II SA/Bd 304/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Paweł Staniszewski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego A. O. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrz Miasta i Gminy S. z dnia [...] nr [...], którą organ I instancji działając na podstawie art. 39, art. 8 w zw. z art. 3 ust. 4, art. 106, art. 107 i art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej zwanej w skrócie "ups") i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055) oraz art. 104, art. 107 i art. 61 § 4 ustawy z dnia 15 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zwanej w skrócie "kpa"), po ponownym rozpatrzeniu wniosków z dnia [...] i [...], uzupełnionych i sprecyzowanych pismami z dnia [...] i [...], przyznał J. K. zasiłek celowy w łącznej wysokości 170 zł z przeznaczeniem na pokrycie części kosztów zakupu żywności i lekarstw w wysokości 200 zł oraz opału w wysokości 150 zł, uznając wskazane potrzeby za niezbędne, oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat za media (za energię elektryczną, wodę, gaz i telefon), kosztów dojazdów do sądów, prokuratur i urzędów na terenie kraju, kosztów biurowych (zakup papieru, znaczków, kopert, tuszu do drukarki) oraz kosztów zwrotu zadłużeń u osób znajomych, traktując te potrzeby za niemieszczące się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy wykazało, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, że utrzymuje się z świadczenia rentowego wynoszącego po potrąceniach [...] zł oraz, że posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy i leczy się z powodu niedokrwiennej choroby serca. Przytoczone okoliczności faktyczne, zdaniem organu, wskazują że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały kryteria do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, w związku z tym taką pomocą objęto skarżącego, z uwzględnieniem jednak niezbędnej potrzeby wnioskodawcy jak i możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, jak wskazał organ, że celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Stosownie zaś do regulacji zawartej w art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Istotą zasiłku celowego określonego art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest natomiast zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych przepisów, jak zaznaczył organ, Burmistrz Miasta i Gminy S. ustalił czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne i w ramach własnych możliwości i posiadanych środków przyznał stronie zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe, ilość osób ubiegających się o pomoc stronie udzielono odpowiednią kwotę zasiłku. Jednocześnie, jak podkreślił organ, na okoliczność możliwości M-GOPS w S. w zakresie udzielenia pomocy w formie zasiłków celowych organ przedłożył raport finansowy z szczegółowym rozliczeniem zasad udzielania tego rodzaju pomocy (dowód: k. 4 akt organu I instancji). Organ pomocy społecznej musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialne. Z uwagi więc na ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek, winien on rozdzielać je w taki sposób, aby trafiały do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. Skoro więc zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie nie tylko wybranych osób lub rodzin, ale w miarę możliwości wszystkich tych, którzy tego wsparcia potrzebują, a z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika iż skarżący od [...] regularnie jest obejmowany różnymi rodzajami świadczeń, to tym samym, jak podsumował organ, rozstrzygniecie organu I instancji należy uznać za prawidłowe. Na powyższą decyzję J. K. wniósł pismem z dnia [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której powołując się na art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji RP oraz art. 3, art. 6 w zw. z art. 13 i art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, podniósł iż zaskarżoną decyzją został pozbawiony praw człowieka i obywatela. W piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] wskazał natomiast, że zaskarża rozstrzygnięcia organu odwoławczego w części utrzymującej w mocy pkt 2 decyzji organu I instancji, domagając się jego uchylenia i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj. art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że potrzeby skarżącego objęte tym rozstrzygnięciem nie stanowią niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego opłaty za wszystkie zgłoszone we wniosku o pomoc społeczną media tj. za energię elektryczną, wodę, gaz i telefon, a także potrzeba spłaty zaciągniętych pożyczek, w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych oraz sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego, winny być uznane za niezbędne potrzeby życiowe skarżącego. Poza tym skarżący zarzucił, że stanowisko organu, iż także inne osoby zamieszkujące w domu, w którym mieszka skarżący powinny uczestniczyć w wydatkach związanych z jego utrzymaniem, jest całkowicie chybione, albowiem osoby te nie przyczyniają się w ogóle do pokrywania tych kosztów, a poza tym skarżący pozostaje z nimi w konflikcie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień jego wydania. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o pomocy społecznej (cyt. na wstępie). Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: ubóstwo, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055), obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz na ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy do dnia [...], że leczy się z powodu niedokrwiennej choroby serca i jest po wszczepieniu bajpasów, że jest rozwodnikiem i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, że zamieszkuje w budynku córki, zajmując 1 pokój i korzystając ze wspólnej z matką kuchni i toalety oraz, że źródłem jego dochodu jest renta w wysokości [...] zł, która po potrąceniu kwoty podatku, składki na ubezpieczenie zdrowotne i zasądzonych na córkę alimentów w wysokości [...] zł, daje skarżącemu miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Z przytoczonych okoliczności faktycznych wynika, że w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne z art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej, uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego. Skarżący jest bowiem osobą częściowo niezdolną do pracy, leczącą się z powodu niedokrwiennej choroby serca i będącą po wszczepieniu bajpasów. Niewątpliwie w sprawie spełniony został również warunek uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci nie przekroczenia kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 477 zł. Z drugiej jednak strony materiał dowodowy sprawy wskazuje, że skarżący otrzymuje od [...] r. stałe wsparcie finansowe ze strony M-GOPS w S. Z wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że skarżący korzysta z pomocy M-GOPS w S. od [..] r. i, że od tego czasu otrzymał, zgodnie z wydanymi decyzjami, pomoc finansową w łącznej kwocie [...] zł, tj. w roku [...] – [...] zł, w roku [...] – [...] zł, w roku [...] – [...] zł, w roku [...] – [...] zł, a od [...] do [...] r. – [..] zł. Ze znajdującego się w aktach sprawy raportu finansowego M-GOPS w S. wynika natomiast, że na realizację zasiłków celowych bezzwrotnych i innych zadań własnych przeznaczono w budżecie na [...] r. kwotę [...] zł, co w skali miesiąca daje kwotę [...] z, oraz że przeciętnie do Ośrodka wpływa 177 wniosków o pomoc w formie zasiłku celowego. Przeciętny zatem zasiłek wynosi ok. 36 zł. Ze złożonego raportu wynika również, że z uwagi na ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje ośrodek oraz dużą liczbę wniosków o wsparcie w formie zasiłku celowego, M-GOPS w S. opracował w tabelach w oparciu o art. 8 ustawy o pomocy społecznej sztywne kryteria przyznawania pomocy w formie zasiłku celowego osobom potrzebującym. I tak z tabel tych wynika, że wnioskodawcom posiadający dochód powyżej [...] zł, prowadzący 1-osobowe gospodarstwo domowe przyznawany jest zasiłek celowy z przeznaczeniem na żywność, odzież, leki i leczenie, niezbędne przedmioty użytku domowego, drobne remonty i naprawy w mieszkania wysokości [...] zł, natomiast zasiłek celowy z przeznaczeniem na opał w wysokości [..] zł (dowód: raport finansowe opracowany na dzień [...] k. 4 i 4 verte akt administracyjnych). Biorąc pod uwagę przytoczonych okoliczności, dotyczące zarówno sytuacji życiowej i potrzeb skarżącego, jak i możliwości finansowych M-GOPS w S., należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia orzekających organów, mocą których przyznano skarżącemu wsparci w formie zasiłku celowego w łącznej wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie części kosztów zakupu żywności i lekarstw w wysokości [...] zł oraz opału w wysokości [...] zł, oraz odmawiające przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat za media (za energię elektryczną, wodę, gaz i telefon), kosztów dojazdów do sądów, prokuratur i urzędów na terenie kraju, kosztów biurowych (zakup papieru, znaczków, kopert, tuszu do drukarki) i kosztów zwrotu zadłużeń u osób znajomych, są zgodne z prawem i nie naruszają zasad uznania administracyjnego. W tym miejscu należy wskazać, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a o taką formę wsparcia ostatecznie zwrócił się do organu skarżący precyzując i uzupełniając pismami z dnia [...] i [...] wnioski z dnia [...], mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego, ma zatem charakter fakultatywny. Uznanie nie oznacza jednak dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno więc określać zarówno możliwości finansowe organu, jak i sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jest to o tyle konieczne, że uznanie organu oparte na art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych się o tą pomoc. Z raportu finansowego M-GOPS w S. jednoznacznie wynika, że Ośrodek posiada ograniczone możliwości finansowe i nie jest w stanie zaspokoić potrzeb wszystkich osób wnioskujących o tę formę pomocy. Dlatego też stworzone zostały sztywne kryteria przyznawania zasiłku celowego. Zgodnie też z tymi sztywnymi kryteriami przyznany został skarżącemu zasiłek celowego w wysokości [...] zł, z czego pomoc na pokrycie części kosztów zakupu żywności i lekarstw w wysokości [...] zł, zaś opału w wysokości [...] zł. Przyznając zatem skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności i lekarstw oraz opału w łącznej kwocie [...] zł organy kierowały się wypracowanymi w Ośrodku zasadami przyznawania pomocy na te cele, uwzględniającymi możliwości finansowe Ośrodka, ilość wniosków składanych o tę formę pomocy oraz potrzeby osób znajdujących się w najtrudniejsze sytuacji, a więc osób których dochód mieści się przedziałach [...] zł, [...] zł i [...] zł. Odmowa natomiast przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat za media, kosztów dojazdów do sądów, prokuratur i urzędów na terenie kraju, kosztów biurowych (zakup papieru, znaczków, kopert, tuszu do drukarki) i kosztów zwrotu zadłużeń u osób znajomych podyktowana była, jak wskazał to organ odwoławczy, brakiem możliwości finansowych Ośrodka na wsparcie skarżącego w zaspokojeniu tych potrzeb. Wprawdzie organ I instancji uznał te potrzeby za niespełniające wymogu niezbędności, co w odniesieniu do potrzeb związanych z zakupem energii elektrycznej, wody i gazu nie jest zdaniem Sądu słusznym stwierdzeniem, to jednak z uwagi na powołanie przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji również innych powodów odmowy przyznania zasiłku celowego na wskazane cele tj. konieczności wyważenia potrzeb wszystkich osób ubiegających się o pomoc w formie zasiłku celowego, a także uwzględnienia ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka oraz faktu objęcia skarżącego już kilkuletnią pomocą organu, a które to powody są zdaniem Sądu racjonalne przekonywujące i zgodne z istotą zasiłku celowego przyznawanego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, Sąd uznał, że w/w niewłaściwe stwierdzenie organu o niemieszczeniu się potrzeb związanych z zakupem energii elektrycznej, wody i gazu w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, nie miało wpływu na wynik sprawy, a rozstrzygnięcie organów są prawidłowe i zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Na marginesie poczynionych uwag, należy dodać, iż Sąd w pełni podziela stanowisko organu I instancji, że skarżący, jako wnioskodawca prowadzący 1-osobwe gospodarstwo domowe, zobligowany był w wydatkach związanych z utrzymaniem domu przedstawić wyłącznie wydatki poniesione przez siebie, a nie przez wszystkie osoby zamieszkujące w tym domu. Wsparcie organów pomocy społecznej uzależnione jest bowiem od dochodów i wydatków zróżnicowanych w zależności od tego czy mamy do czynienia z osobą samotnie gospodarując, czy też osobą w rodzinie. Uznając zatem, że organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że M-GOPS w S. dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na udzielnie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i, że ośrodek ten nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o tę pomoc, w związku z czym zachodzi konieczność wyważenia w ramach uznania administracyjnego interesu indywidualnego wnioskodawcy z interesem wszystkich osób ubiegających się o zasiłek celowy, a także mając na względnie okoliczność, że skarżący otrzymuje od [...] r. stałe wsparcie finansowe ze strony M-GOPS w S. (od [...] otrzymał pomoc finansową w łącznej kwocie [...] zł), Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, a skarga J. K. nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.