II SA/Bd 34/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi E. na zarządzenie pokontrolne Inne z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków w zakresie gospodarki odpadami oddala skargę. W dniach od [...] października 2024 r. do [...] listopada 2024 r. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w B. przeprowadził kontrolę interwencyjną w firmie [...] Sp. z o.o. Sp. k., R. [...], [...], gmina D. B. (dalej: "skarżąca"), w wyniku której stwierdzono naruszenia przepisów prawa ochrony środowiska. Ustalenia kontroli zawarte zostały w protokole kontroli Nr [...], który to skarżąca podpisała bez wnoszenia uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w jego treści. W następstwie przeprowadzonej kontroli [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej "WIOŚ") wydał zarządzenie pokontrolne z dnia [...] grudnia 2024 r. znak: [...], w którym zarządził: 1. magazynować wytwarzane odpady zgodnie z warunkami określonymi w decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] ze zm., określając termin realizacji zarządzenia od dnia jego otrzymania; 2. gospodarować odpadami przewidzianymi do przetworzenia zgodnie z warunkami określonymi w decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] z późn. zm., określając termin realizacji zarządzenia od dnia jego otrzymania; 3. magazynować odpady zgodnie z warunkami rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczególnych wymagań dla magazynowanych odpadów (Dz.U. z 2020 r. poz. 1742), określając termin realizacji zarządzenia od dnia jego otrzymania, 4. prowadzić ewidencję ilościowo-jakościową odpadów, określając termin realizacji zarządzenia od dnia jego otrzymania, 5. przekazywać odpady uprawnionym odbiorcom, zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.; dalej "uoo"), określając termin realizacji zarządzenia od dnia jego otrzymania. Pismem z dnia [...] grudnia 2024 r. skarżąca odpowiedziała na zarządzenie pokontrolne, informując o realizowaniu działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń. W międzyczasie skarżąca wniosła do Sądu, pismem z dnia [...] grudnia 2024 r., skargę na ww. zarządzenie pokontrolne w części dotyczącej pkt 4 i 5, zarzucając WIOŚ błędność stanowiska dotyczącego stosowania separatora w procesie produkcji biogazu i pofermentu, tj. przyjęcie, że separator powinien być używany jako stały element instalacji. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z decyzją separator jest wykorzystywany wyłącznie w nadzwyczajnych okolicznościach, a nie jako stały i regularny element instalacji. Zdaniem skarżącej WIOŚ nieprawidłowo ocenił, że niezastosowanie separatora prowadzi do powstawania odpadów. Do złożonej skargi skarżąca załączyła opinię z firmy [...] - [...] z dnia [...] grudnia 2024 r. w sprawie kwalifikacji "pofermentu" pochodzącego z biogazowni rolniczej w [...] (gm. D. B.), a także wynik badań laboratoryjnych nr [...] z dnia [...] marca 2024 r. oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r. udzielającą skarżącej pozwolenie na wprowadzenie do obrotu organicznego środka poprawiającego właściwości gleby pn. "[...]" produkowanego przez skarżącą w biogazowni rolniczej (dalej "decyzja MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r.), która to uznaje zdaniem skarżącej substancję, będącą przedmiotem oceny WIOŚ, za produkt uboczny. W ocenie skarżącej z ww. dokumentów wynika, że ocena wyrażona w pkt 4 i 5 zarządzenia pokontrolnego co do tego, że w sprawie mamy do czynienia z odpadem jest wadliwa. W odpowiedzi na skargę WIOŚ wniósł o jej oddalenie. Organ stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącej ma ona obowiązek stosowania separatora pofermentu, co wynika z ust. 1 pkt 4 lit. c i f decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] ze zm., tj. pozwolenia zintegrowanego dla instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania z wykorzystaniem fermentacji beztlenowej o zdolności przetwarzania nie mniejszej niż 100 ton na dobę, położonej na terenie Biogazowni Rolniczej w R., gm. D. B. (dalej "pozwolenie zintegrowane"). Również ust. 1 pkt 3 lit. m pozwolenia zintegrowanego nie zakłada alternatywy i upoważnia skarżącą do produkcji "[...]", stanowiącego frakcję ciekłą pofermentu, jedynie po przejściu przez separator. Frakcja stała traktowana jest jako odpad o kodzie 19 06 06. W tym kontekście WIOŚ wskazał, że podczas oględzin w dniu [...] października 2024 r. ustalono, że w studni pofermentu znajdował się peferment, który nie przeszedł przez separator (tzn. nie nastąpiło oddzielenie frakcji ciekłej i frakcji stałej). Również podczas wizji wykonanej bezzałogowym statkiem powietrznym w dniu [...] listopada 2024 r. ustalano, że w zbiorniku na poferment znajdującym się na działce nr [...] obręb ewidencyjny [...] znajduje się poferment, który nie przeszedł przez separator – na powierzchni widoczny był kożuch (gruba warstwa) z frakcji stałej pofermentu. WIOŚ podkreślił, że zgodnie z pkt 1 lit. e decyzji MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r. "[...]" powinien mieć postać płynną, zawiesinę, tymczasem stwierdzona podczas wizji w dniu [...] listopada 2024 r. gruba warstwa kożucha na powierzchni zbiornik nie stanowi zawiesiny, a tym samym nie spełnia ww. wymogu decyzji MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r. Odnosząc się do przedłożonego przez skarżącą sprawozdania z badań nr [...] z dnia [...] marca 2024 r., WIOŚ podkreślił, że sprawozdaniem dotyczy badań wykonanych w dniu 18 i [...] marca 2024 r., oraz że skarżąca nie przedstawiła aktualnych wyników badań dla obecnie wytwarzanego bez separacji pofermentu, w związku z czym przedłożone badania nie odnoszą się do bieżących ustaleń kontroli, z których to wynika że wytwarzany przez biogazownię poferment w całości stanowi odpad i podlega w związku z tym obowiązkowi prowadzenia na bieżąco ilościowo-jakościowej ewidencji odpadków (art. 66 ust. 1 uoo) i przekazywania ich uprawnionym odbiorcą (art. 27 ust. 2 pkt 1 uoo), czego skarżąca zgodnie z ustaleniami kontroli nie czyniła. WIOŚ podniósł również, że skarżąca nie wykonała także obowiązków nałożonych zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] maja 2024 r. znak: [...], w tym prowadzenia ewidencji ilościowo-jakościowej odpadów o kodzie 02 01 02 – odpadów tkanka zwierzęca. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu między stronami sprowadza się do kwestii czy nałożone na skarżącą zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] grudnia 2024 r. obowiązki prowadzenia ewidencji ilościowo-jakościowej odpadów (wytwarzanego w biogazowni pofermentu) i przekazywania odpadów uprawnionym odbiorcom odpowiadają ustaleniom kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] października 2024 r. do [...] listopada 2024 r. i są zgode z prawem. Wskazać należy, że skarżąca posiada pozwolenie zintegrowane (decyzja Starosty [...] z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] zmieniona decyzją Starosty [...] z dnia [...] listopada 2021 r. znak: [...]) na prowadzenie instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania z wykorzystaniem fermentacji beztlenowej o zdolności przetwarzania nie mniejszej niż 100 ton na dobę, położonej na terenie Biogazowni Rolniczej w R., gm. D. B.. Zgodnie z regulacjami ww. pozwolenia zintegrowanego w Biogazowni Rolniczej w R. w wyniku odzysku i unieszkodliwiania odpadów z wykorzystaniem fermentacji beztlenowej produkuje się energię elektryczną oraz nawóz pofermentacyjny - frakcja ciekła (ust. 1 pkt 1 ppkt 1). Jednym z obiektów instalacji jest separator pofermentu (ust. 1 pkt 1 ppkt 2 lit. g i ppkt 3 lit. m), który jest przeznaczony do rozdziału pofermentu na frakcję stałą (osad odwodniony) oraz frakcję ciekłą. Frakcja stała kierowana jest bezpośrednio na naczepę pojazdu odbierającego osad, natomiast frakcja ciekła trafia do studni pofermentu, gdzie za pośrednictwem pompy zatapialnej jest kierowana na zewnątrz instalacji rurociągiem do laguny położonej na terenie Fermy Trzody Chlewnej w R. (dz. [...]). Frakcja ciekła zgodnie z decyzją MRiRw z dnia [...] listopada 2020 r. stanowi "[...]", natomiast frakcja stała traktowana jest jako odpad o kodzie 19 06 06 (ust. 1 pkt 1 ppkt 3 lit. m). Zgodnie z opisem technologii biogazownia rolniczej, zawartym w ust. 1 pkt 1 ppkt 4, technologia ta obejmuje: dostarczenie substratów do zbiorników przygotowania substratu (lit. a); przygotowanie wsadu fermentacyjnego, mieszanie i dozowanie do fermentacji (lit. b); fermentację wstępną (fermentator nr [...]) i wtórną (fermentora nr [...]), w ramach której wszystkie substraty podane do zbiornika wstępnej fermentacji (fermentator nr [...]) poddane są procesowi fermentacji beztlenowej, a następnie po zdefiniowanym czasie, wstępnie sfermentowana i rozłożona substancja, jest podana do drugiego zbiornika fermentacji wtórej, gdzie powstaje biogaz o docelowych parametrach (fermentora nr [...]) – po zakończeniu cyklu fermentacji, który trwa około 3 tygodnie, biogaz magazynowany w górnej części zbiorników pod membraną kopuły, kierowany jest do układów zbiorników biogazu, natomiast poferment transportowany jest do separatora wód pofermentacyjnych (lit. c); uzdatnianie biogazu w układzie uzdatniania biogazu (lit. d); spalanie biogazu w kogeneratorach z wytworzeniem energii elektrycznej i cieplnej (lit. e); separację pofermentu w separatorze z wydzieleniem fakcji ciekłej i stałej – frakcja stała, tj. osad odwodniony kierowany jest z separatora bezpośrednio na naczepę ciągnika i odbierany średnio 1 raz w tygodniu, zaś frakcja ciekła, tj. odciek pofermenatcyjny jest kierowany do studni pofermentu, a następnie tłoczony do laguny, znajdującej się poza biogazownią (lit. f). W ust. 2 pkt 3 lit. a (jak również w ust. 10 pkt 1) pozwolenia zintegrowanego określono odpady wytwarzane w instalacji w wyniku przetwarzania odpadów, wskazując na odpad o kodzie 19 06 06 tj. przefermentowane odpady z beztlenowego rozkładu odpadów zwierzęcych i roślinnych w ilości 5 000,0 Mg/rok, natomiast w ust. 5 pkt 2 pozwolenia zintegrowanego podano źródło powstania odpadu o kodzie 19 06 06 – zbiorniki fermentacyjne (separator pofermentu), zaś w ust. 9 pozwolenia zintegrowanego dotyczącym miejsca i sposobu magazynowania odpadów oraz sposobu gospodarowania odpadami, wskazano odnośnie odpadu o kodzie 19 06 06 że frakcja stała gromadzona ma być na być na przyczepie rolniczej o pojemności ok 4-5 m3, w wyznaczonym i oznakowanym miejscu na utwardzonym placu, a poza okresem, gdzie niemożliwe są zabiegi agrotechniczne – w betonowym boksie magazynowym, a ponadto, że odpady będą ewidencjonowane i przekazywane do wykorzystania rolniczego. Z protokołu kontroli Nr [...] wynika, że podczas oględzin terenu biogazownie i jej bezpośredniego sąsiedztwa przeprowadzonych w dniu [...] października 2024 r. stwierdzono, że w studni pofermentu znajdował się poferment, który nie przeszedł przez separator – nie nastąpiło oddzielenie frakcji ciekłej od frakcji stałej. Ustalenie to zostało potwierdzone podczas wykonanej bezzałogowym statkiem powietrznym w dniu [...] listopada 2024 r. wizji działki nr [...], na której znajduje się zbiornik na poferment, który to zbiornik zawierał poferment, który nie przeszedł przez separator – na powierzchni widoczny był kożuch tj. gruba warstwa z frakcji stałej pofermentu. W oparciu o powyższe ustalenia kontrolne stwierdzono, że wytwarzany przez biogazownię poferment w całości stanowi odpad, który w związku z tym należy ewidencjonować i przekazywać uprawnionym odbiorcom, czego skarżąca zgodnie z ustaleniami kontroli nie czyniła. Skarżąca zakwestionowała ustalanie kontroli, iż stwierdzony podczas kontroli i wytwarzany przez biogazownię poferment stanowi odpad, podnosząc że separator nie stanowi stałego elementu instalacji, że brak jego zastosowania nie stanowi o powstaniu odpadu i, że pomimo braku separacji pofermentu w sytuacji jednoczesnego spełnienia przez poferment wymagań określonych dla "Płynnego Polepszacza Glebowego" nie mamy do czynienia z odpadem lecz produktem - Płynnym Polepszaczem Glebowym. Podkreśli przy tym należy, że skarżąca nie podważała samego ustalanie kontroli o braku przejścia stwierdzonego podczas kontroli pefermentu przez separator i jego rozdziału na frakcję stałą i frakcję ciekłą. Zdaniem Sądu ww. stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wbrew twierdzeniom skarżącej, separator pofermentu stanowi stały element instalacji - Biogazowni Rolniczej w R.. Na prowadzenie przedmiotowej instalacji, jak podkreślono powyżej, skarżąca uzyskała pozwolenie zintegrowane. W pozwoleniu tym wyraźnie określono, że w skład instalacji wchodzi separator pefermentu (ust. 1 pkt 1 ppkt 2 lit. g i ppkt 3 lit. m). Stosowanie do ust. 1 pkt 1 ppkt 3 lit. m pozwolenia zintegrowanego separator pofermentu jest przeznaczony do rozdziału pofermentu na frakcję stałą (osad odwodniony) oraz frakcję ciekłą. W ust. 1 pkt 1 ppkt 4 pozwolenia zintegrowanego zawarto opis technologii działania biogazowni rolniczej, wymieniając poszczególne etapy procesu produkcyjnego. W ramach etapów opisanych ust. 1 pkt 1 ppkt 4 lit. c i f wprost określono, że po zakończeniu cyklu fermentacji, który trwa około 3 tygodnie, biogaz magazynowany w górnej części zbiorników pod membraną kopuły, kierowany jest do układów zbiorników biogazu, natomiast poferment "transportowany jest do separatora wód pofermentacyjnych" (lit. c), gdzie następuje rozdzielenie pofermentu z wydzieleniem fakcji ciekłej i stałej – frakcja stała, tj. osad odwodniony kierowany jest z separatora bezpośrednio na naczepę ciągnika i odbierany średnio 1 raz w tygodniu, zaś frakcja ciekła, tj. odciek pofermenatcyjny jest kierowany do studni pofermentu, a następnie do laguny, znajdującej się poza biogazownią (lit. f). Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że określony w pozwoleniu zintegrowanym proces technologiczny zakłada stosowanie separatora pofermentu i nie upoważnia prowadzącego instalację do produkcji w biogazownie pofermentu bez stosowania separatora W dalszej kolejności wskazać należy, że skarżąca uzyskała decyzją MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r. pozwolenie na wprowadzenie do obrotu organicznego środka poprawiającego właściwości gleby pn. "[...]" produkowanego przez skarżącą w biogazowni rolniczej. W ust. 1 pkt ppkt 1 pozwolenia zintegrowanego – określającym rodzaj prowadzonej działalności wskazano wyraźnie, że w Biogazowni Rolniczej w R. w wyniku odzysku i unieszkodliwiania odpadów z wykorzystaniem fermentacji beztlenowej "produkuje się" energię elektryczną oraz nawóz pofermentacyjny (frakcja ciekła). Jak wskazano powyżej, zgodnie z opisem technologii działania biogazowni rolniczej, w separatorze pofermenu następuje rozdzielenie pofermentu na frakcję stałą (osad odwodniony) oraz frakcję ciekłą. W ust. 1 pkt 1 ppkt 3 lit. m pozwolenia zintegrowanego jednoznacznie określono, że to frakcja ciekła zgodnie z decyzją MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r. stanowi "[...]", natomiast frakcja stała traktowana jest jako odpad o kodzie 19 06 06. To, że frakcja stała wydzielona w separatorze pofermentu traktowana jest jako odpad o kodzie 19 06 06 znajduje potwierdzenie także w zapisach ust. 2 pkt 3 lit. a, ust. 5 pkt 2, ust. 9 i ust. 10 pkt 1 pozwolenia zintegrowanego. Z powyższego wynika po pierwsze, że w biogazowni rolniczej w związku z działaniem instalacji "produkuje" się frakcję ciekłą pofermentu – wydzieloną przy użyciu separatora, która to stanowi produkt objęty decyzją MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r. tj. "[...]", a po drugie że w wyniku działania instalacji wytwarzany jest odpad o kodzie 19 06 06 w postaci frakcji stałej (osad odwodniony) pofermentu. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że rację ma WIOŚ, że pozwolenie zintegrowanego nie zakłada alternatywy w zakresie stosowania separatora (wbrew stanowisku skarżącej stanowi on stały element instalacji, a nie przewidziany jedynie do stosowania w nadzwyczajnych sytuacjach) oraz upoważnia skarżącą do produkcji nawozu pofermentacyjnego - "[...]", stanowiącego frakcję ciekłą pofermentu, jedynie po przejściu przez separator. Dlatego też poferment który nie został w separatorze rozdzielony na frakcję stałą i frakcję ciekłą nie może być uznany za produkt określony w pozwoleniu zintegrowanym i objęty decyzją MRiRW z dnia [...] listopada 2020 r. Wobec tego stwierdzony w trakcie kontroli i wytwarzany przez biogazownię poferment (poferment surowy bez separacji na frakcję stałą i ciekłą) w całości stanowi odpad, a nie produkt. Brak jest podstaw do akceptacji stanowiska wyrażonego w załączonej do skargi opinii, iż wytworzony niezgodnie z wymogami pozwolenia zintegrowanego poferment może być uznany za produkt (w sytuacji spełnienia w konkretnym przypadku wymagań dla "[...]" – co nie zostało wykazane odnośnie pofermentu objętego przedmiotową kontrolą), pomimo niespełnienia warunków pozwolenia zintegrowanego określających co stanowi przedmiot produkcji biogazowni, a co stanowi odpad. W tych okolicznościach przedłożone przez skarżącą wyniki badań laboratoryjnych, które co należy podkreślić nie dotyczyły pofermentu objętego przedmiotową kontrolą, nie stanowią argumentu dla uznania stanowiska skarżącej, że poferement który nie został rozdzielony w separatorze na frakcję stałą i płynną, a spełnia zdaniem skarżącej wymagania dla "[...]" nie stanowi odpadu, lecz produkt. Podkreślić przy tym należy, że stwierdzony w trakcie kontroli peferment posiadał grubą warstwę z frakcji stałej pofermentu. Zdaniem Sądu uznanie stanowiska skarżącej w istocie oznaczałoby zaaprobowanie możliwości działania i prowadzenia instalacji niezgodnie z pozwoleniem zintegrowanym. Z powyższych względów należało uznać za prawidłowe stanowisko WIOŚ, że stwierdzony w trakcie kontroli i wytwarzany przez biogazownię poferment stanowi odpad, a nie produkt. W konsekwencji oznacza to, że ustalenia kontroli stanowiły podstawę do stwierdzenia, że w zakładzie dochodzi do nieprawidłowej gospodarki odpadami. Stosownie do art. 66 ust. 1 uoo posiadacz odpadów jest obowiązany do prowadzenia na bieżąco ich ilościowej i jakościowej ewidencji zgodnie z katalogiem odpadów określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4 ust. 3. W myśl natomiast art. 27 ust. 2 pkt 1 uoo wytwórca odpadów lub inny posiadacz odpadów może zlecić wykonanie obowiązku gospodarowania odpadami wyłącznie podmiotom, które posiadają zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów. W sprawie skarżąca nie kwestionowała, że nie ewidencjonuje wytworzonego pofermentu (pofermentu nie rozdzielonego na frakcję stałą i frakcję ciekłą) w BDO i, że nie przekazuje go gospodarstwom rolnym posiadającym zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów. Brak spełnienia tych wymogów potwierdzają ustalenia kontroli (protokół kontroli wraz załącznikiem nr [...]). W tym stanie rzeczy, uznając skargę za bezzasadną, a zarządzenie pokontrolne w zaskarżonej części za zgodne z prawem i nie naruszające art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 425), Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.