II SA/Bd 357/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 75,22 (słownie siedemdziesiąt pięć 22/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], Burmistrz B. na podstawie art. 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm., dalej zwana u.s.o.), art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz.182 z późn. zm., dalej zwana u.p.s.), § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej zwana k.p.a.) oraz na podstawie uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] marca 2014 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B., odmówił przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego na rok szkolny 2014/2015, wnioskowanego na O. i O. F. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do treści art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód rodziny uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. przewiduje, jakich źródeł przychodu nie wlicza się do dochodu. Zgodnie z ww. przepisem, do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Sformułowanie tych przepisów jest jednoznaczne i musi prowadzić do wniosku, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Wyjątki te zaś nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Skoro przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują przy ustalaniu dochodu możliwości odliczenia opłat związanych z użyczeniem lokalu, należy uwzględnić kwoty poniesione w związku z użytkowaniem lokalu przez biorącego w użyczenie jako dochód rodziny. W tym zakresie organ ustalił, że matka ww. małoletnich użycza lokal położony w B. przy ul. M. na cel związany z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz że nie otrzymuje z tego tytułu żadnego dochodu. Biorąca w użyczenie ponosi natomiast koszty związane z utrzymaniem lokalu, tj. czynsz w wysokości około [...] zł miesięcznie uiszczany bezpośrednio na konto Spółdzielni Mieszkaniowej "K." w B., opłaty związane z dystrybucją energii elektrycznej w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz wywóz śmieci - koszt około [...] zł miesięcznie. Strona przedłożyła kserokopie faktur i rachunków poniesionych przez biorącego w użyczenie w związku z użytkowaniem lokalu: fakturę VAT z [...].07.2014 r. za energię elektryczną (okres rozliczeniowy [...].05.2014 r.- [...].07.2014 r.) w wysokości [...] zł, fakturę Nr [...] za odbiór odpadów komunalnych (za okres od [...].07.2014-[...].09.2014 r.) w kwocie [...] zł oraz raport kasowy nr [...] z [...].08.2014 r. wystawiony przez Spółdzielnię Mieszkaniową "K." w B. na kwotę [...] zł. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 90d ust. 7 u.s.o. do przyznania świadczenia. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ustalono, że kwota ta od 1.10.2012 r. wynosi 456 zł. Z dokumentacji będącej w posiadaniu organu wynika, że rodzina osiągnęła dochód w miesiącu sierpniu 2014 r. z tytułu: 1) zasiłku rodzinnego w wysokości [...] zł, 2) zasiłku dla bezrobotnych - [...] zł, 3) zasiłku dla bezrobotnych współmałżonka w kwocie [...] zł oraz 4) opłat ponoszonych przez biorącego w użyczenie lokal: czynsz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł. Wobec powyższego miesięczna wysokość dochodu rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje [...] zł ([...] zł : 4 osoby) i przekracza dozwolone kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium socjalnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. F. podnosząc, że niezasadnie organ do dochodu rodziny doliczył opłaty poniesione w związku z użytkowaniem lokalu przez biorącego w użyczenie, bowiem strona nie ma żadnej możliwości dysponowania tą kwotą na wybrany przez siebie cel. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 90d ust. 1, ust. 7 i ust. 8 u.s.o. oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 4 u.p.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 90d ust. 1 u.s.o., stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności, gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Zatem przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia następujących przesłanek: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90d ust. 1 u.s.o. oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 cyt. ustawy i aktualnie wynosi ono 456 zł. Stosownie natomiast do treści art. 90d ust. 8 u.s.o., miesięczna wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 7 ust. 3-13 u.p.s. Przepisy art. 8 u.p.s. poczynając od ust. 3 do ust. 13 określają sposoby ustalania dochodu z tym jednak, że przepis ust. 3 ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich przychodów - czyli ogółu wpływów z jakiegokolwiek tytułu - bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (art. 8 ust. 4 cyt. ustawy). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy organ wyjaśnił, że skarżąca osiągnęła w miesiącu sierpniu 2014 r. dochody z następujących tytułów: zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł; zasiłek dla bezrobotnych [...] zł oraz zasiłek dla bezrobotnych współmałżonka w kwocie [...] zł. W świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Spornym natomiast jest to, czy do dochodu strony wlicza się opłaty eksploatacyjne z tytułu czynszu oraz energii elektrycznej w łącznej kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł = [...] zł), ponoszone przez biorącego lokal w użyczenie. W świetle regulacji przewidzianej w art. 8 ust. 3 u.p.s., każdy, poza enumeratywnie wyliczonymi w art. 8 ust. 4, przychód, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania, stanowi dochód, który należy brać pod uwagę przy ustalaniu spełnienia przez ubiegającego się o świadczenie przesłanki kryterium dochodowego. Rozstrzygnięcie, czy dany dochód jest dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. sprowadza się do ustalenia, czy po stronie ubiegającego się o świadczenie nastąpiło przysporzenie finansowe wpływające na jego sytuację materialną. Przysporzeniem takim jest każda korzyść majątkowa, pod której pojęciem rozumieć należy nie tylko korzyść majątkową rzeczywiście uzyskaną, ale także każde zwolnienie się z obciążeń, które polepsza materialną sytuację podmiotu. Z zawartej w art. 8 ust. 3 definicji dochodu wynika bowiem, że ustawodawca położył przede wszystkim nacisk na przysparzający charakter uzyskiwanego dochodu. Dlatego też dochodem, w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., będą również opłaty związane z utrzymaniem lokalu przy ul. M. ponoszone przez biorącego w użyczenie, które w przeciwnym wypadku obciążałyby samego właściciela lokalu (czynsz, energia elektryczna). Podkreślić przy tym należy, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej nie ma znaczenia, w jaki sposób osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia rozporządziła uzyskanym dochodem, a w szczególności, czy mogła nim realnie dysponować i przeznaczyć go na swoje utrzymanie i potrzeby, czy też musiała przeznaczyć go na spłatę kredytu, pożyczki lub, jak w niniejszej sprawie, na opłaty związane z utrzymaniem lokalu, którego jest właścicielem. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła A. F. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 32 ust. 1 i 5, art. 3 pkt 24, art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, § 17 ust. 2 i § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2.06.2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne w zw. z art. 92 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organy do wyliczenia dochodu rodziny wliczyły opłaty poniesione na bieżące utrzymanie lokalu w miesiącu sierpniu 2014 r., które łącznie przekroczyły ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium szkolnego, którego kwota wynosi 456 zł na osobę w rodzinie. Do wyliczenia dochodów błędnie przyjęto opłatę za prąd w wysokości [...] zł dotyczącą okresu rozliczenia za 2 miesiące od [...] .05.2014 do [...] .07.2014 r. Podobnie wątpliwości budzi uwzględniony w fakturze za czynsz dla spółdzielni mieszkaniowej ([...] zł + [...] zł) doliczony koszt na fundusz mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub naruszenia innych przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd ma możliwość uwzględnienia skargi także ze względu na inne uchybienia, niż podniesione przez stronę w skardze, ponieważ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. stanowi podstawę do ich uchylenia. W sprawie sporna była jedynie kwota dochodu osiąganego w rodzinie skarżącej. Zgodnie z art. 90d ust. 1 u.s.o., stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie (...), co w przedmiotowej sprawie niewątpliwie miało miejsce, ponieważ zarówno skarżąca jak i jej małżonek są osobami bezrobotnymi. Stosownie do art. 90d ust. 7 cyt. ustawy, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W dacie rozstrzygania sprawy przez organy była to kwota 456 zł – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organy prawidłowo zaliczyły do dochodu, w świetle art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s., zasiłki dla bezrobotnych pobierane przez skarżącą i jej męża w kwotach po [...] zł (łącznie [...] zł), zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł oraz zaoszczędzone wskutek oddania w użyczenie lokalu usługowego położonego w B. przy ul. M. opłaty za tenże lokal w kwocie [...] zł. Główną wątpliwość po stronie skarżącej budziło natomiast zaliczenie jako dochodu za okres 1 miesiąca kwoty [...] zł z tytułu opłaty za rachunek za energię elektryczną w ww. lokalu. Bezspornie rachunek ten dotyczył dwumiesięcznego okresu rozliczeniowego od [...].05 do [...].07.2014 r. Termin płatności rachunku upływał [...].08.2014 r., natomiast wniosek o przyznanie stypendium został złożony [...].09.2014 r. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.ś.r., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Organy zatem nie uwzględniły okoliczności, że w dacie składania wniosku dochód z tytułu ww. rachunku należałoby uznać za utracony, ponieważ w miesiącu składania wniosku skarżąca nie uzyskała dochodu z tego tytułu (kolejny rachunek za energie elektryczną był płatny bowiem dopiero w październiku). Dla prawidłowej oceny ww. stanu faktycznego zasadne było zatem potraktowanie jako dochodu skarżącej jedynie połowa kwoty, na którą opiewał rachunek, tj. za okres jednego miesiąca. Dodatkowo zgodzić się należy ze skarżącą, że rachunek za energię elektryczną w znacznej mierze jest wynikiem prowadzenia w przedmiotowym lokalu działalności gospodarczej, i to w zakresie fryzjerstwa, która to działalność niewątpliwie generuje znaczne zużycie prądu. Organ mógł zatem zaliczyć do dochodu w analizowanej sprawie jedynie te kwoty, które zaoszczędziła skarżąca, czyli w tym przypadku, gdyby nie była tam prowadzona działalność gospodarcza, kwota zaoszczędzona przez skarżącą ograniczałaby się do stałej opłaty nie obejmującej zużycia energii elektrycznej na potrzeby zakładu fryzjerskiego. Wyliczenie tej kwoty będzie obowiązkiem organu w ponownym postępowaniu. Reasumując, niewątpliwie prawidłowo organy uznały za dochód skarżącej kwotę zasiłków dla bezrobotnych, tj. [...] zł, zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł oraz kwotę [...] zł z tytułu opłaty za lokal użytkowy, co daje łącznie kwotę [...] zł. Dzieląc ją przez liczbę członków rodziny, tj. 4, daje to dochód na jedną osobę w kwocie [...] zł, a więc niższą od kwoty 456 zł, której przekroczenie powoduje brak możliwości przyznania stypendium szkolnego. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny w prawidłowy sposób ustalić dochód skarżącej z tytułu oddania w użyczenie lokalu, w szczególności z tytułu zaoszczędzenia wydatków na energię elektryczną. Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że organy w nieprawidłowy sposób ustaliły stan faktyczny, czym naruszyły art. 7 k.p.a., co powodowało konieczność uchylenia decyzji w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Nie był natomiast zasadny zarzut skarżącej dotyczący nieprawidłowości uznania za jej dochód kwoty [...] zł z tytułu funduszu mieszkaniowego. Jej wywody w tym zakresie dotyczyły zupełnie innych kwestii istotnych w świetle prawa podatkowego (kosztów uzyskania przychodu) i nie mają żadnego znaczenia dla ustalenia dochodu na potrzeby niniejszej sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości to, że skarżąca zaoszczędziła całą kwotę, którą zamiast niej uiszczała biorąca lokal w użyczenie, tj. [...] zł.