II SA/Bd 30/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Ewa Czerwińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lutego 2007r. sprawy ze skargi P. A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent Miasta W. decyzją z [...] 2006 r., Nr [...] na podstawie art. 15 b ust. 1 i 2 odmówił P. B. przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na G. K. Zdaniem organu P. B. nie jest żadną z osób uprawnionych, wymienionych w przepisie art. 15 lit b ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992), zgodnie z którym wnioskowane świadczenie przysługuje ojcu, matce albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zaznaczono, że P. B. wraz z wnioskiem przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] 2006 r., sygn. akt [...] o ustaleniu miejsca pobytu małoletniego G. K. u małżonków E. B. i P. B., zamieszkałych we W. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie przysposobienia, z którego to dokumentu nie wynika uprawnienie o jakim mowa w w/w przepisie. Odwołując się od powyższej decyzji, P. B. wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie o przyznaniu dochodzonego świadczenia, podnosząc, że do tej pory nie została wypłacona żadna zapomoga na G. K., a na mocy przedłożonego postanowienia sądu, jest faktycznym opiekunem dziecka. W ocenie odwołującego się z treści art. 15 lit b cytowanej ustawy nie wynika wprost, że opiekun faktyczny nie jest opiekunem prawnym, a co istotne opiekunowie prawni, jak i opiekunowie faktyczni posiadają prawo do ubiegania się o przyznanie zasiłku rodzinnego , o którym mowa w art.4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zastosowana więc przez organ I instancji interpretacja prawna jest krzywdząca dla małoletniego i jego opiekunów faktycznych, a tym samym sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i zamysłem ustawodawcy. Odwołujący się wysunął też argument, że zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych pojęcie "dziecko" oznacza również dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie ( art.3 pkt 4); w tych więc warunkach wskazane postanowienie Sądu Rejonowego we W. uprawnia do ubiegania się o jednorazową zapomogę, gdyż toczy się postępowanie o przysposobienie, choć wykazanie się postanowieniem o przysposobieniu dziecka, łącznie z wydaniem nowego aktu jego urodzenia, nastąpi po upływie terminu, o którym mowa w art.15 b ust.3 z uwagi na wyznaczenie terminu rozprawy na dzień 25 października 2006 r. Aktualne zaś, przedłożone wraz z wnioskiem postanowienie jest dokumentem urzędowym potwierdzającym datę urodzenia dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z [...] 2006 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji, podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie zakwestionował okoliczności, że odwołujący jest opiekunem faktycznym małoletniego G. K., lecz zwrócił uwagę na brak w aktach sprawy dowodu na to, że odwołujący się został powołany na opiekuna prawnego dziecka. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, ustawodawca wyłączył z uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, jego opiekuna faktycznego, co wynika z przepisu art. 15 lit. "b" w/w ustawy. W skardze wniesionej do Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wskazując, iż od dnia [...] 2006 r. nie jest już opiekunem faktycznym dziecka, lecz jego ojcem. Skarżący dołączył do skargi odpis skrócony aktu urodzenia K. B., z którego wynika powyższa okoliczność. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło ojej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uznać za zasadną. Jak wynika z przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr 153, poz. 1270), w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Rozpatrując przedmiotową sprawę należało stwierdzić – mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 136 kpa, który stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. W kontekście powyższego przepisu należy zwrócić uwagę na to, że w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji (np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88, ONSA 1988, nr 2, poz. 72, w którym przyjęto, że: "1. Jeżeli nie występują przesłanki określone w art. 78 § 2 k.p.a. organ administracji nie może - przed wydaniem decyzji - odmówić oceny dowodów przedłożonych przez stronę, powołując się na fakt zakończenia postępowania dowodowego. 2. Organ odwoławczy, w ramach swoich uprawnień kontrolnych, ocenia materiał dowodowy, uwzględniając stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania decyzji przez organ w pierwszej instancji, jak i zmiany stanu faktycznego, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu pierwszej instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym"; wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r., IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43, w którym stwierdzono, że: "Organ odwoławczy, jako organ o charakterze reformacyjnym, ma obowiązek uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji"; niepublikowany wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 1988 r., SA/Ka 378/88, w którym stwierdzono, że: "Kompetencje orzecznicze organu odwoławczego nie sprowadzają się tylko do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w stosunku do decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie w okresie między wydaniem orzeczenia I instancji a orzeczeniem II instancji". W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ II instancji obowiązany był na podstawie art. 136 kpa dokonać uzupełnienia materiału dowodowego przez ustalenie, czy na chwilę rozpatrywania odwołania, skarżący spełnia przesłanki do przyznania dochodzonej przez niego zapomogi. Jak wynika z przepisu art. 15b w/w ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych, zapomoga ta przysługuje z tytułu urodzenia się żywego dziecka (art. 15 lit. "b" ust. 1), a osobami uprawnionymi do jej otrzymania są: - ojciec lub matka, albo - opiekun prawny tego dziecka (art. 15 lit. "b" ust. 2), przy czym wniosek o wypłatę zapomogi składa się w terminie 3 miesięcy od dnia narodzin, a wniosek złożony po terminie właściwy organ pozostawia bez rozpoznania (art. 15 lit. "b" ust. 3). Poza sporem było, że skarżący wniosek o jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia się G., który urodził się 30 czerwca 2006 r., złożył 27 września 2006 r., a więc w wymaganym 3 miesięcznym terminie od urodzenia się dziecka. Z załączonego do wniosku dokumentu potwierdzającego datę urodzenia dziecka – postanowienia Sądu Rejonowego we W., wydanego w sprawie o przysposobienie przez wnioskodawcę i jego żonę małoletniego Gabriela, mocą którego miejsce pobytu dziecka na czas postępowania ustalono u skarżącego i jego żony - wynikało, że wnioskodawca nie jest ani ojcem ani opiekunem prawnym dziecka. W tej więc sytuacji organ musiał rozważyć, czy sytuacja taka wyczerpuje przesłanki przepisu § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r., w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U.05.105.881), w zw. z art. 64 § 2 kpa, a więc czy stanowi złożenie wniosku bez wymaganych dokumentów, co rodzi konieczność wyznaczenia terminu (nie krótszego niż 14 dni i nie dłuższego niż 30 dni) na uzupełnienie brakujących dokumentów w tym zakresie pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania; czy też sytuacja taka oznacza, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa, w domaganiu się wypłaty jednorazowej zapomogi. W ocenie Sądu uznanie, że wnioskodawca nie posiada wskazanego interesu prawnego, a w konsekwencji statusu strony, zachodziłaby w sytuacji, kiedy z treści załączonych do wniosku dokumentów byłoby jasnym, że nie ma jakichkolwiek możliwości faktycznych czy prawnych do przedłożenia przez wnioskodawcę dokumentu, z którego wynikałoby, że prawomocnie przysposobił dziecko lub w innej drodze został jego prawnym opiekunem. Tymczasem ze zgromadzonych we wniosku danych nie można było określić, czy istnieje możliwość wylegitymowania się przez wnioskodawcę dokumentem stwierdzającym, że jest rodzicem adopcyjnym lub opiekunem prawnym dziecka z innej przyczyny niż przysposobienie. W takiej więc sytuacji organ I instancji winien był zgodnie z przepisem § 12 ust. 3 w/w rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r., w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, w zw. z art. 64 § 2 kpa, wyznaczyć wnioskodawcy termin do przedłożenia jednego z w/w dokumentów pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Tymczasem organ ten, nie rozważając, ani zagadnienia czy wnioskodawca posiada status strony, ani też zagadnienia uzupełnienia załączonej dokumentacji o dokument uprawniający do przyznania świadczenia, wydał decyzję o charakterze merytorycznym, przesądzając zatem o posiadaniu legitymacji procesowej przez wnioskodawcę. Należy podkreślić, że "z rozwiązania przyjętego w art. 104 k.p.a. wynika, że autorytatywna konkretyzacja normy prawa materialnego, dotycząca interesu prawnego lub obowiązku prawnego, następuje w toku postępowania. W razie, gdy w wyniku wykładni przepisów prawa ustalono w sprawie interes (obowiązek) prawny strony, organ rozstrzyga sprawę merytorycznie (pozytywnie lub negatywnie). W sytuacji zaś, gdy organ nie stwierdził w sprawie interesu (obowiązku) prawnego strony żądającej wszczęcia postępowania albo wobec której wszczął postępowanie z urzędu, nie przechodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a postępowanie kończy wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie - art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 k.p.a." (B. Adamiak, Państwo prawa a koncepcja..., s. 18-19). W tych warunkach na organie odwoławczym ciążył obowiązek dokonania ustaleń, czy wnioskodawca legitymuje się prawomocnym postanowieniem sądu o przysposobieniu małoletniego Gabriela, czego organ zaniechał, a uchybienie to należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania – art. 136 kpa – mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Potrzeba wskazanego uzupełnienia dowodów zachodziła tym bardziej, że w odwołaniu, strona zawarła informację, że termin rozprawy w sprawie o przysposobienie został wyznaczony na 25 października 2006 r. Zachodziła więc możliwość, że postanowienie o przysposobieniu przez skarżącego małoletniego G. byłoby prawomocne z upływem dnia15 listopada 2006 r., a więc jeszcze przed wydaniem decyzji organu odwoławczego. Reasumując powyższe rozważania uznać należało, iż z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Nadto na mocy art. 152 w/w aktu normatywnego Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić wyżej poczynione rozważania dotyczące prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jako podstawy do trafnego zastosowania przepisów prawa materialnego.