II SA/Bd 348/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant: Przemysław Rauchut po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] w N. z dnia [...] października 2009 r. Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] października 2009 r. nr [...], którą Burmistrz: 1) uznał, że skarżąca W. G. nie miała prawa do stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na cele edukacyjne przyznanego na córkę M. G., 2) uznał, że skarżąca W. G. nie miała prawa do stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na cele edukacyjne przyznanego na córkę O. G. od dnia 1 grudnia 2008 r., 3) uznał, że skarżąca W. G. nie miała prawa do stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na cele edukacyjne przyznanego na syna S. G., 4) uznał, że wypłacona kwota 1.938,01 zł stypendium była nienależnie pobranym świadczeniem, 5) wskazał, że należną kwotę należy wpłacić do kasy Urzędu Miasta i Gminy w N. w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy: Decyzjami z dnia [...] grudnia 2008 r. Burmistrz N. (zwany dalej "Burmistrzem"), wskazując na treść art. 90d ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 135, poz. 950; z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.s.o.") przyznał skarżącej na okres od 1 września 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. stypendia w formie świadczenia pieniężnego na cele o charakterze edukacyjnym: – na córkę M. G. w kwocie 128 zł - łącznie 512 zł (decyzja nr [...]), – na syna S. G. w kwocie 128 zł – łącznie 512 zł (decyzja nr [...]), – na córkę O. G. w kwocie 128 zł – łącznie 512 zł (decyzja nr [...]). W dniu 9 marca 2009 r. skarżąca zawarła z Gminą N. umowę nr [...] o dofinansowanie kosztów nauki ucznia niepełnosprawnego – córki skarżącej O. G. (k. 85) oraz umowę nr [...] o dofinansowanie kosztów nauki ucznia niepełnosprawnego – syna skarżącej S. G. (k. 96). Przedmiotem umów było dofinansowanie w ramach pilotażowego programu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (w skrócie – "PFRON") – "Uczeń na wsi – pomoc w zdobyciu wykształcenia przez osoby niepełnosprawne zamieszkujące gminy wiejskie oraz gminy miejsko – wiejskie", polegające na zwrocie poniesionych kosztów nauki, wykazanych fakturami, przy czym zwrot kosztów nie mógł przekraczać kwoty 849,08 zł (w każdej z umów). W dniu 9 marca 2009 r. umowę z Gminą N. w ramach ww. programu zawarła także córka skarżącej M. G. (k. 55), przy czym w tym przypadku maksymalną kwotę zwrotu określono na 1273,62 zł. Decyzjami z dnia [...] marca 2009 r. Burmistrz przyznał skarżącej na okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. stypendia w formie świadczenia pieniężnego na cele o charakterze edukacyjnym: – na córkę M. G. w kwocie 76 zł miesięcznie – łącznie 456 zł (decyzja nr [...]– k. 35), – na syna S. G. w kwocie 76 zł – łącznie 456 zł (decyzja nr [...]– k. 36), – na córkę Ol. G. w kwocie 76 zł – łącznie 456 zł (decyzja nr [...]– k. 37). Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. Burmistrz wszczął postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz decyzji z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu, podnosząc, że oprócz przyznanych decyzjami stypendiów, skarżąca w roku szkolnym 2008/2009 otrzymała dofinansowanie w ramach programu "Uczeń na wsi" – Burmistrz wskazał, że konieczne jest wznowienie postępowania z uwagi na fakt, że skarżąca miała inne źródło dochodu, o którym nie powiadomiła organu przyznającego stypendium. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2009 r. Burmistrz uznał, że skarżąca nie miała prawa do stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na cele edukacyjne na córkę M. G., syna S. G., a ponadto od dnia 1 grudnia 2008 r. – także na córkę O. G.. Jednocześnie organ uznał wypłaconą kwotę 1.938,01 zł stypendium za nienależnie pobrane świadczenie i zobowiązał skarżącą do zwrotu tegoż stypendium w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji. Odwołując się skarżąca wskazała, że nie rozumie wpływu uzyskanego stypendium dla dzieci niepełnosprawnych na otrzymane stypendium socjalne. Wskazała ponadto, że córka jest pełnoletnia i sama podpisała umowę o stypendium dla osób niepełnosprawnych. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] października 2009 r. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że stosownie do art. 90 d us. 12 u.s.o. stypendium szkolne nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych. Wyjątek od tej reguły zawiera art. 90d ust. 13 u.s.o., zgodnie z którym kwota stypendium o charakterze socjalnym ulega podwyższeniu do łącznej równowartości rocznego świadczenia w wysokości dwudziestokrotności zasiłku rodzinnego. Uwzględniając art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w okresie zasiłkowym maksymalna wysokość stypendium socjalnego to kwota 1.280 zł na dziecko. Skarżąca w okresie od września 2008 r. do czerwca 2009 r. otrzymała socjalne stypendium szkolne na troje dzieci w kwocie 968 zł na każde dziecko. Ponadto na mocy podpisanych w dniu 9 marca 2009 r. umów w ramach programu "Uczeń na wsi (...)" skarżąca otrzymała na rok szkolny 2008/2009 na córkę O. i syna S. po 849,08 zł, natomiast M. G. otrzymała kwotę 1.175,95 zł. Oznacza to, w przypadku O. i S., że każde z nich otrzymało 968 zł + 849,08 zł, minus 1.280 zł (kwota limitu) = 537,08 zł (przekroczenie). Odnośnie zaś M. G.: 968 zł + 1.175,85 zł minus 1.280 zł = 863,85 zł (przekroczenie). Łączna kwota obydwu świadczeń przekroczyła zatem ustalony w art. 90d ust. 13 u.s.o. limit 1.280 zł o 1.938,01 zł. W skardze do sądu administracyjnego W. G. podniosła, że zarówno wniosek o przyznanie stypendium jak też o wsparcie w ramach programu "Uczeń na wsi" przyjmowała ta sama osoba. Niezrozumiałe jest zatem, dlaczego w ogóle przyznano jej stypendium, skoro organ wcześniej podpisując z nią (i jej córką) umowy w ramach programu "Uczeń na wsi" wiedział o przekroczeniu dochodu. Niezrozumiałe jest także doliczanie do jej dochodów - dochodów, które uzyskała córka podpisując samodzielnie, jako osoba pełnoletnia umowę. Zdaniem skarżącej w tej sytuacji błąd polegający na przyznaniu stypendiów w zbyt wysokiej kwocie obciąża organ, a nie ją. Skarżąca wskazała także na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową, uniemożliwiającą spłatę określonej zaskarżoną decyzją kwoty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu, tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że zarówno decyzja organu odwoławczego jak też poprzedzająca ją decyzja Burmistrza – naruszają prawo. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na tryb postępowania wszczętego postanowieniem Burmistrza z dnia [...] października 2009 r. Jako podstawę prawną tegoż postanowienie organ wskazał art. 61 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej w skrócie "k.p.a."), art. 90c, art. 90c (ewidentny błąd pisarki – z dalszej treści podstawy prawnej decyzji wynika, że chodzi o art. 90d u.s.o.) ust.2 pkt 1, ust. 5, ust. 7, ust. 9, art. 90m, art. 90n ust. 1, ust. 2 u.s.o. w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 – 13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593; z późn. zm.), § 1 pkt 1b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie weryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055) oraz art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Z treści przywołanych art. 90m i art. 90n u.s.o. wynika, że sprawy świadczeń pomocy materialnych dla uczniów są sprawami indywidualnymi, rozstrzyganymi w drodze decyzji administracyjnych przez właściwy organ – stosuje się zatem do nich przepisy k.p.a., o ile ustawa o systemie oświaty nie stanowi inaczej. W przypadku, jeżeli stypendium szkolne zostało pobrane nienależnie, art. 90o ust. 6 u.s.o. przewiduje wydanie decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu. Jedną z sytuacji, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania stypendium określa art. 90o ust. 4 u.s.o., zgodnie z którym stypendium szkolne wstrzymuje się lub cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Jest to zatem sytuacja, kiedy w momencie przyznania stypendium były spełnione wszystkie przesłanki jego uzyskania, a dopiero w trakcie wypłacania stypendium jedna z przesłanek ustała. Przepisy ustawy o systemie oświaty nie przewidują natomiast w jaki sposób organ ma postąpić, w przypadku jeżeli już w momencie podejmowania rozstrzygnięcia o przyznaniu stypendium szkolnego nie były spełnione wszystkie przesłanki jego przyznania, jednakże organ nie miał wiedzy o takich okolicznościach faktycznych. Zdaniem Sądu w takiej sytuacji przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi konieczne jest wyczerpanie przewidzianego przez Kodeks postępowania administracyjnego trybu wznowienia postępowania zakończonego decyzją przyznającą stypendium. W kontrolowanej sprawie organ pierwszej instancji w sentencji postanowienia z dnia [...] października 2009 r. wskazał, że wszczyna postępowanie "w sprawie" decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. i [...] marca 2009 r., jednakże bez określenia, w jakim trybie to czyni. W uzasadnieniu wskazano wprawdzie na konieczność "wznowienia postępowania w sprawie", jednakże nie wskazano, czy chodzi o wznowienie w trybie art. 145 i nast. art. k.p.a. W konsekwencji takiego "wszczęcia" postępowania w pkt 1 – 3 decyzji z dnia [...] października 2009 r. Burmistrz zawarł rozstrzygnięcie o "uznaniu", że skarżąca nie miała prawa do stypendium szkolnego. Takiego rozstrzygnięcia nie przewidują ani przepisy ustawy o systemie oświaty, ani przepisy k.p.a. Nadto – nawet gdyby przyjąć, że Burmistrz wznowił postępowanie ze względu na wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który podjął decyzję (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) – a "okolicznością" tą było zawarcie przez skarżącą i jej córkę umów w ramach programu "Uczeń na wsi" w dniu 9 marca 2009 r. – to należy zwrócić uwagę, że owa okoliczność istniała w momencie podejmowania decyzji z dnia [...] marca 2009 r., ale nie było jej jeszcze w momencie podejmowania decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Już ze względu na powyższe zarówno decyzja Burmistrza, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Kolegium podlegają uchyleniu. Mając na względzie dalszy tok postępowania należy wskazać nie tylko na powyższe naruszenie przepisów postępowania, ale także na naruszenie przepisu prawa materialnego. Powodem, dla którego organ stwierdził, iż doszło do nienależnego pobrania stypendium szkolnego było przyznanie dzieciom skarżącej innego stypendium (tj. na mocy umów z PFRON) w takiej wysokości, że suma owych świadczeń przekroczyła kwotę określoną przez ustawodawcę w art. 90d ust. 13 u.s.o. Zgodnie z tym przepisem uczeń, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, może otrzymać stypendium szkolne w wysokości, która łącznie z innym stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych nie przekracza dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - osiemnastokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W tym względzie należy zauważyć, że przepisy u.s.o. (ani innych ustaw) nie określają definicji "stypendium". W rozumieniu potocznym, wskazanym w Słowniku Języka Polskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002) "stypendium" to "okresowa pomoc finansowa z funduszów państwowych, społecznych lub prywatnych, głównie dla studentów, uczniów, pracowników nauki i artystów". Z treści znajdujących się w aktach sprawy umów zawieranych w ramach programu "Uczeń na wsi" wynika, że przyznane dofinansowanie następuje poprzez jednorazową wypłatę w kasie gminy, po wykazaniu fakturami VAT, że strona umowy (wnioskodawca) poniosła już koszty edukacyjne. Dofinansowanie przyznane na mocy umowy zawartej w ramach programu "Uczeń na wsi" jest zatem refundacją i jako takie nie może być uznane za "stypendium" w rozumieniu art. 90d ust. 13 u.s.o. W ponownym postępowaniu organ powinien rozstrzygnąć sprawę, biorąc pod uwagę powyższe stanowisko Sądu co do trybu postępowania oraz wykładni art. 90d ust. 13 u.s.o. Ze względu na powyższe, uznając, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez odmienne wskazanie kręgu decyzji, co do których zaszły okoliczności mogące powodować konieczność ich uchylenia oraz naruszenie przepisu prawa materialnego, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.