezwać skarżącą o sprecyzowanie wniosku wraz z podaniem informacji, kiedy dowiedziała się o przyczynie wznowienia, - analiza treści wniosków skarżącej prowadzić winna do rozważenia, że skarżąca domaga się wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem twierdzi, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi który wydał decyzję w postaci wprowadzenia skarżącej w błąd przez pracownika MOPS przez nieujawnienie treści ustawy i możliwości prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - twierdzenia strony są wiarygodne, lecz nie zostały w jakikolwiek sposób ocenione i ustalone - w sytuacji przekroczenia terminu do złożenie podania o wznowienie postępowania i zaistnienia (znalezienia) przyczyny wznowienia postępowania obowiązkiem organu było również rozważenie, czy nie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania z urzędu, a Jeśli organ doszedłby do wniosku, że okoliczności podniesione przez stronę nie uzasadniają wznowienie postępowania, winien wskazać, dlaczego - jego zdaniem - nie zaszły przesłanki do wznowienia postępowania z urzędu, a argumenty te należałoby wówczas zawrzeć w postanowieniu odmawiającym wznowienia postępowania wydanym na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w wyroku związany był również Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Ocena legalności zaskarżonego postanowienia musiała zatem uwzględniać to, czy organy rozpoznając sprawę ponownie zastosowały się do wytycznych WSA w Bydgoszczy zawartych w poprzednio wydanych wyrokach. W ocenie Sądu zalecenia te zostały przez organy wypełnione. Przede wszystkim podstawowa dyrektywa zawarta w obu ww. wyrokach odnośnie dokonania oceny co do zaistnienia wszystkich przesłanek formalnych wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją, - tj. czy inicjatywa w sprawie wznowienia pochodzi od legitymizowanego podmiotu, czy oparta jest na ustawowej przesłance wznowienia, oraz czy zachowano termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania – została spełniona. Pismem z 7.09.2021 r., skarżąca została wezwana do wskazania przesłanek wznowienia postępowania ze wskazaniem kiedy dowiedziała się o nich. W piśmie z 30.09.2021 r., nadesłała wyjaśnienie, że przesłanką wznowienia jest wprowadzenie jej przez organ w błąd oraz, że w dniu 7.10.2021 r., po otrzymaniu decyzji SKO z 4.10.2021 r., utwierdziła się w przekonaniu że świadczenie pielęgnacyjne jej się należy oraz że 25.11.2019 r., dowiedziała się o instytucji wznowienia. W tej sytuacji organy zasadnie przyjęły, że skarżąca: - jest legitymowanym podmiotem do złożenia skargi i służyło jej prawo do wniesienia podania o wznowienie postępowania; - powołała się na ustawową podstawę wznowienia, opartą na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. fakcie wprowadzenia jej w błąd przez pracownika organu przyjmującego podanie, co do przysługiwania jej wyłącznie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nieprzysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego oraz, że – o fakcie wprowadzenia jej w błąd, dowiedziała się w sierpniu 2019 r., tj. w miesiącu, w którym ustaliła "na własną rękę", iż przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Organ I instancji fakt ten (moment powzięcia wiedzy o podstawie wznowienia) wskazał w sposób wyraźny, a organ odwoławczy aprobując rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, podkreślał brak jednoznacznej wypowiedzi strony w tym zakresie i przytoczył jej wypowiedź o faktcie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 4 października 2019 r. W ocenie Sądu, należało zaaprobować stanowisko, że momentem dowiedzenia się skarżącej o podstawie wznowienia był najpóźniej 5 sierpnia 2019 r. (co wynika z pisma skarżącej z 20.12.2019 r.). Jest to zgodne ze wszystkimi danymi podanymi przez stronę. Niewątpliwie wiedzę o zaistnieniu tych okoliczności skarżąca powzięła w momencie uświadomienia sobie, że składając wcześniej podanie o specjalny zasiłek opiekuńczy służyło jej również prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tę okoliczność skarżąca wyjaśniła w piśmie skierowanym do organu z dnia 20.12.2019 r., wskazując, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 5.08.2019 r. "po uzyskaniu na własna rękę informacji o niekonstytucyjności ww. przepisu (art. 17 ust. 1 b u.ś.r.)". Skoro więc skarżąca powzięła wiedzę o tym, że norma art. 17 ust. 1 b u.ś.r., uniemożliwiająca jej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego była "niekonstytucyjna", to oczywistym jest, że tym samym uzyskała wiedzę o wprowadzeniu jej w błąd przez urzędnika organu. Trzeba też zauważyć, że odpowiadając na zapytanie organu, (kiedy dowiedziała się o podstawie wznowienia), strona w piśmie z 30.09.2021 r., podała datę 7.10.2021 r. kiedy po otrzymaniu decyzji z 4.10.2021 r., utwierdziła się w przekonaniu, że świadczenie pielęgnacyjne jej się należy. Użyty przez stronę wyraz "utwierdziłam się", potwierdza wcześniejszą datę dowiedzenia się o podstawie wznowienia "na własną rękę", tj. najpóźniej 5.08.2019 r. (k. 55 ww. akt). Z kolei w uzasadnieniu decyzji z 4.10.2019 r. organ odwoławczy wyjaśnił znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie k 38/13 i przytoczył datę jego wejścia w życie, tj. 23.10.2014 r. Przyjmując więc nawet tę późniejszą, podaną przez skarżącą datę dowiedzenia się o podstawie wznowienia, tj. 7.10.2021 r., - datę doręczenia jej decyzji z 4.10.2019 r., to w tej sytuacji podanie o wznowienie postępowania zostało złożone z przekroczeniem miesięcznego terminu, określonego w art. 148 kpa., skoro skarżąca dopiero 26.11.2019 r. złożyła pierwsze pismo, które w późniejszym okresie poddawane wykładni, można było uznać za podanie o wznowienie postępowania. W tych warunkach organy zasadnie uznały, że zaszły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie jego wznowienia z powodu przekroczenia terminu do złożenia podania. Co się zaś tyczy zagadnienia rozważenia przez organy wszczęcia postępowania o wznowienie procesu z urzędu, to obowiązek taki - w razie przekroczenia terminu w złożeniu podania o wznowienie postępowania - nałożył na organy WSA w Bydgoszczy w wyroku 27.04.2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1179/20, stwierdzając, że choć twierdzenia skarżącej są wiarygodne co do wprowadzenia jej w błąd, to okoliczności te nie zostały w sprawie ustalone i ocenione przez organy. Ponadto WSA w Bydgoszczy w ww. wyroku powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych z którego wynika, że możliwość wznowienia postępowania zachodzi w sytuacji istnienia konkretnej przesłanki wznowienia (wiedzy o tym organu). W ww. wyroku wskazano: "NSA stwierdził, że organ jest obowiązany do wznowienia postępowania z urzędu, jeżeli strona złożyła po terminie wniosek o wznowienie postępowania, ale z ustaleń organu wynika, że istnieje jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1-3 i 5-8. Organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą postawy do wznowienia. Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie znalezienia przyczyny wznowienia (wyrok NSA z 27.3.2002 r. II SA 2791/00, Lex 83816)". W tym miejscu należy wskazać, że ewentualna odmowa wznowienia postępowania przez organ z urzędu wyłączona jest spod kontroli sądów administracyjnych. Tym niemniej, organy zastosowały się do wytycznych ww. wyroku. Organy nie mając wiedzy w tym zakresie (co do zaistnienia rzeczywiście wprowadzenia w błąd przez organ), co wytknął im WSA w Bydgoszczy, podjęły więc kroki by "znaleźć przyczynę wznowienia" i w tym celu został przesłuchany świadek E. R., była pracowniczka organu, która przyjmowała podanie skarżącej o świadczenie. Z zeznań ww. pracowniczki wynika, że po pierwsze, znając ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z którym zgadzała się, nigdy nie sugerowała stronie by nie składała wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i nie przypomina sobie sytuacji by informowała stronę, czy świadczenie zostanie jej przyznane, czy nie, a po wtóre, że jako pracowniczka przyjmująca podania, nie miała dostępu do pełnych akt sprawy (k. 99 100 ww. akt). Powołana przez organ I instancji okoliczność istnienia utrwalonej na przestrzeni lat praktyki Wydziału przyjmowania dwóch wniosków jednocześnie - o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego (tak aby strona nie pozostawała bez środków w okresie trwającego postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), potwierdza jedynie wersję przedstawioną przez świadka. W konsekwencji przesłuchania ww. świadka, organy nie nabyły jednak wiedzy "w zakresie istnienia przyczyny wznowienia" i dlatego też nie znalazły podstaw do wznowienia postępowania również i z urzędu. Jakkolwiek literalnie nie wskazały, że odmawiają wznowienia postępowania "z urzędu", to jednak zastosowały się do dyrektywy WSA w Bydgoszczy, który stwierdził, że przy braku uznania ze strony organów, że okoliczności wskazane przez stronę nie uzasadniają wszczęcia postępowania, winien dać temu wyraz w postanowieniu odmawiającym wznowienia postępowania wydanym na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., co też organy uczyniły. Organ I instancji orzekło o odmowie wznowienia postępowania w oparciu o art. 149 3 kpa, a organ odwoławczy stosując ten sam przepis w związku z art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Ponadto z uzasadnień organów wynika powiązanie treści rozstrzygnięcia z faktem braku przesłanek do ustalenia wskazanej przez skarżącą przyczyny wznowienia. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.