II SA/Bd 332/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2014r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudzień 2013 r. nr [...] Wójt Gminy L., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego S. M., odmówił przyznania stronie wnioskowanego zasiłku okresowego, z uwagi na stwierdzenie wystąpienia w sprawie przesłanek określonych w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Uzasadniając stanowisko, iż przesłanki objęte hipotezą art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowią w okolicznościach przedmiotowej sprawy zgodną z prawem podstawę do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia z pomocy społecznej organ I instancji wskazał, iż skarżący w dniu [...] sierpnia 2013 r. zawarł w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. (dalej GOPS) kontrakt socjalny, na podstawie którego zobowiązał się do poszukiwania pracy wraz z kartą aktywnego poszukiwania pracy oraz do podjęcia terapii odwykowej w Punkcie Konsultacyjnym, że następnie w dniach [...] sierpnia 2013 r. i [...] września 2013 r. stawił się w biurze GOPS celem dokonania oceny realizacji działań zawartych w kontrakcie socjalnym. Niemniej w dniu [...] października 2013 r. skarżący nie pojawił się już w GOPS, aby dokonać kolejnej oceny działań zawartych w kontrakcie socjalnym, dlatego też w celu weryfikacji działań obejmujących kontrakt socjalny został on wezwany do GOPS na dzień [...] listopada 2013 r. Jednakże i w dniu [...] listopada 2013 r. nie stawił się w biurze GOPS, ani też nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym. Skarżący stawił się w GOPS w dniu [...] listopada 2013 r. nie mając przy sobie karty aktywnego poszukiwania pracy i przyznał wówczas, że nie poszukiwał pracy oraz że nieregularnie uczestniczył w terapii odwykowej. Oświadczył także w rozmowie z pracownikiem socjalnym, że nie podpisze się pod żadnym kontraktem socjalnym, bo jak stwierdził cyt. "nie chce podpisywać kary śmierci", a ponadto że nie będzie uczestniczył w terapii uzależnień i nie chce współpracować. Jednocześnie skarżący nie zareagował na pouczenie pracownika socjalnego, iż nie respektowanie działań zawartych w kontrakcie socjalnym może skutkować odmową przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organ podniósł ponadto, że również podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2013 r. skarżący po raz kolejny potwierdził, że nie ma zamiaru uczestniczyć w terapii odwykowej i nie ma zamiaru kontynuować współpracy w ramach kontraktu socjalnego. Dodatkowo organ wskazał, że mimo wczesnej pory przeprowadzenia wywiadu środowiskowy - godzina 9:20, skarżący już był pod wpływem alkoholu przyznając, że wypił piwo. Skarżący, jak zaznaczył organ, jest regularnie widywany przez pracowników socjalnych zatrudnionych w GOPS pod znacznym wpływem alkoholu, którego nadużywa codziennie. Podkreślając w świetle przytoczonych okoliczności, że skarżący regularnie prezentuje postawę roszczeniową i ogranicza się jedynie do pisania wniosków o pomoc nie robiąc nic, aby poprawić swoją sytuację życiową, w szczególności nie podejmując działań zmierzających do jej zmiany i nie chcąc podjąć leczenia odwykowego, organ stwierdził, że w sprawie należało odmówić skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku okresowego. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Wskazując, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i jej uzasadnieniem stwierdził, że ustalenia poczynione przez organ I instancji są niezgodne ze stanem faktycznym, a tym samym jego sytuacją życiowo-bytową. Zdaniem odwołującego, kartę aktywnego poszukiwania pracy pracownik GOPS może wręczać osobie o 30 lat młodszej od niego. Takie zaś działanie podjęte względem niego odwołujący odbiera jako cyt. "gnębienie dziadków", którzy w okresie PRL-u do 1990 r. pracowali po 16-18 lat, a po transformacji ustrojowej pracę utracili. W związku z tym wniósł o przyznanie mu zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia i wieku 60 lat. Po rozpatrzeniu ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (dalej SKO) decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podjętej decyzji SKO podtrzymało stanowisko organu I instancji, iż okoliczności przedmiotowej sprawy przemawiają za odmową przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zdaniem SKO, organ I instancji realizował zgodnie z prawem swoje ustawowe obowiązki względem wnioskodawcy, który to jednak nie wykazał należytej chęci poprawy swojej sytuacji życiowej, a także nie współpracował z organem w tym zakresie. Działania wnioskującego lub ich brak w sytuacjach tego wymagających nie miały przy tym charakteru incydentalnego, ale wskazują na ogólnie negatywny stosunek strony do możliwości polepszenia swojej sytuacji. Biorąc więc pod uwagę cel istnienia pomocy społecznej wyrażony w art. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc wspieranie działań osób w trudnej sytuacji życiowej, a nie ich zastępowanie oraz uwzględniając okoliczność, że w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zawierającym przesłanki odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (w tym przesłanki braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, nie dotrzymywania jego postanowień oraz nieuzasadnionej odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną) ustawodawca określił pewne gwarancje prawidłowego realizowania celów pomocy społecznej poprzez ustalenie możliwych sankcji dla osób, które nie podejmują wystarczających działań w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, należało w ocenie SKO zastosować w sprawie sankcję zawartą w tym przepisie, tj. odmówić przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku okresowego. Pomoc społeczna – jak wyjaśnił organ - nie może bowiem zastępować działań osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, lecz je wspierać. Jeżeli więc osoba nie przejawia w tym względzie wystarczającej aktywności, to winna się liczyć z faktem ograniczenia lub pozbawienia prawa do uzyskania pomocy ze środków publicznych. SKO podkreśliło przy tym, że w niniejszej sprawie podstawą odmowy przyznania zasiłku okresowego nie był fakt, iż skarżący utracił zatrudnienie i nie podjął nowego, ale okoliczność braku jego starań w celu poprawy własnej sytuacji życiowej. Skarżący nie realizował bowiem w sposób prawidłowy zawartego kontraktu socjalnego i nie poszukiwał aktywnie pracy. Ponadto w sposób niewłaściwy realizował on swoje zobowiązanie co do poddania się terapii leczenia uzależnień, co sam jednoznacznie stwierdził w rozmowie z pracownikiem ośrodka pomocy społecznej. Odmówił on również, co jest zdaniem organu niezmiernie ważną kwestią, podpisania nowego kontraktu socjalnego. Pomimo zaś wielokrotnego pouczania skarżącego przez pracowników pomocy społecznej o konsekwencjach swojego działania tj. możliwości odmowy z ww. przyczyn świadczenia z pomocy społecznej, nie podjął on starań w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej. SKO podkreśliło jednocześnie, iż bezzasadne jest stanowisko skarżącego wyrażone w odwołaniu, iż nie można wymagać od osoby w wieku 60 lat podjęcia zatrudnienia. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca bowiem uznał, iż osoby w wieku 60 lat co do zasady uważane są za osoby czynne zawodowo, a tym samym ich podstawowym źródłem utrzymania winna być praca zarobkowa. Ponadto, jak zaznaczyło SKO, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczeń nie był fakt braku zatrudnienia, lecz okoliczność nie podejmowania przez skarżącego starań o poprawę własnej sytuacji, który to brak starań jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia celów pomocy społecznej. SKO zaakcentowało również, że skarżący swoją postawą, lekceważącą konieczność poddania się leczeniu odwykowemu, znacznie zmniejsza swoje możliwości poprawy sytuacji życiowej. Reasumując SKO stwierdziło, iż organ I instancji prawidłowo uznał i wykazał w treści zaskarżonej decyzji, iż wnioskowana przez skarżącego pomoc nie odpowiada celom pomocy społecznej i że zaistnienie przesłanek wymienionych w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowiło uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania mu zasiłku okresowego. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję SKO, uznając ją za przekłamaną. Skarżący podkreślił, że przedłożył jakiś czas temu w GOPS 16 pieczątek wskazujących na odmowy przyjęcia go do pracy. Wskazał także, że uczęszczał na terapię alkoholową, która jednak polegała głównie na czytaniu ulotek antyalkoholowych, w związku z czym zrezygnował z uczestnictwa w niej. Ponadto zaznaczył, że jest osobą samotną, która po przepracowaniu 22 lat składkowych, od 1993 r. poszukuje pracy, mając zerowe minimum socjalne. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie przytaczając stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem legalność, a więc zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego danego rozstrzygnięcia organu administracyjnego. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, iż nie narusza ona prawa. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z treścią przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), instytucja polityki państwa jaką jest pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, w związku z czym wspiera ona osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Stosownie zaś do treści art. 4 ww. ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywania ich trudnej sytuacji życiowej. Jednym z rodzajów pomocy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej jest zasiłek okresowy. Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Właściwy organ może odmówić przyznania pomocy społecznej jeśli stwierdzi, że osoba nie współdziała z pracownikiem socjalnym w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej. Kwestię tę reguluje art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przystępując do oceny zgodności z prawem działania organów administracyjnych niezbędnym jest wskazanie, iż w przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, iż skarżącemu nie przysługuje wnioskowany zasiłek okresowy ze względu na brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Uzasadniając swoje stanowisko organy powołały się na okoliczność nie respektowania postanowień kontraktu socjalnego zawartego ze skarżącym w dniu [...] sierpnia 2013 r. oraz odmowę podpisanie nowego kontraktu socjalnego. Istotne znaczenie dla sprawy ma zatem ustalenie po pierwsze, czy skarżący rzeczywiście nie dotrzymał postanowień kontraktu socjalnego z dnia [...] sierpnia 2013 r. i odmówił podpisanie nowego kontraktu socjalnego, po drugie zaś - w przypadku stwierdzenia wystąpienia tych okoliczności - czy w sprawie orzekające organy wykazały, iż postępowanie skarżącego uzasadnia wyrażone przez nie stanowisko o braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w stopniu stanowiącym podstawę do odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy potwierdza ustalone przez organy okoliczności faktyczne, wskazujące na brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w celu poprawy jego sytuacji życiowej. Zawarty bowiem w dniu [...] sierpnia 2013 r. kontrakt socjalny, określający sposób współdziałania między skarżącym a pracownikiem socjalnym w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej obligował stronę do poszukiwania pracy wraz z kartą aktywnego poszukiwania pracy oraz do podjęcia terapii odwykowej w Punkcie Konsultacyjnym (dowód k. 33 - 34 akt organu I instancji). Ze znajdującej się w aktach sprawy oceny realizacji działań ustalonych w kontrakcie socjalnym wynika zaś, że skarżący jedynie do [...] września 2013 r. i to wyłącznie częściowo wywiązywał się z zobowiązań zawartego kontraktu socjalnego. Tylko bowiem w dniach [...] sierpnia 2013 r. i [...] września 2013 r. dokonał on oceny realizacji ustalonych działań, z której to wynika, że w tym czasie poszukiwał on pracy (dowód k. 27 i 30 akt organu I instancji). Z oceny dokonanej w dniu [...] sierpnia 2013 r. wynika również, że odbył on jedynie jedną wizytę w Punkcie Konsultacyjnym w ramach terapii leczenia uzależnień (dowód 30 akt organu I instancji). Natomiast ocena sporządzona w dniu [...] września 2013 r. wskazuje, że nie odbył on żadnego spotkania w ramach terapii leczenia uzależnień (dowód k. 27 akt organu I instancji). Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący nie stawił się w GOPS w dniu [...] października 2013 r. celem dokonania kolejnej wyznaczonej oceny działań zawartych w kontrakcie socjalnym, ani też w dniu [...] listopada 2013 r., kiedy to w związku z nie stawieniem się jego w organie w dniu [...] października 2013 r. został on wezwany do osobistego stawienia się w GOPS celem podsumowania działań zawartych w kontrakcie socjalnym wraz z jednoczesnym pouczeniem o treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolejne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy tj. notatka służbowa z dnia [...] listopada 2013 r. oraz sporządzona aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia [...] listopada 2013 r. potwierdzają natomiast całkowity brak realizowania oraz woli respektowania przez skarżącego postanowień zawartego kontraktu socjalnego. W notatce służbowej z dnia [...] listopada 2013 r. (dowód k. 25 akt organu I instancji) stwierdza się bowiem, że skarżący stanowił się w GOPS w dniu [...] listopada 2013 r., nie mając przy sobie karty aktywnego poszukiwania pracy oraz oświadczając wobec pracownika organu, że nie poszukiwał pracy i nieregularnie uczestniczył w terapii odwykowej, a także że nie podpisze się pod żadnym kontraktem socjalnym, nie będzie uczestniczył w terapii uzależnień i nie chce współpracować. Oświadczenia te skarżący złożył pomimo pouczenia go przez pracownika organu o możliwych skutkach nie respektowania działań zawartych w kontrakcie socjalnym, w postaci odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Również podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2013 r. (dowód k. 21 akt organu I instancji) skarżący oświadczył, że nie che uczestniczyć w terapii odwykowej i nie ma zamiaru kontynuować współpracy w ramach kontraktu socjalnego. Zarówno w notatce służbowej, jak i w sporządzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik organu stwierdził, iż skarżący znajdował się pod wpływem alkoholu. Z przedstawionych okoliczności faktycznych, znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym wynika zdaniem Sądu jednoznacznie, że skarżący jedynie w początkowym okresie realizował częściowo postanowienia zawartego kontraktu socjalnego, natomiast po dniu [...] września 2013r. całkowicie zaniechał stosowania się do ustaleń kontraktu socjalnego. Jednocześnie oświadczył on brak woli respektowania w przyszłości postanowień kontraktu oraz odmówił podpisania kolejnego kontraktu socjalnego. W takim stanie rzeczy nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż wyraża on jakąkolwiek gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz do przedsięwzięcia działań zmierzających do poprawy jego stacji życiowej. Nie ulega więc wątpliwości, że w sprawie zaistniały przesłanki wskazane w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej tj. przesłanka braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz odmowy zawarcia kontraktu socjalnego. W związku zatem z tym, iż jak to podkreślił Sąd na wstępie rozważań prawnych uzasadnienia wyroku, a co prawidłowo akcentowało również SKO w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, poprzez "wspieranie" ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, które to "wspieranie" odbywał się w myśl art. 4 ustawy o pomocy społecznej przy współdziałaniu osób otrzymujących pomoc, to tym samym skoro skarżący nie tylko nie współdziała z organem w ramach zawartego kontraktu socjalnego w przezwyciężeniu jego trudnej sytuacji życiowej, ale wręcz oświadcza, że nie zamierza w ogóle w przyszłości realizować podjętej współpracy i odmawia podpisania nowego kontraktu socjalnego, to tym samym należy przyjąć, że całkowicie uprawnione i zgodne z prawem jest stanowisko organów obu instancji, że wystąpienie ww. przesłanek z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowiło w okolicznościach przedmiotowej sprawy uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania należy interpretować z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, tych zaś skarżący całkowicie nie respektuje. Nie zaistniały w sprawie przy tym żadne szczególnie okoliczności usprawiedliwiające taką postawę skarżącego. Tych bowiem nie stanowi wiek skarżącego zważywszy, że wiek ten nie uprawnia skarżącego do otrzymania świadczenia emerytalnego oraz, że znacznym problemem w możliwości poprawy sytuacji życiowej skarżącego stanowi alkohol, który jak wynika z akt sprawy skarżący nadużywa. Wobec powyższego uznając, że w sprawie orzekające organy, podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego szczegółowo zbadały i rozważyły stan faktyczny sprawy, utrwalając w aktach sprawy wyniki jego badania, oraz że w ramach poczynionych ustaleń prawidłowo i zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stwierdziły, że kwalifikują się one i stanowią uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi, uznając ją za bezzasadną.