II SA/Bd 3/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA: Jerzy Bortkiewicz Sędzia WSA: Grażyna Malinowska-Wasik Asesor WSA: Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2005 r., nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej kwotę 37 (słownie: trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/bd 3/06 UZASADNIENIE W dniu 5 września 2005 r. A. T. złożyła w Urzędzie Gminy O. wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla swojej córki E. T. Do wniosku został dołączony odpis wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] 2002 r. zasądzający od E. T. na rzecz małoletniej E. T. alimenty w kwocie 350 zł oraz zaświadczenie Sądu Okręgowego we W. z dnia 9 sierpnia 2005 r., że A. T. nie może w tym sądzie złożyć wniosku o egzekucję alimentów na rzecz E. T. od ojca dziecka – E. T., obywatela A., z uwagi na brak umowy konwencyjnej z tym państwem w sprawach cywilnych i rodzinnych. Decyzją z dnia [...] 2005 r. Wójt Gminy O. odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej E. T. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego – A. T. Jako powód odmowy wskazano, że A. T. pozostaje w związku małżeńskim, zatem nie spełnia kryterium samotnego wychowania dziecka określonego w art. 2 pkt 5 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732; z późn. zm.; zwanej dalej u.z.a.). W odwołaniu skarżąca przyznając, że pozostaje w związku małżeńskim (informacja ta zawarta była także we wniosku z dnia 5 września 2005 r.), podniosła, iż jej małżeństwo od 11 lat praktycznie nie istnieje. Mąż – obywatel A., będący ojcem dziecka, jeszcze przed jego narodzinami wyjechał z Polski. Nigdy nie widział córki, nie kontaktuje się ani ze skarżącą, ani z jej córką, nie łoży na jej utrzymanie. Obecne miejsce jego pobytu nie jest znane skarżącej. Skarżąca podniosła, że złożyła pozew o separację, na dowód czego dołączyła kopię pozwu z dnia 19 stycznia 2005 r. z pieczęcią potwierdzającą złożenie go w sądzie. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] 2005 r. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął za podstawę odmowy przyznania zaliczki okoliczność, iż skarżąca jest mężatką. Skarżąca złożyła pozew o separację, miał zatem zastosowanie art. 29 u.z.a., zgodnie z którym osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki, przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła do sądu pozew o rozwód albo separację i spełnione są pozostałe warunki określone w ustawie. Tym niemniej według organu II instancji samo rozstrzygnięcie Wójta było prawidłowe. Kolegium cytując przepisy art. 2 pkt 1 i pkt 5, art. 10 ust.1a u.z.a oraz wskazując na treść zaświadczenia Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 9 sierpnia 2005r. uznało, że nie został spełniony warunek bezskuteczności egzekucji należnych alimentów, gdyż egzekucja nie została w ogóle wszczęta - właściwy organ nie przyjął wniosku o egzekucję alimentów z uwagi na brak umowy konwencyjnej w sprawach cywilnych i rodzinnych z A. W skardze do sądu administracyjnego A. T. wniosła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca ponownie opisała swoją sytuację przedstawioną w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy O., a nadto podniosła, iż rozumowanie Kolegium jest błędne, skoro dla przyznania zaliczki alimentacyjnej żąda od skarżącej złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji, którego to wniosku złożyć nie można z powodu braku stosownej konwencji między Polską a A. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczka alimentacyjna to kwota wypłacana przez organ właściwy wierzyciela (tj. wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej) osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Osobami uprawnionymi do zaliczki są w rozumieniu ustawy między innymi osoby wychowywane przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 5 u.z.a.) Z kolei pod pojęciem bezskuteczności egzekucji ustawa nakazuje rozumieć egzekucję w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy (art. 2 pkt 1 u.z.a.) Zasady i tryb przyznawania zaliczki alimentacyjnej uregulowany zostały w rozdziale 3 ww. ustawy. W rozdziale tym znalazły się także przepisy dotyczące sytuacji, kiedy dłużnik alimentacyjny zamieszkuje za granicą. Zgodnie z art. 10 ust. 1a u.z.a w takim przypadku tj. gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczpospolitej Polskiej, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej jest zobowiązana doręczyć wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z umiejscowienia tego przepisu w części ustawy dotyczącej sposobu złożenia i rozpatrzenia wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej należy wnioskować, iż jest on wskazaniem, jakie dokumenty są dowodem spełnienia warunku "bezskuteczności egzekucji". Zdaniem Sądu nie można jednakże przyjąć, iż przepis ten ogranicza środki dowodowe mające dowieść "bezskuteczności egzekucji" od dłużnika alimentacyjnego wyłącznie do dokumentów o wyżej wskazanej treści. Sąd podziela pogląd Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawiony w piśmie z dnia 13 stycznia 2006 r. w innej sprawie dotyczącej zaliczki alimentacyjnej, poddanej pod rozwagę tutejszego Sądu (sprawa o sygn. akt II SA/Bd 10/06), iż obowiązek przedłożenia przez stronę jednego z w.w. dokumentów ma na celu ustalenie przez organ administracyjny, czy strona podjęła starania o uzyskanie świadczenia alimentacyjnego od dłużnika alimentacyjnego, a także jaki skutek przyniosły podjęte działania. Jeśli strona podjęła wszelkie niezbędne kroki w celu uzyskania świadczeń alimentacyjnych, tzn. wystąpiła z powództwem przeciwko dłużnikowi zamieszkałemu zagranicą, po czym uzyskawszy prawomocny wyrok sądowy podjęła próbę egzekucji zasądzonych alimentów należy przyjąć, iż strona podjęła prawidłowe i wyczerpujące działania zmierzające do przeprowadzenia egzekucji alimentów. Skuteczność podjętych przez stronę działań zależy jednak od stanu prawnego wynikającego z umów międzynarodowych, czy też braku umów dwustronnych lub wielostronnych regulujących współpracę Polski z krajem pochodzenia ojca dziecka w tego typu sprawach. W sprawie niniejszej wszczęcie egzekucji alimentów od obywatela Albanii uniemożliwił stronie postępowania brak umowy między Polską a Albanią. Z zaświadczenia Sądu Okręgowego we W., które strona dołączyła do wniosku o nabycie prawa do zaliczki alimentacyjnej, wynika wprost, że wniosek o egzekucję alimentów na rzecz małoletniej E. T. od ojca, obywatela Albanii, nie może być przez A. T. złożony z uwagi na brak umowy konwencyjnej dotyczącej możliwości egzekwowania alimentów od obywateli Albanii. Jak wyżej wskazano, jedną z przesłanek przyznania zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność egzekucji. Biorąc pod uwagę definicję "bezskuteczności egzekucji" należy przyjąć, że jeżeli prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługuje osobie, która w wyniku wszczętych czynności egzekucyjnych nie uzyskała zaspokojenia swoich roszczeń, to tym bardziej prawo to przysługuje osobie, która w ogóle, z uwagi na brak stosownej umowy konwencyjnej, nie może złożyć wniosku o egzekucję roszczeń alimentacyjnych. Egzekucja taka z mocy bowiem istniejącego stanu prawnego potwierdzonego zaświadczeniem Sądu Okręgowego we W., którego elementem w realiach niniejszej sprawy jest brak umowy pomiędzy Polską a Albanią, musi zostać uznana za bezskuteczną. Odmienna interpretacja "bezskuteczności egzekucji" dokonana w zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku narusza przepis art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż stanowisko Kolegium w tym przedmiocie było wyłączną przyczyną odmowy wnioskowi skarżącej. Należy przy tym zauważyć, że skarżąca nie ze swojej winy nie mogła złożyć na okoliczność bezskuteczności egzekucji dokumentu wymaganego przepisem art. 10 ust. 1a u.z.a. Skarżąca nie może bowiem ponosić konsekwencji niewykonania obowiązku Państwa, określonego w art. 27 ust. 4 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), w ten sposób, że "Państwa-Strony podejmą wszelkie właściwe kroki dla zapewnienia łożenia na utrzymanie dziecka ze strony rodziców lub innych osób ponoszących odpowiedzialność finansową za dziecko, zarówno na terenie Państwa-Strony, jak i za granicą. W szczególnych wypadkach, gdy osoba ponosząca odpowiedzialność finansową za dziecko mieszka w państwie innym niż dziecko, Państwa-Strony będą dążyły do przystąpienia do umów międzynarodowych lub do zawarcia takich umów, jak również do zawierania odpowiednich porozumień". Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W ponownym postępowaniu Kolegium dokona jeszcze raz oceny, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania zaliczki alimentacyjnej, biorąc po uwagę wykładnię warunku "bezskuteczności egzekucji" przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu, której konsekwencją w szczególności jest uznanie, że w przedmiotowym sprawie za dokument dowodzący bezskuteczności działań związanych z wyegzekwowaniem należnych na mocy prawomocnego wyroku sądu polskiego świadczeń alimentacyjnych należy uznać zaświadczenie Sądu Okręgowego we W. z dnia 9 sierpnia 2005 r.. O kosztach (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając koszty dojazdu skarżącej do Sądu publicznymi środkami transportu (autobus PKS). Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązującego Sądu do określenia czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonywana, gdyż decyzja odmawiająca przyznania świadczenia ze swej istoty nie podlega wykonaniu.