II SA/Bd 314/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 314/09 UZASADNIENIE Decyzjami z dnia [...]2007 r., o numerach: [...],[...] oraz [...] Burmistrz [...], w związku ze złożonym przez Z. O. w dniu [...]2007 r. oświadczeniem, wskazującym na to, iż nie spełnia ona przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż od [...] września 1999 r. ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu, uchylił decyzje własne z dnia [...].2004 r., z dnia [...].2005 r., z dnia [...].2005 r. oraz z dnia [...].2006 r. na podstawie, których Z. O. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Po uprawomocnieniu się wyżej przywołanych decyzji Burmistrz [...], wydał decyzje określające kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. strona zwróciła się do Burmistrza [...] z prośbą o umorzenie kwoty nienależenie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] organ umorzył kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na okres od [...]2004 r. do 28 lutego 2005 r. w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł. Jednocześnie odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2005 r. do 30 czerwca 2007 r. i orzekł o konieczności zwrotu pozostałej kwoty w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty. W związku ze złożonym przez Z. O. wnioskiem o rozłożenie na raty pozostałej kwoty do spłaty, Burmistrz [...] decyzjami z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], nr [...] i nr [...] orzekł o rozłożeniu na raty omawianej kwoty po [...] zł miesięcznie. W dniu [...] grudnia 2008 r. Z. O. złożyła wniosek o umorzenie pozostałej kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] Burmistrz Mogilna odmówił Z. O. umorzenia kwoty nienależnie pobranych przez nią świadczeń rodzinnych tj. świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na okres od 1 marca 2005 r. do 30 czerwca 2007 r. na dziecko K. O., a także odmówił umorzenia kwoty ustawowych odsetek z tytuł nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z przeprowadzonego postępowania dowodowego (wywiadu środowiskowego) wynika, że w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzą dwie osoby (wnioskodawczyni i dziecko) oraz, że Z. O. uzyskuje dochód z renty socjalnej po zmarłym mężu, świadczeń z opieki społecznej oraz pomoc finansową z innych organizacji (PFRON, POLSAT, Ministerstwo pracy i polityki społecznej). Mając na uwadze powyższe okoliczności organ uznał, iż mimo trudnej sytuacji życiowej, wnioskodawczyni ma możliwość zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. O. podniosła, iż nikt jej nie pouczył o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a także, że nie wzywano jej o przedłożenie decyzji ZUS dotyczącej przyznania renty socjalnej. Wskazała również, iż że podpisała się pod oświadczeniem, że nie ma ustalonego prawa do renty socjalnej, emerytury itp., bo sądziła, iż pojęcie to nie obejmuje renty przyznanej w związku ze śmiercią męża. Strona skarżąca zwróciła uwagę również na nieprawidłowości, jakich jej zdaniem dopuścił się organ I instancji, wskazując, iż wbrew twierdzeniom organu nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, a także, kwestionując twierdzenia, iż uzyskuje dochód w postaci świadczeń pochodzących z PFRONU, Polsatu, Ministerstwa pracy i polityki społecznej. Dodała, iż nie uzyskuje żadnej dodatkowej pomocy z opieki społecznej, a renta socjalna od dwóch lat przysługuje tylko jej córce (w związku z ukończeniem 18 roku życia). Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż dochód w dwuosobowej rodzinie skarżącej wynosi [...] zł., zaś kryterium dochodowe wynosi [...] zł. Na dochód rodziny strony składa się zasiłek pielęgnacyjny [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego [...] zł, zasiłek rodzinny [...] zł, renta socjalna córki [...] zł i renta rodzinna [...] zł na dwie osoby, co na osobę w rodzinie daje kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy podkreślił w swojej decyzji, że Burmistrz [...] przychylając się do wniosku strony umorzy jej już cześć nienależnie pobranych świadczeń. Podniósł także, że strona ukrywając fakt uzyskiwania renty rodzinnej doprowadziła do sytuacji, w której pobierała nienależne świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję Z. O., ponownie podniosła, iż w momencie wypełniania wniosku nie była świadoma, że powinna zaznaczyć, iż pobiera rentę rodzinną. Zwróciła również uwagę na trudna sytuację, w jakiej znajduje się jej rodzina, w związku z niepełnosprawnością córka. Dodała, iż od Fundacji Polsat otrzymała dofinansowanie w 2005 r. na turnus rehabilitacyjny. Z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie otrzymuje zaś raz do roku środki pieniężne przeznaczone na turnus rehabilitacyjny, jednakże jako opiekun córki musi ona każdorazowo dokładać do turnusu [...]zł. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów prawa mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255; ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 9 tejże ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przepisu tego wynika, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Wskazać w tym miejscu należy, iż sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie oparte na uznaniu powinno być wnikliwie i szczegółowo uargumentowane (art. 107 § 3 kpa) i poparte wyczerpującym zbadaniem okoliczności sprawy zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, 77 § 1 , 80 kpa. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu decyzję organów obu instancji nie spełniają powyższych warunków. Zwrócić należy uwagę, iż uzasadnienie decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Organ skupił się w nim bowiem w zasadzie jedynie na opisywaniu wcześniejszych rozstrzygnięć podejmowanych w ramach niniejszego postępowania, a rozważania dotyczące wydanej decyzji ograniczył do przytoczenia źródeł dochodu skarżącej (bez wskazania wysokości poszczególnych świadczeń oraz okresu w jakim skarżąca otrzymywała te świadczenia), oraz ogólnikowego stwierdzenia, iż skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, ale ma możliwość zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Analiza uzasadnienia decyzji organu I instancji prowadzić może do wniosku, iż organ ten nie przeprowadził w pełni postępowania wyjaśniającego i dowodowego, co stanowi naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zarzuty dotyczące prawidłowości przeprowadzonego postępowania przez organ I instancji pojawiły się zresztą w odwołaniu skarżącej, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy w wydanym rozstrzygnięciu w żaden sposób nie odniosło się do tych zarzutów, naruszając tym samym wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli. Badając prawidłowość decyzji organu II instancji, należy również podnieść, iż ustalając sytuację majątkową skarżącej organ odwoławczy nie ustalił w sposób należyty tej sytuacji, gdyż wziął pod uwagę nieaktualne informacje uzyskane w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...].01.2008r.. Jak wynika z akt administracyjnych organu I instancji w związku ze złożonym przez skarżąca w dniu [...] grudnia 2008 r. wnioskiem o umorzenie pozostałej kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przeprowadzono ze skarżącą kolejny wywiad środowiskowy, z którego notatkę spisano w dniu [...]12.2008 r. Analizując informacje uzyskane w wyniku powyższego wywiadu, stwierdzić należy, iż odbiegają one znacznie od tych uzyskanych w dniu [...].01.2008r. Wynika z nich bowiem m.in., iż dochodem rodziny skarżącej jest świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł, nie wymieniane poprzednio jako składnik dochodu. Zmianie uległa również wysokość otrzymywanej renty. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż informacje uzyskane w drodze wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].12.2009r. wskazywać mogłyby, co prawda, iż sytuacja skarżącej uległa poprawie, jednakże zdaniem Sądu są one niepełne i nie dają jasnego obrazu sytuacji życiowej skarżącej. Ograniczono się w niej bowiem do wymienienia źródeł i wysokości dochodu rodziny skarżącej oraz ogólnikowego stwierdzenia, iż skarżąca korzystała z pomocy PFRON i Polsatu - bez wskazania kiedy to miało miejsce, jakiej wysokości pomoc skarżąca uzyskała i ilukrotnie) Podnieść w tym miejscu należy, iż informacja uzyskana w drodze wywiadu środowiskowego powinna pozwalać organowi na ustalenie, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranego świadczenia wpłynąłby na sytuację życiową skarżącej, w szczególności zaś czy nie spowodowałby jej gwałtownego pogorszenia i braku możliwości zaspokojenia przez skarżącą swoich niezbędnych potrzeb. Poza jednoznacznym wskazaniem źródeł oraz wysokości dochodu uzyskiwanego przez poszczególnych członków rodziny skarżącej z informacji uzyskanej w drodze wywiadu środowiskowego wynikać powinna zatem również wysokość obciążeń finansowych ponoszonych przez rodzinę skarżącej. Ustalając sytuację życiową wnioskodawcy należało również poza sytuacją materialną uwzględnić sytuację rodzinną i zdrowotną wnioskodawczyni. W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu sprawy doszło do naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokładnie wyjaśnić wszystkie elementy stanu faktycznego i rozważyć ich ocenę w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.