II SA/Bd 323/10

Dnia 10 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 roku sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją Wójta Gminy [...] z [...] r. Nr [...] na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8, art. 39, art. 41, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) odmówiono S. K. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup węgla oraz zwrotu kosztów poniesionych w związku z wcześniejszym zakupem opału. Organ uznał, że zainteresowany nie spełnia warunków do przyznania zasiłku jednorazowego, celowego, gdyż dochód uzyskany przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł oraz renta inwalidzka w wysokości 776,36 zł brutto po pomniejszeniu o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, co daje kwotę 673, 36 zł. Świadczenie rentowe pomniejszone jest dodatkowo o potrącenia komornicze (w wysokości 194, 04 zł) na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w [...] dnia 10 marca 2005 r. sygn. akt. I C 737/03 oraz Sądu Rejonowego w [...] z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I C 53/07 i egzekucja z renty. Zajęcie komornicze nie ma jednak wpływu na wyliczenie dochodu, gdyż przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują nie wliczania do dochodu zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej. W związku z tym należało przyjąć, iż dochód wynosi 826, 36 zł (netto) i przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę 477,00 zł. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek celowy, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Wsparcie to ma jednak charakter fakultatywny i uzależnione jest od tego, czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Te szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Jednak zdaniem organu w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą szczególnie okoliczności uzasadniające przyznanie takiej pomocy, gdyż zainteresowany nie ponosi wysokich kosztów leczenia się, opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Fakt, że znaczną cześć zasobów finansowych przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie zasiłku. Sytuacja ta świadczy o marnotrawstwie własnych zasobów finansowych. W odwołaniu od decyzji S. K. opisał swoją sytuację materialną wskazując, że ma niskie przychody, jest zadłużony a egzekucja komornicza nie pozwala na zaspokojenie bieżących potrzeb. Dodatkowo jest osobą schorowaną. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] r. Nr [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Organ w pełni zaakceptował ustalenia organu I instancji. Odwołujący się spełnia kryterium sytuacyjne określone w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż jest osobą chorą, jednak nie spełnia warunków do przyznania zasiłku celowego, gdyż osiągany przez niego dochód jest wyższy niż ustalone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe. Wnioskodawca nie spełnia też przesłanek uzasadniających przyznanie zasiłku celowego specjalnego na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Pomoc w postaci zasiłku celowego ma charakter doraźny i jest udzielana na częściowe zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc społeczna nie przejmuje pełnego obowiązku utrzymania osób i rodzin, lecz jedynie stanowi wsparcie w przezwyciężeniu okresowo trudnej sytuacji życiowej. W przypadku odwołującego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające otrzymanie pomocy, ponieważ nie ponosi on wysokich bieżących kosztów utrzymania, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową a fakt, że znaczną cześć zasobów finansowych odwołujący przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami nie jest szczególną okolicznością, uzasadniającą przyznanie zasiłku, lecz świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1 marnotrawienie własnych zasobów finansowych może stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Skarżący nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem. Odmowa udzielenia zasiłku celowego i zwrotu kosztów związanych z zadłużeniem na wcześniejszy zakup węgla jest nie uzasadniona. Zdaniem skarżącego Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w tym roku rozdysponował 10,7 % otrzymanych środków finansowych. Roczne wydatki wynoszą 65% środków finansowych, co oznacza, że z niewykorzystanej kwoty może być udzielona pomoc skarżącemu. W opinii skarżącego popadł on w zadłużenie z winy GOPS w [...], który odmówił przyznania zasiłku na inne cele a także na zakup węgla. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwane dalej p.p.s.a. Zwrócić uwagę należy przy tym na przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. nakazujący sądom administracyjnym uwzględnić skargę również w sytuacji dostrzeżenia w ramach kontroli dokonywanej z urzędu innych, niż powołane w skardze, istotnych uchybień. Materialnąprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Stosownie do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw mieszkania. W przepisie art. 8 ust. 1 ww. ustawy, ustawodawca sprecyzował, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub rodziny nie przekracza kryterium dochodowego; w przypadku osoby samotnie gospodarującej przedmiotowe kryterium wynosi 477 zł. Pojęcie "dochodu" definiuje art. 8 ust. 1 i 3 – stanowiąc, iż oznacza to sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięcznie obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także o kwotę wysokości alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodzić należy się z organem, iż przekroczenie kryterium dochodowego jest przesłanką negatywną do przyznania zasiłku celowego, nawet w przypadku spełnienia kryterium sytuacyjnego wynikającego z art. 7 ustawy, którym jest w przypadku skarżącego znaczny stopień niepełnosprawności. Nie ma żadnych podstaw do pomniejszenia przychodów o inne, niż wymienione przez ustawodawcę obciążenia. Z tego względu, w ocenie Sądu organ prawidłowo wyliczył wysokość dochodu skarżącego i ustalił, że przekracza on kryterium dochodowe przewidziane w ustawie. Należy podkreślić, że organy rozważyły też możliwość przyznania pomocy w oparciu o art. 41 ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przeszkodą do przyznania tej pomocy było ustalenie, że koszty utrzymania skarżącego nie są stosunkowo wysokie w odniesieniu do uzyskiwanych przychodów, a znaczną części pieniędzy skarżący wydaje na prowadzenie korespondencji z urzędami. Takie wydatki nie mogą być potraktowane jako szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku. Wręcz przeciwnie, świadczą o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych a to uzasadnia odmowę udzielenia pomocy. Z art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości przez nich oczekiwanej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb. Jeśli podopieczni niewłaściwie gospodarują otrzymywanymi dochodami, braki z tego tytułu nie mogą być rekompensowane w ramach pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a ponadto muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby skarżącego, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Z podniesionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zatem skarga wniesiona na taką decyzję podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).