II SA/Bd 33/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z [...] października 2022 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2022r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z [...] października 2022 r. nr [...], którą to decyzją Burmistrz odmówił B. S. (tj. Skarżącej) przyznania prawa do dodatku węglowego Kolegium podniosło, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. (Dz. U. z 2022 poz. 1692 ze zm., zwanej w skrócie "u.d.w.") stanowi wprost, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Natomiast art. 2 ust. 3 u.d.w. stanowi, że przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85 % węgla kamiennego. Zgłoszony przez Skarżącą piec, zgodnie z deklaracją aktualną na dzień [...] sierpnia 2022 r. daniem Kolegium nie spełnia ww. warunków przyznania dodatku węglowego. Ponadto Kolegium zacytowało art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 z późn. zm.) i wskazało, że bezspornym jest, że na dzień [...] sierpnia 2022 r. w centralnej ewidencji emisyjności budynków piec Skarżącej widniał jako kominek/koza/ogrzewacz powietrza. Kolegium podkreśliło, że przepisy nie dają możliwości organom weryfikacji błędnych oświadczeń. W skardze do sądu B. S. podniosła, że wypełniając [...] czerwca 2022r. za pomocą profilu zaufanego deklarację Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) błędnie oznaczyła źródło ogrzewania domu. Stosownie do telefonicznego wezwania MOPS 2 dniu 26 września skorygowała deklarację, która zdaniem Skarżącej powinna być uwzględniona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia [...] sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Z przytoczonego przepisu wynika, że koniecznym do spełniania warunkiem dla otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W rozpoznawanej sprawie Kolegium na podstawie złożonej przez Skarżącą deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw przyjęło, że źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego Skarżącej jest kominek/koza/ogrzewacz powietrza. Kolegium nie dokonało żadnych ustaleń odnośnie jakiego rodzaju paliwo jest spalane w ww. urządzeniu. Kolegium jedynie opisało treść decyzji organu I instancji, w której organ ten wskazał, że "Wnioskodawczyni posiada wpis do CEEB, gdzie rodzajem stosowanego w kotle paliwa jest węgiel i paliwa węglopochodne, jednak został on dokonany w wyniku deklaracji w dniu [...] września 2022 r." W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się deklaracja Skarżącej z [...] czerwca 2022 r. w której wskazano jako zainstalowane źródło ciepła "kominek / koza / ogrzewacz na paliwo stałe (drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy, węgiel)". Ponadto w aktach znajduje się deklaracja Skarżącej z [...] września 2022 r., w której wskazano jako źródło ciepła kocioł na paliwo stałe, a jako rodzaj stosowanego paliwa – węgiel i paliwa węglopochodne. Wobec sprzeczności pomiędzy deklaracją Skarżącej z [...] września 2022 r. a treścią ujawnioną w centralnej ewidencji emisyjności budynków zaistniały wątpliwości co do faktycznego źródła, jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącej. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte, jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko (por. wyrok WSA w Poznaniu z 21 kwietnia 2023 r., II SA/Po 78/23, LEX nr 3527667), że z literalnego brzmienia art. 2 ust. 1 u.d.w. nie wynika wnioski, iż dokonywana przez organ weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o której mowa w tym przepisie - w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, może być dokonywana przez organ jedynie poprzez ustalenie jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień [...] sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie mieszkanie było ogrzewane w inny sposób niż to wykazano w ewidencji. W przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako "ustawa zmieniająca") doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, to jest do dodania po art. 2 ust. 15 u.d.w. do treści tej ustawy art. 2 ust. 15a-15b. Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu [...] września 2022 r. Przepisy ten mają zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem zgodnie z art. 52 ustawy zmieniającej do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo (użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności") wymienione w art. 2 ust. 15a u.d.w. Katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma zatem w tym zakresie charakter otwarty. Kolejne wprowadzone nowelizacją przepisy to jest art. 2 ust. 15b-15e u.d.w. także potwierdzają, że stanowisko organu, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Dalej wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d), a niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e). Tym samym pominięcie przez organ w toku postępowania informacji, że złożona do dnia [...] sierpnia 2022 r. deklaracja dotycząca gospodarstwa domowego Skarżącej została błędnie wypełniona, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w., jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postępowania z urzędu i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organy nie sprostały tym wymogom. Sytuacja, w której wnioskodawca zarówno we wniosku jak też w złożonym w toku postępowania dokumencie (deklaracji) wskazuje inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do faktycznego stanu sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a. Powyższe stanowisko potwierdza przy tym późniejsza nowelizacja przepisów ustawy o dodatku węglowym, która weszła w życie 3 listopada 2022 r., a więc przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Mianowicie stosownie do art. 2 ust. 15f u.d.w. dodanego ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Z kolei zgodnie z dodanym art. 2 ust. 15g ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Zdaniem Sądu zmiany te niewątpliwie zmierzają do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największą liczbę gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Zatem przepisy ustawy o dodatku węglowym zobowiązują organ np. w drodze wywiadu środowiskowego do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach. Przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Rozstrzygające znaczenie w sprawie miało zatem to, czy faktycznie źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego Skarżącej było źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. , przy czym – jak wynika z powyższego – organy z uchybieniem przepisów prawa nie przeprowadziły stosownego postępowania dowodowego w tym zakresie. Ze względu na powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. jako wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w., które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym zauważyć, że Kolegium w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia bez związku ze sprawą przywołało przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw dotyczący dodatku dla gospodarstw domowych, o który Skarżąca w przedmiotowej sprawie, jak wynika z treści jej wniosku, się nie ubiegała. W ponownym postępowaniu winny rozstrzygnąć sprawę stosując się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Rozpoznanie wniosku Skarżącej o przyznanie dodatku węglowego powinno nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów ustawy o dodatku węglowym oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego. Zadaniem organów jest jednoznaczne ustalenie głównego źródła ogrzewania w gospodarstwie domowym Skarżącej na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Skarżącej.