II SA/Bd 337/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w dniu 1 września 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz radcy prawnego H. Ż. prowadzącej Kancelarię Prawną w B. przy ul. O. kwotę 255 zł ( dwieście pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Bd 337/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2001 r. Miejski Inspektor Sanitarny w B. nie stwierdził u Z. S. choroby zawodowej. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w dniu [...] 2001 r. uchylił tą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z powodu braku zebrania wyczerpujących informacji na temat narażenia zawodowego na hałas w czasie zatrudnienia Z. S. w latach 1963 - 1980 oraz prawdopodobieństwa wystąpienia początków schorzenia w tamtym okresie. Po ponownym postępowaniu organ pierwszej instancji - Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. w dniu [...] 2002 r. nie stwierdził choroby zawodowej u skarżącej. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego dla Województwa [...] decyzją z dnia [...] 2002 r., który ocenił, że Z. S. w czasie swojej pracy zawodowej mogła być narażona na hałas tylko w okresie pracy na stanowisku telefonistki w Rejonowym Urzędzie Telekomunikacji, jednak czasokres pracy na tym stanowisku był zbyt krótki, aby spowodować uszkodzenie słuchu. Natomiast w wyniku uzupełnienia materiału dowodowego dotyczącego pracy skarżącej w Zakładach Rowerowych "[...]" stwierdzono, że podczas pracy w tym zakładzie skarżąca nie była narażona na hałas przekraczający obowiązujące normy. Uzupełniony opis narażenia zawodowego był przedstawiony jednostce służby zdrowia, która wydała orzeczenie lekarskie stwierdzając, że uzupełnienie rozeznania środowiska pracy badanej nie wniosło nic nowego w sprawie i brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu ze względu na brak istotnego narażenia na ponadnormatywny hałas. Powołując się na to orzeczenie Inspektor Wojewódzki podkreślił, że organy Inspekcji Sanitarnej są związane rozpoznaniem bądź brakiem rozpoznania choroby zawodowej zawartym w orzeczeniu lekarskim. W wyniku skargi wniesionej przez Z. S. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 27 marca 2003 r. uchylił zarówno decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] 2002 r., jak też poprzedzającą ją decyzję Inspektora Powiatowego z dnia [...] 2002 r. Sąd zauważył, że z pomiarów dźwięku dokonanych w czasie pracy skarżącej w zakładach rowerowych faktycznie nie wynika, iż na jej stanowisku pracy występowały przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu. Jednakże dla stwierdzenia choroby zawodowej wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby tylko dla jednego pracownika z uwagi na jego osobliwą wrażliwość (por. wyrok NSA z 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93, opubl. ONSA nr 1/1995 poz. 28). Ponieważ w środowisku pracy skarżącej występował hałas, a w aktach nie ma dowodu, aby skarżąca stykała się z hałasem mogącym spowodować uszkodzenie słuchu poza pracą, zatem zdaniem Sądu może istnieć duży stopień prawdopodobieństwa, że hałas w środowisku pracy w rejonowym urzędzie telekomunikacji oraz w zakładach rowerowych był przyczyną uszkodzenia słuchu. W tym przedmiocie winna wypowiedzieć się ostatecznie jednostka właściwa dla wydawania orzeczeń lekarskich. Sąd nakazał przy ponownym rozpoznaniu sprawy mieć między innymi na uwadze, że dla uznania danej choroby za chorobę zawodową, stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) wystarczy ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie, a zatem wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby zawodowej, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że warunki te w danym przypadku je spowodowały. W toku ponownego postępowania po wyroku Sądu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. zwrócił się o wydanie orzeczenia lekarskiego dotyczącego Z. S. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w B. Ośrodek ten w dniu 31 października 2003 r. wydał orzeczenie w którym rozpoznał u badanej obustronny niedosłuch odbiorczy znacznego stopnia stwierdzając jednak jednocześnie, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu ponieważ badana nie pracowała w narażeniu na hałas mogący być przyczyną przewlekłego urazu akustycznego. Ośrodek podkreślił, że nie dysponuje dokumentacją sprzed 1986 r., nie może zatem wiązać aktualnie występującego niedosłuchu z ewentualnie istniejącym narażeniem przed 1986 r. W wyniku wniosku skarżącej o powtórne badanie Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, rozpoznając u skarżącej obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu pozaślimakowego większy w uchu prawym, w dniu 16 grudnia 2003 r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu wskazał, że z oceny ryzyka zawodowego wynika, iż Z. S. w okresie aktywności zawodowej nie była narażona na hałas ponadnormatywny. W okresie zatrudnienia na stanowisku galwanizera (ok. 5 lat) narażona była na hałas o poziomach 78 - 83 dB. Krótkotrwałe narażenie na hałas o poziomach mieszczących się na poziomie obowiązującego normatywu higienicznego nie stwarzało istotnego ryzyka trwałego uszkodzenia słuchu. Brak badań profilaktycznych wstępnych i okresowych udokumentowanych audiogramem uniemożliwia ocenę stanu słuchu w tym okresie pracy zawodowej. Wskazując na aktualnie przeprowadzone badania (badania audiologiczne zweryfikowane audiometrią obiektywną (tympanometria, ABR) i uzupełnione audiometrią słowną) Instytut stwierdził, że stopień i charakter stwierdzonego ubytku słuchu nie jest typowy dla obrazu klinicznego uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem. Opierając się na orzeczeniach lekarskich Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] 2004 r. nie stwierdził u skarżącej choroby zawodowej. W wyniku odwołania się skarżącej, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. decyzją z [...] 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Inspektora Powiatowego z dnia [...] 2004 r. Opierając się o materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji, jak też uzyskany w wyniku uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadzonego po wniesieniu odwołania, Inspektor Wojewódzki stwierdził, że nie można wykluczyć narażenia na hałas stwarzający ryzyko utraty słuchu w trakcie zatrudnienia Z. S. od 15 stycznia 1963 r. do 2 czerwca 1980 r. (Jednostka Wojskowa w B. nr [...] i nr [...], Rejonowy Urząd Telekomunikacji w B. i Zakłady Rowerowe "[...]" w B., za wyjątkiem pracy w Rejonowym Urzędzie Telekomunikacyjnym m.in. przy nagrywaniu komunikatów od 11 października 1971 r. do 8 września 1973 r.). Jednakże od zakończenia zatrudnienia w Zakładach Rowerowych "[...]" tj. od 3 września 1980 r. skarżąca nie była narażona na poziom hałasu stwarzający ryzyko utraty słuchu, o czym świadczą pomiary hałasu w Zakładach Artykułów Sportowych "[...]" w B. z 4 lutego 1998 r. i co jest zgodne z oceną samej odwołującej się z dnia 24 kwietnia 200l r., która w zeznaniu dotyczącym swojego zatrudnienia stwierdziła, że według jej oceny w zakładach gdzie była zatrudniona hałas nie był odczuwalny w okresie od 1980 r. do przejścia na emeryturę. Organ wskazał na § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. am.) zgodnie z którym za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Stwierdził, że przy ocenie czynnika szkodliwego uwzględnia się: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego. W przypadku Pani Z. S. rozpatrywano poz. 15 wykazu chorób zawodowych czyli uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Zdaniem Inspektora Wojewódzkiego nie można stwierdzić choroby zawodowej u skarżącej, skoro narażenie na hałas stwarzający ryzyko utraty słuchu ustało około 20 lat temu. Brak ekspozycji na hałas stwarzający ryzyku utraty słuchu przez okres ostatnich 20 lat był przesłanką orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z dnia [...] 2003 r. i potwierdzony został w piśmie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z dnia [...] 2005 r. Natomiast wnikliwe badania Instytutu Medycyny Pracy w Ł. zakończone wydaniem orzeczenia w dniu [...] 2003 r., wiążącym dla Inspektora Wojewódzkiego, wskazują na niedosłuch, który dodatkowo klinicznie nie jest typowy dla uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem, a tylko niedosłuch spowodowany hałasem zgodnie z wykazem chorób zawodowych może być uznany za chorobę zawodową. Inspektor Wojewódzki zwrócił uwagę, że Instytut Medycyny Pracy w Ł. dysponuje nowoczesną diagnostyką schorzeń narządu słuchu tzw. audiometrią obiektywną (tympanometria, ABR), która jest dokładniejsza od metod tradycyjnych i nie wymaga czynnej współpracy pacjenta. Rozbieżności pomiędzy badaniem w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w B. i Instytucie Medycyny Pracy w Ł. wynikają właśnie z nowocześniejszej metodologii badań w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. Ponadto odwołująca się w piśmie z dnia 24 kwietnia 2001 r. oświadczyła, że chorowała kilkakrotnie na zapalenie uszu - co dodatkowo zdaniem Inspektora Wojewódzkiego przemawia przeciwko etiologii zawodowej schorzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Z. S. zarzuciła, iż decyzja Inspektora Wojewódzkiego została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071;z późn. zm.; dalej powoływaną jako kpa), gdyż została oparta o niekompletną i nie przeanalizowaną w sposób wyczerpujący dokumentację. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Słusznie zatem organ drugiej instancji na końcu uzasadnienia swojej decyzji wskazał, iż podstawą prawną rozstrzygnięcia są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 i z 1989 r. Nr 61, poz. 364). Stosownie do § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. We wspomnianym wykazie pod pozycją 15 określono jako chorobę zawodową "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Z zapisu tego wynika, że nie każde uszkodzenie słuchu jest chorobą zawodową, ale tylko takie, które zostało wywołane hałasem. Brak zatem wykazania, że uszkodzenie słuchu jest spowodowane hałasem (niezależnie od jego źródła) powoduje brak podstawowej przesłanki, której spełnienie jest niezbędne dla stwierdzenia choroby zawodowej. W przedmiotowej sprawie orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy - Poradni Chorób Zawodowych w B. nie wykluczały, iż stwierdzony u skarżącej ubytek słuchu został spowodowany hałasem, kwestionowały jedynie możliwość powiązania powstania tej choroby z hałasem występującym w środowisku pracy skarżącej. Jednakże orzeczenie wydane przez orzecznika lekarskiego II instancji - Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. [...] w Ł. nie tylko wskazuje, że rodzaj narażenia na hałas, jakim poddana była skarżąca (krótkotrwały, poniżej obowiązującego normatywu higienicznego) nie stwarzał istotnego ryzyka trwałego uszkodzenia słuchem, ale przede wszystkim uznaje, iż nie tylko stopień ale i charakter stwierdzonego ubytku słuchu nie odpowiada cechom takiego uszkodzenia słuchu, którego przyczyną jest hałas (brak cech klinicznych uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem). To orzeczenie lekarskie, jak stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest wiążące dla organu, ale według Sądu tylko w takim znaczeniu, iż jest opinią w przedmiocie wiadomości specjalnych, co do których organ sam nie mógłby się wypowiedzieć z powodu konieczności posiadania specjalistycznej wiedzy. Orzeczenie lekarskie powinno być zatem oceniane jako opinia w rozumieniu art. 84 § 1 kpa, na podstawie której organ jest zobowiązany oprzeć swoje rozstrzygnięcie (§ 10 ust. 1 ww. rozporządzenia z 18 listopada 1983 r.), co jednak nie zwalnia go z oceny obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, opubl. w elektronicznym Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 45833). W przedmiotowej sprawie organ nie tylko nie uchylił się od oceny tego podstawowego dowodu w sprawie, dociekając skąd się wzięła różnica pomiędzy opinią organu II instancji orzeczniczej a wcześniejszymi opiniami Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. i wskazując na przyczyny większej wiarygodności tej pierwszej (doskonalsze metody badawcze), ale też wskazał na dodatkową okoliczność (choroby zapalenia uszu skarżącej), której wystąpienie przemawia za prawidłowością opinii lekarskiej z której wynika, iż uszkodzenie słuchu jest spowodowane inną przyczyną niż hałas. Nie można zatem zarzucić Inspektorowi Wojewódzkiemu, iż z uchybieniem art. 77 kpa nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, iż jak wynika z akt sprawy, organ przejawił aktywność także co do zebrania materiału dowodowego potrzebnego do ewentualnej oceny pozostałych przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej (wystąpienie czynnika szkodliwego dla zdrowia, występowanie tegoż czynnika w środowisku pracy), występując do wszelkich jednostek organizacyjnych służby zdrowia które posiadały lub według skarżącej mogły posiadać wiadomości na temat stanu jej zdrowia (Przychodnia Specjalistyczna "[...]" w B., Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką w B.). Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) Sąd oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy, uwzględniając wysokość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz koszty zastępstwa procesowego stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.).