II SA/Bd 35/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów sądowych. II SA/Bd 35/05 UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia [...] 2004 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] 2004 r. orzekającą wymeldowanie A. K. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w B. przy ul. H. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, iż Prezydent uznał, że A. K. spełnia przesłankę "opuszczenia" miejsca stałego pobytu, bowiem faktycznie nie przebywa w lokalu, w którym uprzednio miał zorganizowane centrum życiowe i który opuścił dobrowolnie, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się, a ponadto Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia [...] 2003 r. orzekł jego eksmisję. Odwołując się A. K. podniósł, że nie zamieszkuje na nieruchomości przy ul. H., bowiem został wraz rodziną siłą z niej wyrzucony. Stwierdził, że wymeldowanie pozbawi go prawa własności nieruchomości, której sprzedaż odbyła się niezgodnie z prawem. Wyrok Sądu Rejonowego skarżący uważa za nieprawomocny, gdyż złożył od niego apelację. Stwierdził także, że o wymeldowaniu może orzec jedynie sąd prawomocnym wyrokiem. Rozpatrując sprawę Wojewoda, wskazując na zawarte w ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych uregulowania kwestii zameldowania, stwierdził, że zameldowanie ma służyć wyłącznie rejestracji zjawisk natury faktycznej i nie rodzi praw do lokalu ani ich nie pozbawia. Zgodnie z przepisami tej ustawy obowiązek wymeldowania się z miejsca pobytu stałego powstaje w przypadku, gdy osoba opuszcza dotychczasowe miejsce stałego przebywania i przenosi się pod inny adres. Jeżeli osoba pomimo opuszczenia miejsca dotychczasowego stałego pobytu nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, wówczas zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o wymeldowaniu orzeka organ gminy w drodze decyzji administracyjnej, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, z którego ewidentnie wynika dobrowolne opuszczenie danego lokalu. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub została stwierdzony w postępowaniu karnym. Na podstawie akt sprawy Wojewoda ustalił, że A. K. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały przy ul. H., zamieszkuje na nieruchomości przy ul. H., koncentrując tam swoje sprawy życiowe. Podnoszone przez stronę zarzuty o przymuszeniu do opuszczenia zajmowanego lokalu przez właściciela nieruchomości nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym. Postanowieniem Prokuratury Rejonowej [...] z dnia [...]2002 r. umorzono dochodzenie w sprawie stosowania przez ówczesnego właściciela nieruchomości przy ul. H. groźby karalnej wobec wspólnie zamieszkującej z A. K. byłej żony - F. K., z powodu braku danych uzasadniających popełnienie przestępstwa. Umorzono również dochodzenie w sprawie o uszkodzenie ciała A. K. przez K. M. - ówczesnego właściciela nieruchomości przy ul. H. z uwagi na brak znamion czynu zabronionego ściganego z urzędu. Według Wojewody strona nie wykazała się dowodami na to, aby przedsięwzięła jakiekolwiek inne działania prawne w celu obrony swych praw do przebywania w lokalu. Wprost przeciwnie - prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] 2003 r. nakazano mu opróżnienie i wydanie lokalu w nieruchomości przy ul. H. Wojewoda podkreślił, że według art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym, warunkującym zameldowanie na pobyt stały, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że o opuszczeniu miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym miała poprzednio zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nie przebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka ma miejsce, bowiem odwołujący się faktycznie nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie deklaruje rzeczywistej woli przebywania na stałe w spornym lokalu, tym bardziej, że w związku z wyrokiem eksmisyjnym nie ma możliwości powrotu do miejsca stałego zameldowania. Odnosząc się do treści powoływanego przez stronę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddziału Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 23 września 1994 r. (sygn. akt SA/Gd 1790/93) oddalającego skargę A. K. na decyzję Wojewody B. w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie wzniesionego budynku mieszkalnego na działce przy ul. H. w B., Wojewoda zaznaczył, że sprawy sporne dotyczące wykupu terenu, na którym znajduje się wymieniona nieruchomość nie mogą być rozstrzygane w drodze postępowania administracyjnego w sprawie o zameldowanie. Zameldowanie bowiem nie rodzi praw do lokalu ani ich nie pozbawia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K. wniósł o unieważnienie decyzji Wojewody. W uzasadnieniu wskazał iż nieruchomość, na której zamieszkiwał w latach 60 - tych, będąca wówczas własnością jego matki, przeznaczono do wywłaszczenia na budowę Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku przy Miejskim Przedsiębiorstwie Zieleni w B., którego jednak nie dokonano. Ponieważ zabroniono na nieruchomości wykonywania inwestycji budowlanych, skarżący nie mógł dokończyć remontu przekazanego mu przez matkę starego budynku mieszkalnego położonego na tej nieruchomości i dlatego podjął decyzję wybudowania budynku gospodarczego przystosowanego do zamieszkania. Po zakończeniu w 1983 r. działalności fermy nutrii zabroniono prowadzenia na nieruchomości innej działalności gospodarczej. Wobec tych zakazów nie można było sprzedać nieruchomości po przyzwoitej cenie, przepadły też pieniądze przeznaczone na rozpoczęcie innej działalności gospodarczej i remontu domu mieszkalnego. Jednocześnie, ponieważ Urząd Miejski nie zezwolił podzielić nieruchomości i uzgodnić spraw spadkowych, matka skarżącego przekazała nieruchomość na rzecz tylko jednego współwłaściciela, a następnie nieruchomość została sprzedana przez siostrzeńca skarżącego. Urzędnicy miejscy, żeby umożliwić sprzedaż nieruchomości wydali decyzję na zdewastowanie części budynku skarżącego i wyrzucenie mebli, które uległy zniszczeniu. Zdaniem skarżącego takie postępowanie organów administracji oznacza praktyczne wypędzenie go z nieruchomości, na której jest zameldowany. Skarżący zwrócił uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w swoim wyroku z dnia 23 września 1994 r. stwierdził jednoznacznie, że organy administracji państwowej nie wywiązały się z wywłaszczenia i naraziły wszystkich mieszkańców, których nieruchomości nie zostały wywłaszczone, na straty. W związku z tym wniósł o zasądzenie odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie można podzielić w pełni zarzutów skarżącego. Słusznie Wojewoda zwrócił uwagę, że zameldowanie nie rodzi praw do lokalu ani ich nie pozbawia, nie można zatem w sprawie administracyjnej dotyczącej zameldowania rozstrzygać spraw spornych związanych z ewentualnym wykupem gruntu. Jak bowiem zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, opubl. OTK-A 2002/3/34, LEX nr 54068) ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Dlatego nie są słuszne postulaty skarżącego, aby jego wymeldowanie uzależniać od istnienia jego praw (roszczeń) do nieruchomości, na której przebywał, związanych z przewidywanym, a nie zrealizowanym wywłaszczeniem. Jak wynika z treści art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych dla wydania decyzji o wymeldowaniu należy zbadać istnienie tylko dwóch okoliczności: czy dana osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące oraz czy nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca mówi o "opuszczeniu" miejsca pobytu przez osobę wymeldowywaną, nie może więc być mowy o spełnieniu tej przesłanki w sytuacji, kiedy osoba została przymuszona do zmiany miejsca pobytu, gdyż wtedy należy mówić nie tyle o "opuszczeniu" miejsca pobytu, ile o "usunięciu" z tegoż miejsca. W rozpoznawanej sprawie wbrew wymogom art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostały należycie wyjaśnione okoliczności stanowiące ustawowe przesłanki wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego. Skarżący wprawdzie bezzasadnie zrównuje działania administracji związane z przewidywanym wywłaszczeniem z istnieniem przymusu w usunięciu się z dotychczasowego miejsca pobytu, ale w toku postępowania wskazuje na istnienie przymusu ze strony K. M. (k.25 akt administracyjnych), który w listopadzie (jak wynika z kontekstu - roku 2003)0 usunął rzeczy skarżącego z dotychczas przez niego zajmowanych pomieszczeń przy ul. H. Ponieważ w sprawie nie ustalono, kiedy A. K. opuścił nieruchomość przy ul. H. przenosząc się do pomieszczeń przy ul. H., nie można stwierdzić, czy owo usunięcie rzeczy spowodowało opuszczenie nieruchomości przez skarżącego, czy też opuścił on nieruchomość wcześniej. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w chwili orzekania przez organ II instancji nie był jeszcze prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] 2003 r., gdyż z pisma Sądu Okręgowego z dnia 8 września 2004 r. (k. 60 akt administracyjnych) wynika jedynie, że oddalono wniosek A. K. o zwolnienie go od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie, w której wniósł apelację, a nie że oddalono samą apelację. Brak też w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego, że umorzono dochodzenie w sprawie o uszkodzenie ciała A. K. przez K. M. - ówczesnego właściciela nieruchomości przy ul. H. z uwagi na brak znamion czynu zabronionego ściganego z urzędu. Mając na względzie powyższe na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach orzeczono na podstawie 200 ww. ustawy, uwzględniając wysokość poniesionego przez skarżącego wpisu.