II SA/Bd 330/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarza ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Justyna Straka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006r. sprawy ze skargi V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] 2006r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na prowadzenie w kraju obrotu hurtowego napojami alkoholowymi powyżej 4,5 % do 18 % zawartości alkoholu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z [...] 2005r. Nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącej kwotę 755,00 złotych (siedemset pięćdziesiąt pięć zł.) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]2005r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Marszałka Województwa z dnia [...]2005r. znak: [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na błąd natury proceduralnej, polegający na wydaniu jednego rozstrzygnięcia w sprawie cofnięcia zezwolenia w sytuacji, gdy zezwolenia na prowadzenie obrotu hurtowego napojami alkoholowymi przedsiębiorca, tj. V. posiadała dwa i obu dotyczyło cofnięcie. Dokonując wówczas oceny decyzji Marszałka Województwa pod względem jej prawidłowości SKO stwierdziło, że jest ona poprawna, a postępowanie dowodowe przeprowadzono wnikliwie, czytelnie i bardzo skrupulatnie. Decyzją z dnia [...] 2005 r. Nr [...] Marszałek Województwa [...] cofnął V. zezwolenie Nr [...] z dnia [...]2005r. na prowadzenie w kraju obrotu hurtowego napojami alkoholowymi powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu, wydanym na okres od 28 stycznia 2005r. do 27 stycznia 2007r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie zezwolenia na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu, zgodnie z art. 94 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002r. Nr 147, póz. 1231 z późn. zm.) jest sprzedaż napojów alkoholowych, wymienionych w zezwoleniu, wyłącznie przedsiębiorcom posiadającym zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami lub zezwolenie na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. V. były poinformowane o powyższych warunkach w wydanej decyzji zezwalającej na obrót hurtowy napojami alkoholowymi. Pomimo tego w okresie od 2 lutego 2005r. do 27 maja 2005r. Spółka sprzedała nabywcy G. J. – prowadzącemu punkt małej gastronomii 14 razy piwo na łączną kwotę 2.153,84 zł., oraz wino na kwotę 1.090,96 zł. Nabywca nie był uprawniony do tych zakupów, ponieważ nie uiścił opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych i nie przedłożył odpowiedniego zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty za korzystanie z tego zezwolenia w 2005r. W ocenie organu orzekającego przedsiębiorcy sprzedającemu napoje alkoholowe można zatem przypisać znamię lekkomyślności ponieważ, jedynie raz, w dniu 2 lutego 2006r. poprosił kupującego o okazanie zaświadczenia wydanego przez gminę, potwierdzającego dokonanie opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. Transakcja została zawarta jedynie na podstawie oświadczenia właściciela - nabywcy, że posiada on taki dowód opłaty lecz nie ma go przy sobie i okaże podczas następnego zakupu napojów alkoholowych. Pomimo nieokazania dowodu uiszczenia opłaty strony utrzymywały kontakty handlowe. Aż 13 razy w terminach: 8 lutego 2005r., 1 marca 2005r., 21 marca 2005r., 16 kwietnia 2005r., 26 kwietnia 2005r., 30 kwietnia 2005r., 2 maja 2005r., 6 maja 2005r., 10 maja 2005r., 14 maja 2005r., 19 maja 2005r., 21 maja 2005r., 27 maja 2005r. sprzedano napoje alkoholowe nie sprawdzając wniesienia opłaty za zezwolenie. Wobec powyższych ustaleń zdaniem organu orzekającego nie można potraktować incydentalnie wielokrotnej sprzedaży napojów alkoholowych jednemu odbiorcy, który nie był do tego uprawniony. W dniu [...] 2005r. Prezydent Miasta W. wydał decyzję Nr [...], stwierdzającą wygaśnięcie udzielonego kupującemu G. J. zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. Na decyzję Marszałka V. złożyła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że nie miała obowiązku sprawdzania czy przedsiębiorca dokonując zakupu alkoholu posiada zaświadczenie o uiszczeniu opłaty z tytułu posiadanego zezwolenia. Ponadto wskazała na konsekwencje ekonomiczne i społeczne jakie może mieć cofnięcie zezwolenia. Decyzją z dnia [...] 2006r Nr [...] Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie. W jej uzasadnieniu organ wskazał, iż wszystkie ustalenia poczynione przez organ l instancji w trakcie toczącego się postępowania są udokumentowane. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem merytorycznym i formalnym SKO nie dopatrzyło się żadnych uchybień. Na powyższą decyzję V. złożyła skargę do Sądu, wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa poprzez przyjęcie, że decyzja Marszałka Województwa [...] o cofnięciu zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi jest zgodna z przepisami ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz wskazała, iż decyzja ta opiera się na błędnej wykładni prawa materialnego tj. przepisu art. 95 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 94 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, polegającej na uznaniu, że V. jako przedsiębiorca prowadzący obrót hurtowy napojami alkoholowymi, zaopatrujący nabywcę miały prawny obowiązek żądać od niego okazania zaświadczenia potwierdzającego dokonanie stosownej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. W skardze i piśmie z 1 czerwca 2006r. skarżąca zwróciła uwagę, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w przepisie art. 18 ust. 7 pkt 4 nakładała na przedsiębiorcę prowadzącego detaliczny obrót napojami alkoholowymi, powinność okazania V. jako przedsiębiorcy zaopatrującemu punkt sprzedaży detalicznej odpowiedniego zaświadczenia (wystawionego przez Prezydenta Włocławka) potwierdzającego dokonanie opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Dopełnienie tej powinności było jednym z warunków legalnego prowadzenia przez detalistę sprzedaży napojów alkoholowych, jednak z w/w obowiązkiem przedsiębiorcy detalisty nie był skorelowany obowiązek przedsiębiorcy – hurtownika, legitymowania detalisty z posiadania w/w zaświadczenia. Nie wynika on bowiem z żadnego z postanowień ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. O słuszności takiego wniosku świadczy wykładnia językowa przepisu art. 94 cytowanej ustawy, w którym z dużą szczegółowością wyszczególnia się warunki legalnego prowadzenia działalności w zakresie obrotu hurtowego napojami alkoholowymi. Dyrektywy wykładni językowej pozwalają stwierdzić, ze gdyby ustawodawca zamierzał uczynić jednym z tych warunków każdorazowe legitymowanie detalisty z posiadanego zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty, z pewnością zamieścił by stosowny zapis w treści przepisu art. 9 4'. Nadto, dla detalisty sankcja prawna wiąże się nie z zaniedbaniem dopełnienia przezeń obowiązku okazania hurtownikowi w/w zaświadczenia, lecz z nie uiszczeniem stosownej opłaty na rachunek gminy. W tych okolicznościach, w interesie detalisty leżało uiszczenie opłat i uzyskanie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia. Wobec powyższego zdaniem skarżącej nie było podstaw do sankcjonowania przedsiębiorcy - hurtownika z powodu niedopełnienia obowiązku, który na nim nie spoczywał. Stosowne uprawnienia kontrolne w tym względzie posiadają organa Inspekcji Handlowej. W myśl przepisu art. 9 3 pkt 2 cytowanej ustawy jednym z warunków prowadzenia działalności w zakresie handlu hurtowego napojami alkoholowymi jest sprzedaż tychże napojów przedsiębiorcom posiadającym zezwolenie na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. Nie ulega wątpliwości, że w myśl art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy przesłankę wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych stanowi nieuiszczenie przez detalistę stosownej opłaty na rachunek gminy. Niemniej jednak ustawa nie nakłada na hurtownika powinności kontrolowania detalisty, czy przyznane mu zezwolenie nie wygasło, m.in. z powodu nie uiszczenia na rachunek gminy wymaganej opłaty. Skarżąca zwróciła uwagę na to, że decyzja Prezydenta W. z dn. [...]2005 r., znak [...] stwierdzająca wygaśnięcie udzielonego nabywcy zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych nie została doręczona V. jako hurtownikowi. Hurtownik nie dysponował więc wiedzą, na temat ważności zezwolenia. Kierując się zaufaniem istniejącym w stosunkach handlowych, istniejących od wielu lat pomiędzy stronami dokonano sprzedaży alkoholu. Sprzedawca miał podstawy, by sądzić że alkohol sprzedaje detaliście dysponującemu zezwoleniem. Na marginesie, strona skarżąca podniosła, że w celu skutecznego zapobieżenia sprzedaży napojów alkoholowych detalistom nie posiadającym ważnego zezwolenia, prawo winno nałożyć na organ obowiązek doręczenia hurtownikowi odpisu decyzji stwierdzającej wygaśnięcie zezwolenia udzielonego detaliście. Niedopuszczalne w państwie prawa wydaje się obarczanie hurtownika konsekwencjami braku takiego uregulowania. W ocenie skarżącej, organ drugiej instancji nie powinien zaaprobować rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji również z przyczyn natury ekonomiczno - społecznej, a utrzymanie w mocy decyzji będzie oznaczało konieczność przeprowadzenia likwidacji V., albowiem obrót hurtowy napojami alkoholowymi w zawartości alkoholi do 4,5% oraz od 4,5 % do 18 % stanowi główny przedmiot działalności tej Spółki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 94 pkt 2 warunkiem prowadzenia działalności na podstawie zezwoleń dotyczących obrotu hurtowego w kraju napojami alkoholowymi jest miedzy innymi sprzedaż napojów alkoholowych wyłącznie przedsiębiorcom posiadającym zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami lub zezwolenie na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. W przypadku nieprzestrzegania tego warunku, właściwy marszałek województwa może cofnąć wydane zezwolenie. Takie uprawnienie wynika z art. 9 5 ust. 2 pkt 1. Cofnięcie zezwolenia ma tu jednak charakter fakultatywny, w przeciwieństwie do przypadku obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia, w sytuacjach naruszenia innych wymogów zawartych w art. 9 4 lub 9 5 ust. 1 ustawy. Zróżnicowanie zasad cofnięcia zezwolenia wskazuje na konieczność oceny okoliczności, które stwarzają bezpośrednią przyczynę zastosowanej sankcji. W przypadku obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia wystarczające jest stwierdzenie, że wystąpiły bezwzględne przesłanki cofnięcia zezwolenia, natomiast w sprawie fakultatywnego cofnięcia zezwolenia wymagana jest już wszechstronna ocena zaistniałych okoliczności, które doprowadziły do naruszenia warunku (w rozpatrywanej sprawie) określonego w art. 9 4 pkt 2. Według ustaleń organu skarżący sprzedał alkohol G. J., podczas gdy, nabywca nie uiścił należnej opłaty za korzystanie z przyznanego jemu zezwolenia. Zgodnie z art. 18 ust. 7 pkt 2 i 4 warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest m. in. wniesienie opłaty o której mowa w art. 11 1 w terminach do 1.02, 1.06, i 1.10 każdego miesiąca roku kalendarzowego objętego zezwoleniem i okazanie przedsiębiorcy zaopatrującemu dany punkt sprzedaży napojów alkoholowych odpowiedniego zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty, o której mowa w art. 11 1. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że adresatem obowiązku jest osoba, która prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych, a sankcją za nieprzestrzeganie warunków prowadzenia sprzedaży jest cofnięcie zezwolenia. Należy zatem rozważyć wzajemne relacje praw i obowiązków sprzedawcy i nabywcy. Gramatyczna wykładnia nie uprawnia do stwierdzenia, że na sprzedawcy ciąży obowiązek sprawdzenia czy nabywca dokonał opłaty za prowadzenie własnej działalności. Obowiązkiem sprzedawcy jest sprzedaż napojów alkoholowych wyłącznie przedsiębiorcom, posiadającym zezwolenie na obrót tymi napojami lub zezwolenie na sprzedaż detaliczną. Należałoby wiec uznać, że dopóki nabywca dysponuje zezwoleniem, sprzedawca sprzedając swój towar nie narusza prawa. Trudno przyjąć, że przy takim brzmieniu przepisu korelatem obowiązku nabywcy jest obowiązek sprzedawcy kontroli czy nabywca uiścił należną opłatę. Nałożenie na określony podmiot konkretnego obowiązku musi wynikać z przepisów prawa, zatem skoro takiego przepisu brak, należałoby uznać, że sprzedawca wobec nałożonego na nabywcę obowiązku ma prawo kontroli, a nie obowiązek kontroli skutkujący sankcją, której ustawodawca nawet nie przewidział na wypadek niesprawdzenia wypełnienia obowiązku przez nabywcę. Sankcją za niewniesienie opłaty przez nabywcę jest wygaśnięcie zezwolenia udzielonego właśnie jemu, gdyż to wynika z art. 18 ust 12 pkt 5. W przypadku naruszenia przez nabywcę innych obowiązków przewidziano inne skutki w postaci możliwości cofnięcia zezwolenia. Trudno więc dopatrzeć się możliwości ukarania sprzedawcy za niedopełnienie ustawowego obowiązku przez nabywcę. Sytuacja komplikuje się przez fakt, że wygaśniecie zezwolenia w przypadkach określonych w art. 18 ust. 12 następuje z mocy ustawy. Przyjęto jednak, że pomimo takiego skutku wymagane jest wydanie decyzji o wygaśnięciu zezwolenia. W rozpatrywanej sprawie organ wydał decyzję o wygaśnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przez J. Z upływem terminu do jej zaskarżenia stała się ona ostateczna. Strona nie zaskarżyła decyzji. W tych okolicznościach, wbrew stanowisku organów należy uznać, że zaistniała podstawa ewentualnego cofnięcia zezwolenia, jednakże jego skutki wystąpiłyby dopiero od momentu, gdy decyzja wydana wobec nabywcy G. J. stała się ostateczna. Według art. 18 ust. 12 pkt 5 w przypadku nieuiszczenia opłaty dochodzi do wygaśnięcia zezwolenia, co oznacza, iż skutek powstaje z mocy prawa. Wydana zatem w tym przedmiocie decyzja to akt deklaratoryjny, w którym tkwi sui generis element konstytutywny, gdyż dopiero od chwili wydania takiej decyzji można powoływać się na utratę zezwolenia. Dopóki jednak, nie zostanie wydana decyzja administracyjna w przedmiocie cofnięcia zezwolenia, należy przyjąć, że jego dysponent może powoływać się na nie. W tych okolicznościach zadaniem organu będzie zbadanie całokształtu okoliczności sprawy i ustalenie czy sprzedawca wiedział, że cofnięto nabywcy zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych i w konsekwencji ocena zebranego materiału dowodowego w kontekście fakultatywnej podstawy cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.