II SA/Bd 287/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędziowie WSA: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Asesor WSA Anna Klotz Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy na rozprawie w dniu 19 czerwca 2007r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] , z dnia [...] 2007r. nr [...] w przedmiocie wznowienia studiów 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu syg. akt II SA/Bd 287/07 UZASADNIENIE Decyzją Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2006 r. nr [...] M. S. skreślony został z listy studentów 4 roku siódmego semestru studiów (studia niestacjonarne pierwszego stopnia) – kierunek inżynieria środowiska z uwagi na nieuzyskanie do dnia 19 lutego zaliczenia VII semestru. W wyniku wniesionego przez wymienionego odwołania Rektor Akademii [...] decyzją z dnia [...] 2006 r.nr [...] zmienił powyższą decyzję i wyraził wyjątkowo zgodę na wznowienie przez M. S. studiów od III semestru, ze skróceniem regulaminowego okresu oczekiwania, tj. w roku akademickim 2006/2007 zaznaczając, iż kontynuowanie studiów na III semestrze realizacją różnic programowych wynikających ze zmian w planie studiów kierunku inżynierii środowiska, a na IV semestrze - powtarzaniem semestru. W dniu 5 września 2006 r. M. S. złożył wniosek o zmianę decyzji z dnia [...] 2006 i umożliwienie mu powtarzania IV roku studiów niestacjonarnych (od VII semestru) wskazując, iż nieuzyskanie całości zaliczeń i nieprzystąpienie do części egzaminów w sesji zimowej IV roku spowodowane było zakresem jego obowiązków zawodowych oraz zobowiązaniem się do zaliczenia IV roku studiów w określonym przez władze uczelni terminem. W dniu 11 września 2006 r. Prorektor d/s Dydaktycznych i Studenckich działając z upoważnienia Rektora [...], powołując się na art. 207 ust. 1 i 2 wydany z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365) oraz §48 pkt 3,§ 24 2.2 i 6 regulaminu studiów [...], wydał decyzję (nr [...]), którą nie wyraził zgody na powtórzenie przez M. S. IV roku studiów z uwagi na zbyt duże różnice programowe oraz – biorąc pod uwagę zaliczenie zaległości z IV semestru – wyjątkowo wyraził zgodę na wznowienie studiów od V semestru ze skróceniem regulaminowego okresu oczekiwania, tj. w roku akademickim 2006/2007 zaznaczając jednocześnie, iż kontynuowania kształcenia w semestrze zimowym będzie nadal realizacją różnic programowych wynikający ze zmian w palnie studiów w III i V semestrze, natomiast w semestrze letnim – realizację różnic programowych z IV i VI semestrze studiów. W powyższej decyzji zamieszczono pouczenie, iż jest ona ostateczne oraz, że przysługuje od niej wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od daty jej otrzymania. Pismem z dnia [...] 2007 r. M. S. zwrócił się do Prorektora d/s Dydaktycznych i Studenckich Uniwersytetu [...] (w uniwersytet ten przekształciła się [...]) o zmianę decyzji z dnia 11 września 2006 r. (w piśmie błędnie podano - z dnia 17 października) o powtarzaniu V semestru studiów oraz decyzji Dziekana Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska z dnia [...] 2006 r. dotyczącej zaliczonych przedmiotów i ustalonych zaległości z semestrów III i IV - i umożliwienie mu ukończenia VII i VIII semestru studiów na Wydziale Budownictwa i Inżynierii Środowiska – kierunek inżynieria środowiska. Uzasadniając powyższy wniosek wyżej wymieniany podniósł, iż przeniesienie go z VII na V semestr i ustalenie, że ma zaległości z III i IV semestru oraz unieważnienie zaliczeń z 19 przedmiotów niweczy cały jego dotychczasowy wysiłek włożony w odbywanie studiów, a także nie znajduje uzasadnienia w § 26 regulaminu studiów ani w żadnym innym przepisie. Decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Rektora, Prorektor d/s Dydaktycznych i Studenckich Uniwersytetu [...] orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzji nr [...] z dnia [...] 2006 r. o wznowienie przez M. S. studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na Wydziale Budownictwa i Inżynierii Środowiska – kierunek inżynieria środowiska, od V semestru studiów w roku akademickim 2006/2007 na zasadzie realizacji różnic programowych. Jako podstawę rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 207 nr 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 46 pkt 3, §31 pkt. 2.2. i 3 oraz § 17 pkt 5 regulaminu studiów [...] (obowiązującego od 25 września 2006 r.), zaś w jego uzasadnieniu wskazano, iż przedstawiona w piśmie z dnia 8 stycznia 2007 r. argumentacja, jak i późny termin jego złożenia nie daje podstaw do zmiany decyzji. M. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję z dnia 19 stycznia 2007 r. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący wniósł, iż o ile kwestionowana przez niego decyzja zawiera uzasadnienie prawne, gdyż odsyła do regulaminu studiów, to brak w niej uzasadnienia faktycznego – organ w żaden, sposób nie uzasadnił, dlaczego nie widzi podstaw do zamiany wcześniejszej decyzji. Z decyzji tej nie wynika, dlaczego unieważniono uzyskanie przez niego zaliczenia 20 przedmiotów, dlaczego z VII semestru został cofnięty na semestr V i dlaczego winien uzupełniać poprzednie semestry i to w takim terminie, że nie ma możliwości zaliczenia semestru zimowego. Jednocześnie skarżący podniósł, iż regulamin studiów stanowi, że wznowienie studiów następuje na semestrze nie wyższym niż następujący po semestrze zaliczonym przed rezygnacją bądź skreśleniem z listy studentów. W jego przypadku byłby to semestr VII, gdyż zaliczył semestr VI, zaś przerwa w studiach była na tyle krótka, że nie dawała podstaw do cofnięcia go do połowy studiów tym bardziej, iż z zaskarżonej decyzji nie wynika, by nastąpiła zdecydowana zmiana programu studiów. W uzasadnieniu decyzji zdaniem skarżącego, organ nie tylko nie podał motywów odmowy zmiany poprzedniego rozstrzygnięcia lecz również nie odniósł się do jego uwag dotyczących przeniesienia go na V semestr z obowiązkiem uzupełnienia różnic programowych. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie wywodząc, że w czasie studiów skarżącego następowały dwukrotnie zmiany w planie studiów wynikające z rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 18 maja 2002 r. w sprawie określania standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kształcenia (Dz. U. Nr 166, poz. 1004 ze zm.) – dla osób przyjętych, tak jak skarżący, na studia w roku akademickim 2002/2003 obowiązywał do ukończenia studiów plan studiów nr I z 8 lipca 2002 r., dla przyjętych w roku 2003/2004 – obowiązywał plan przejściowy Ia oraz dla przyjętych w roku 2004/2005 – plan studiów nr II z 19 sierpnia 2004 r. Skutkiem tego, że różnice programowe między planem studiów nr I i nr Ia dotyczyły: z III semestru 3 przedmiotów, z V semestru 4 przedmiotów, z IV semestru – 4 przedmiotów i z VI semestru - 2 przedmiotów, byłoby one niemożliwe do nadrobienia łączenie z realizacją programów VII i VIII semestru, o co wnosił skarżący. Przyjęcie zaś w konsekwencji decyzji z dnia 11 września 2006 r., że skarżący będzie zaliczał VII semestr w roku akademickim 2007/2008 oznaczało realizację przez niego studiów wg planu nr II (a nie Ia), w związku z czym zaistniała koniczność określenia różnic programowych dla planu nr II, a w konsekwencji także z zakresu I semestru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny kontroluje w zakresie swej właściwości zgodność zaskarżonego aktu z prawem, co oznacza, iż bada, czy akt ten nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów procedury administracyjnej w sposób wpływający na wynik sprawy. Nadto w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd administracyjny będąc przy ocenie legalności rozstrzygnięcia związany granicami sprawy określonymi przez przedmiot zaskarżonej decyzji, nie jest jednak związany granicami skargi, a więc posiada uprawnienie do wykroczenia poza podnoszone w skardze zarzuty i reagowania na niedostrzeżone przez skarżącego wadliwości kontrolowanej decyzji. Rozpoznając skargę wniesioną w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż zasługuje na uwzględnienie z powodów, które należało wziąć pod uwagę z urzędu. Stosowanie do powołanego w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365), do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r.Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Ze względu na to, że decyzja Rektora [...] z dnia [...] 2006 r. wydana w wyniku rozpatrzenia odwołania M. S. od decyzji Dziekana Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska z dnia [...] 2006 r. o skreśleniu go z listy studentów była decyzją ostateczną, przeto wniosek wyżej wymienionego z dnia 5 września 2006 r. o zmianę tej decyzji - umożliwienie powtarzania IV roku studiów - uruchomił postępowanie w trybie nadzoru zmierzającego do wydania decyzji na podstawie art. 155 kpa. W myśl wskazanego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zatem na mocy art. 155 kpa mogą być zmieniane lub uchylane również decyzje niewadliwe, jeśli ich wzniesienie jest podyktowane względami interesu społecznego lub słusznym interesem strony. Mimo niepowołania w podstawie prawnej art. 155 kpa, decyzja Prorektora z dnia 11 września 2006 r. wyrażająca zgodę na wznowienie przez M. S. studiów od V semestru, była w istocie decyzją, o której w nim mowa. Powyższą decyzję podobnie jak każdą inną kończącą postępowanie prowadzone w trybie nadzoru w celu wzruszenia decyzji ostatecznej, należy traktować jako decyzję wydaną w nowym postępowaniu, w nowej sprawie. W art. 15 kpa sformułowanie została, utrwalone w art. 78 Konstytucji RP, zasada dwuinstancyjności postępowania, której istotą jest zapewnienie stronom prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie z tą zasadą strony mają prawo złożenia odwołania od każdej nieostatecznej decyzji administracyjnej do organu wyższego stopnia, a w przypadku braku, ze względów strukturalnych, organu wyższego stopnia, któremu należałoby powierzyć kompetencję do rozpatrywania odwołań, co równoznaczne jest z postępowaniem jednoinstancyjnym, gwarantem realizacji tejże zasady jest możliwość zwrócenia się do samego organu przez stronę niezadowoloną z jego decyzji o ponowne rozpatrzenie sprawy. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przewidziano w art. 127 § 3 kpa (w przypadku decyzji ministra i decyzji samorządowe kolegium odwoławczego). Możliwość taką przewidują również ustawy szczególne. Rzecz oczywista, że na zasadzie dwuinstancyjności oparte jest również postępowanie prowadzone w trybie nadzoru, w tym – na podstawie art. 155 kpa. Zatem decyzja wydana w trybie wskazanego przepisu, co miało miejsce w niniejszej sprawie zapada w pierwszej instancji i służy od niej środek odwoławczy. Zgodnie zaś z art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, od decyzji rektora wydanej w pierwszej instancji służy wniosek do tego organu o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż wskazany przepis odsyła do art. 127 § 3 kpa. W decyzji Prorektora z dnia [...] 2006 r. zapadłej z upoważnienia Rektora winno, stosownie do art. 207 ust. 2 cyt. ustawy, znaleźć się, więc pouczenie o uprawnieniu i terminie zwrócenia się przez stronę do Rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie błędne w tym przypadku pouczenie o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Do powyższego wadliwego pouczenia skarżący się jednak nie zastosował i zwrócił się do organów uczelni o zmianę niesatysfakcjonującej go decyzji z dnia 11 września 2006 r. zezwalającej na wznowienie studiów od V semestru. Pismo skarżącego w powyższym przedmiocie, oznaczone datą 8 stycznia 2007 r. trafnie przekazane zostało do rozpoznania Rektorowi. Wniosek o zmianę wskazanej wyżej decyzji należało uznać za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o której mowa w art. 207 ust. 2 ustawy. Z art. 127 § 3 kpa, który miał w tym przypadku zastosowanie wynika, że do wymienionego w nim wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Odpowiednie stosowanie przepisów o odwołaniach oznacza, iż zgodnie z art. 129 § 2 kpa wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy składa się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie lub gdy decyzja została ogłoszona ustnie, od dnia jej ogłoszenia stronie. Uchybienie ustawowego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podobnie jak w przypadku odwołania, powoduje bezskuteczność tegoż wniosku. Organ rozpatrujący wniosek obligowany jest zatem w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został wniesiony w przewidzianym przepisami terminie. W niniejszej sprawie organ nie zajął się w ogóle powyższą kwestią. Jak wynika z akt administracyjnych decyzję I instancji z dnia [...] 2006 r. wysłano adresatowi przesyłkę poleconą (bez zwrotnego poświadczenia odbioru) w dniu 19 września 2006 r. Pismo zaś M. S. stanowiące wniosek o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, datowane 8 stycznia 2007r., wpłynęło na uczelnię 10 stycznia 2007 r. W tej sytuacji mimo braku konkretnej daty odebrania przez wyżej wymienionego kwestionowanej przezeń decyzji, 14-dniowy termin, o którym mowa w art. 129 § 2 kpa wielokrotnie został przekroczony. Zaniedbanie ustaleń w zakresie ustawowego terminu skutkowało ponownym rozpoznaniem sprawy na podstawie spóźnionego wniosku i wydaniu w dniu [...] 2007 r. merytorycznej decyzji nr [...], jakkolwiek - stosownie do art. 134 kpa – Rektor (Prorektor upoważniony przez Rektora) powinien był wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa sądowego, rozpatrzenie wniosku złożonego z uchybieniem ustawowego terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa a konkretnie – art. 127 § 3 in fine w związku z art. 129 § 2 kpa oraz art. 16 § 1 kpa bowiem oznacza weryfikację w postępowaniu administracyjnym korzystającej z ochrony trwałości decyzji ostatecznej. W myśl art. 156 § 1 pkt. 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie ustalone wyżej rażące naruszenie prawa jest przesłanką stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji przez Sąd. Przepis art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) stanowi bowiem, że Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach. Wskazane wyżej przyczyna nieważności kwestionowanej decyzji przesądziła o treści rozstrzygnięcia. Ze względu na to, iż wyrokowanie w niniejszej sprawie zdeterminowane zostało omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej, Sąd zaniechał ustosunkowania się do zarzutów skargi i oceny merytorycznej w ich kontekście wydanej z upoważnienia Rektora przez Prorektora d/s Dydaktycznych i Studenckich w dniu [...] 2007 r. zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 orzeczono jak w sentencji wyroku. Nawiązując do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy dodatkowo pokreślić należy, że błędne pouczenie w decyzji ośrodku odwoławczym nie wpływając na bieg terminu do wniesienia środka może stanowić podstawę do przywrócenia terminu. Błędnym pouczeniem jest przy tym również brak pouczenia o środku odwoławczym, bowiem tego rodzaju naruszenie przez organ obowiązków nie różni się w skutkach od błędnego wskazania organu odwoławczego i nie może być, inaczej traktowane przez prawo (vide wyroki NSA z 14 lutego 2002 II SA 2289/01). Warunkiem zaś przywrócenia terminu jest złożenie w tym przedmiocie wniosku w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, łącznie ze środkiem odwoławczym (m.in. wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy). Skoro uchybienie terminu nastąpiło wskutek braku pouczenia to o ustaniu przyczyny uchybienia terminu można mówić w dniu, w którym strona dowiedziała się o uchybieniu (np. z wyroku Sądu.