II SA/Bd 325/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi B. K. i P. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu pożyczki oddala skargę II SA/Bd 325/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Starosty [...] – Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy we [...], na podstawie art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.) w związku z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514 z późn. zm.), orzekł o odmowie częściowego umorzenia należności z tytułu pożyczki udzielonej firmie [...], na mocy umowy nr [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że umową nr [...] z dnia [...] r., udzielono P. K. i B. K. prowadzącym firmę pod nazwą [...], nieoprocentowanej pożyczki w ramach programu specjalnego w kwocie 80. 000 zł, w celu zorganizowania 6 dodatkowych miejsc pracy, na okres 3 lat, lecz wobec naruszenia postanowień umowy (likwidacja 2 stanowisk pracy, niespłacanie rat pożyczki) doszło do wypowiedzenia tej umowy i żądania zwrotu niespłaconej pożyczki wraz z odsetkami. Nie uregulowanie należności w terminie spowodowało, że Powiatowy Urząd Pracy we [...] dochodził zwrotu należności na drodze sądowej, co spowodowało, że Sąd Okręgowy we [...] wyrokiem z dnia 26 lipca 2002 r. zasądził od pozwanych P. K. i B. K. na rzecz PUP we [...] kwotę 98.532,12 zł wraz z odsetkami w wysokości 120% zmiennej stopy oprocentowania kredytu lombardowego od kwoty 69.000 zł, liczonymi od dnia 18 czerwca 2002 r. do dnia zapłaty wraz z kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 3.000 zł. Egzekucja komornicza dochodzonej wierzytelności skutkowała uzyskaniem określonych kwot z renty B. K., natomiast I i II licytacja nieruchomości położonej w [...], gm. W. nie doszły do skutku z powodu braku nabywców. Wobec złożenia wniosku o częściowe umorzenie zobowiązań z tytułu umowy pożyczki nr [...] umotywowanego trudną sytuacją materialną, organ wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] o przeprowadzenie wywiadów środowiskowych u zobowiązanych celem ustalenia ich sytuacji materialno - bytowej i rodzinnej. Zebrany materiał dowodowy został przedłożony do zaopiniowania Powiatowej Radzie Zatrudnienia we [...], która na posiedzeniu w dniu [...] r. negatywnie zaopiniowała wniosek o częściowe umorzenie należności z tytułu pożyczki nr [...]. Materiał ów wskazuje, że P. K. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy we [...], co wskazywałoby na jego trudną sytuację materialną, jednak sytuacja zobowiązanego wynika z jego wyboru i z jego świadomego działania, ponieważ w piśmie z dnia [...] r. złożonym w PUP we [...] P. K. oświadczył, że świadomie unika pracy i osiągania jakichkolwiek dochodów, by nie dawać podstaw do twierdzenia, że spłata całości zobowiązań jest możliwa. Ponadto organ zwrócił uwagę, że pomimo nie dojścia do skutku licytacji z nieruchomości dłużnika i umorzenia postępowania egzekucyjnego, stosownie do regulacji art. 985 K.p.c. postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie będzie wszczęte po upływie wymaganego okresu, a prowadzona przez komornika egzekucja z dochodów B. K. jest skuteczna i jej dochody pozwalają na utrzymywanie syna P. K. w związku z czym po stronie B. K. nie zachodzi przesłanka art. 18 ust. 4a pkt 2 cyt. ustawy. Podniesiono, że osoby zobowiązane do spłaty należności żyją w związku z czym nie zachodzi również przesłanka wskazana w pkt 3 art. 18 ust. 4a cyt. ustawy, a uwzględnienie faktu świadomego nie podejmowania pracy przez P. K., możliwość egzekwowania należności z nieruchomości oraz charakter środków z Funduszu Pracy i racjonalny obowiązek gospodarowania nimi, uprawnia do twierdzenia, że za umorzeniem nie przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne, o których mowa w treści art. 18 ust. 4a pkt 5 cyt. ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji P. K. i B. K. wnieśli o jej uchylenie, zarzucając naruszenie przede wszystkim art. 18 ust. 4a pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 10, 77 i 138 § 2 K.p.a. poprzez ich nie zastosowanie przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Zdaniem odwołujących rozstrzygający ponownie organ I instancji, na skutek kasacyjnego orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...], nie ustrzegł się uchybień wytkniętych w tym orzeczeniu organu odwoławczego. Odwołujący podkreślili, że istota zarzutu odwołania jest taka sama jak w poprzednim odwołaniu tj. okoliczność nie dokonania żadnych ustaleń ani analizy wniosku w oparciu o przesłankę umożliwiającą umorzenie częściowe lub w całości pożyczki jeżeli "w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku z którego można dochodzić należności", zważywszy, że organ l inst. otrzymał od Komornika Sądowego Rewiru III postanowienie o umorzeniu postępowania i okoliczność ta jednoznacznie świadczy, że nie ma majątku, z którego możnaby dochodzić należności, pominąwszy fakt, że egzekucja ze świadczenia rentowego wprawdzie jest prowadzona, ale nie wystarcza nawet na koszty egzekucyjne i niczego nie załatwia przy zabraniu z tej renty kwoty 130,00 zł. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy ustalił, że sytuacja materialna P. K. jest trudna, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że działalność gospodarcza pod nazwą [...] została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] r., a z oświadczenia dołączonego do wywiadu środowiskowego wynika, że P. K. nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna i zajmuje się wychowywaniem dzieci. Ustalono, że P. K. zamieszkuje wspólnie z żoną i trójką dzieci, lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, przy czym mieszkanie jest własnością żony, w którym zajmuje 1 pokój. P. K. i B. K. w 2000 r. zawarli umowę wyłączającą wspólność majątkową i umowę o podział majątku wspólnego. Dochody żony nie zostały ujawnione. P. K. nie uiszcza żadnych opłat. W uzasadnieniu wniosku o częściowe umorzenie należności z tytułu pożyczki P. K. wskazuje, że utrzymuje się z niewielkiej części renty B. K., jaka pozostaje po zajęciu komorniczym oraz korzysta z pomocy rodziny. Ponadto P. K. oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oprócz nieruchomości zabudowanej o pow. 1100 m2 we wsi Ł. [...] (powierzchnia 1136 m2 - zgodnie z zapisem w odpisie z księgi wieczystej), której wartość rynkowa określona została w operacie szacunkowym z dnia 20 maja 2005 r. na kwotę 20.555,00 zł. Ustalając sytuację materialną poręczycielki – B. K. ustalono, że jest rencistką i pobiera świadczenie w wysokości 400,95 zł netto, a jej mąż W. K. jest emerytem i pobiera emeryturę w wysokości 614,98 zł netto. Łączny dochód rodziny wynosi 1015,93 zł netto. Rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i zamieszkuje w domu 2 -izbowym o powierzchni 30m2 - będącym własnością córki. Rodzina ponosi stałe wydatki (energia, gaz, woda) w łącznej kwocie 250 zł. Po odliczeniu opłat stałych dochód rodziny wynosi 765,93 zł co w przeliczeniu na osobę stanowi dochód 382,97 zł netto. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że decyzja o ewentualnym umorzeniu pożyczki (po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia) leży wyłącznie w gestii starosty i oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego, a to oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie nadzwyczajne okoliczności, organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, podnoszone przez skarżących w odwołaniu zarzuty nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy, ponieważ zaskarżona decyzja zawiera szczegółową analizę przesłanek zawartych w art. 18 ust. 4a i 4b w/w ustawy, a zatem podnoszona okoliczność nie poczynienia żadnych ustaleń nie znajduje potwierdzenia, podobnie jak potwierdzenia nie znajduje okoliczność nie posiadania majątku, z którego można dochodzić należności, bowiem jak wynika z dokumentacji, P. K. jest właścicielem nieruchomości zabudowanej o pow. 1136 m2 położonej w miejscowości Ł., z której będzie nadal prowadzone postępowanie egzekucyjne z nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy P. K. i B. K. zarzucili decyzji Wojewody [...], wydanie jej z naruszeniem art. 18 ust. 4a pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art. 7, 10, 77 i 138 § 2 K.p.a. i art. 156 K.p.a. wnosząc jednocześnie o uchylenie decyzji o organu I i II instancji, ewentualnie stwierdzenie ich nieważności. Zdaniem skarżących istota ich sprawy polega na tym, że organy obydwu instancji nie dokonały analizy przepisu art. 18 ust. 4a pkt 1 cyt. wyżej ustawy, które to przepisy, uprawniają Starostę do umorzenia w części lub w całości pożyczki, jeżeli "w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie Innych okoliczności tub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności". Jako potwierdzenie tej sytuacji skarżący wskazują na prowadzoną egzekucję jedynie z renty B. K. w kwocie 400 zł, z której to kwoty realnie Organ l inst. otrzymuje ok. 100 zł, co nawet nie zaspokaja bieżących odsetek, a liczenie na ponowną egzekucję z nieruchomości po upływie roku od daty umorzenia egzekucji wydaje się być nierealne z tego względu, iż nieruchomość tę będzie trudno zbyć z uwagi na brak dojazdu do niej. Zakwestionowano również wydanie decyzji przez Powiatowy Urząd Pracy we [...], a nie przez Starostę, który wprawdzie może udzielić upoważnienia do wydawania decyzji w swoim imieniu, ale dla konkretnej osoby – pracownika, a nie dla instytucji. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego wydawania decyzji przez Powiatowy Urząd Pracy we [...], a nie przez Starostę organ stwierdził, iż art. 9 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi, iż starosta może, w formie pisemnej, upoważnić dyrektora powiatowego urzędu pracy lub na jego wniosek innych pracowników tego urzędu do załatwiania w imieniu starosty spraw, w tym do wydawania decyzji, postanowień oraz zaświadczeń w trybie przepisów o postępowaniu administracyjnym, co w przypadku orzekającego organu nastąpiło na podstawie upoważnienia z dnia 1 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż rozstrzygając sprawę dotyczącą umorzenia należności w kwocie 80 000,00 zł z tytułu pożyczki w ramach programu specjalnego - zorganizowania 6 dodatkowych miejsc pracy, zarówno organ I jak i II instancji, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Ze względu na zawarty w skardze zarzut niewłaściwości organu, który wydał zaskarżoną decyzję, który to zarzut, w razie jego potwierdzenia, powodowałby nieważność decyzji wydanej w sprawie w I instancji (art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa) - to właśnie zagadnienie wymagało wyjaśnienia na wstępie. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, do zadań samorządu powiatu w zakresie polityki rynku pracy należy m.in. wydawanie decyzji o umorzeniu części należności z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków, o których mowa w art. 46 tej ustawy, tj. m. in. środków na podjęcie działalności gospodarczej. Według natomiast art. 9 ust. 7 tej ustawy starosta może, w formie pisemnej, upoważnić dyrektora powiatowego urzędu pracy lub na jego wniosek innych pracowników tego urzędu do załatwiania w imieniu starosty spraw, w tym do wydawania decyzji w trybie przepisów o postępowaniu administracyjnym. Z przytoczonych przepisów wynika, że Dyrektor Urzędu Pracy we [...], który podpisał decyzję z dnia [...] r., był upoważniony do jej wydania w imieniu właściwego w sprawie Starosty. Dlatego omawiany zarzut skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się zaś do meritum sprawy podkreślenia wymaga ustalenie, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do prawidłowego zastosowania art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w kontekście ustalenia przesłanek ewentualnego, częściowego umorzenia zobowiązania z tytułu umowy pożyczki otrzymanej z Funduszu Pracy w celu zorganizowania 6 dodatkowych miejsc pracy, stosownie bowiem do unormowania zawartego w art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych. Cytowany przepis art. 18 ust. 4a pkt 1 – 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu tworzy uprawnienie dla starosty, który może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowe! rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, jeżeli w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku z którego można dochodzić należności (pkt 1) lub w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków do utrzymania (pkt 2), pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności (pkt 3), wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności (pkt 4), a także gdy przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Organ II instancji niewadliwie ustalił, że organ I instancji zasięgnął opinii Rady Zatrudnienia co do możliwości umorzenia części przedmiotowej pożyczki. Jakkolwiek opinia ta nie ma charakteru wiążącego, to jednak odnotowania wymaga, że w niniejszej sprawie była ona negatywna. Realizując dyspozycję wskazanych powyżej przepisów umożliwiających zastosowanie instytucji umorzenia części lub całości zobowiązania z tytułu zaciągniętej z Funduszu Pracy pożyczki, należy stwierdzić, że organ I instancji niewadliwie ustalił, że odnośnie zobowiązanych nie można stwierdzić istnienia przesłanek określonych przepisem art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, które przemawiałyby za umorzeniem części pożyczki. Przede wszystkim nie sposób uznać, iż w kontekście niniejszej sprawy i zgromadzonym w niej materiale dowodowym, można mówić o zaistnieniu przesłanki określonej w art. 18 ust. 4a pkt 1 tj. stwierdzeniu, że w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów, pożyczkobiorca nie posiada majątku z którego można dochodzić należności. Jak wynika bowiem z akt sprawy P. K. jest właścicielem nieruchomości zabudowanej o pow. 1136 m2, na której ustanowiona jest hipoteka. Druga licytacja nieruchomości nie doszła do skutku i postępowanie egzekucyjne zostało postanowieniem komornika umorzone. Jednakże zgodnie z art. 985 K.p.c. jeżeli po drugiej licytacji wierzyciel nie przejmie nieruchomości na własność, prowadzone postępowanie egzekucyjne umarza się, lecz nie oznacza to niemożliwości wszczęcia ponownej egzekucji po upływie wymaganego okresu – 1 roku, przy czym podnoszony przez skarżących zarzut nierealności sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, nie ma żadnego znaczenia dla prawidłowości zastosowania omawianego przepisu. Podobnie również ustalenia wskazujące, że P K. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy – także uznać należy za mało wiarygodne, jak bowiem wynika z treści pisma z dnia [...] r. sam skarżący informuje, iż "nie będę ukrywał faktu, że świadomie unikam pracy i osiągania jakichkolwiek dochodów, by nie dawać podstaw do twierdzenia że, spłata całości moich zobowiązań jest możliwa" (zał. 19). Ponadto przyznać należy rację organom administracji wywodzącym, iż na możliwość spłaty zadłużenia wskazuje sytuacja materialno - bytowa B. K., która – jak wynika z akt, prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe i posiadają stałe źródła dochodu. Prowadzona przez komornika egzekucja z dochodów B. K., pomimo stosunkowo niewielkich kwot, jest skuteczna. Ponadto dochody B. K. pozwalają na utrzymywanie 42 – letniego syna P. K., zatem stwierdzić należy, że po stronie B. K. nie zachodzi przesłanka art. 18 ust 4a pkt 2 cyt. ustawy. Odnotowania też wymaga okoliczność, że osoby zobowiązane do spłaty należności wobec PUP we [...] żyją, nie zachodzi więc również przesłanka wskazana w pkt 3 art. 18 ust 4a cyt. ustawy. W kontekście zaś przesłanki umorzenia zawartej w art. 18 ust 4a pkt 5 cyt. ustawy podkreślić należy, że umorzenie zaciągniętej pożyczki jest instytucją nadzwyczajną, gdyż zasadą jest spłacenie pożyczki i dlatego też wypadki gospodarcze lub społeczne uzasadniające jej stosowanie powinny odznaczać się tą samą cechą, a więc mieć nadzwyczajny charakter. Nie można bowiem z instytucji umorzenia zobowiązania czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od spłaty zaciągniętej pożyczki. O ile więc skarżący nie wskazują żadnych nadzwyczajnych okoliczności stanowiących szczególne względy gospodarcze lub społeczne, to również analiza materiału dowodowego sprawy, w szczególności wskazująca na fakt świadomego nie podejmowania pracy przez P. K. oraz możliwości egzekwowania należności z nieruchomości, czyni również bezpodstawnym umorzenie zobowiązania z tej przyczyny. Wartym również odnotowania jest fakt, że decyzja o umorzeniu ma charakter fakultatywny. Organ decyduje, czy pomimo wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 18 ust. 4a cyt. ustawy, umorzyć zobowiązanie. W niniejszej sprawie organ oceniając sytuację skarżących nie przekroczył granic uznania administracyjnego, szczegółowo odnoszących się do wszystkich argumentów podniesionych przez skarżących. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja zawiera szczegółową analizę przesłanek zawartych w art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a zatem podnoszone zarzuty nie poczynienia żadnych ustaleń nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Dokonana pod względem legalności kontrola prawidłowości przeprowadzonego w sprawie postępowania prowadzi do uznania, iż zapadłe rozstrzygnięcia nie uchybiają w żaden sposób wymaganiom prawnym wynikającym z cyt. ustawy i pozostałych przepisów, a zatem utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez Wojewodę [...] było zgodne z prawem. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny postępowania organu I instancji oraz wydanego rozstrzygnięcia, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Wobec powyższych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.