II SA/Bd 358/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Kierownik Referatu w Wydziale Zdrowia, Świadczeń i Polityki Społecznej Urzędu Miasta B. zobowiązał A. G. (skarżącego) do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2006 r. do 31 lipca 2011 r. w kwocie 306.00 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości ustawowej od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], uznał wypłacony skarżącemu przedmiotowy zasiłek za świadczenie nienależnie pobrane. Przytoczywszy brzmienie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że wypłaty nienależnie pobranego zasiłku nastąpiły: za miesiąc czerwiec 2011 r. – w dniu 22 czerwca 2011 r., oraz za miesiąc lipiec 2011 r. – w dniu 21 lipca 2011 r., oraz że odsetki ustawowe w łącznej kwocie 139,39 zł obliczone zostały na dzień wydania decyzji; łączną kwotę do zapłaty organ ustalił na 445,39 zł zaznaczając, że zgodnie z art. 30 ust. 9 powołanej ustawy w przypadku, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może zastosować ulgi w ich spłacie (rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności, umorzenie). Od powyższej decyzji skarżący, pismem z dnia 12 lutego 2015 r., złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Wskazał, że nienależne pobranie zasiłku było wynikiem zaniedbań obsługujących sprawę urzędników, a on sam nie śledził przedmiotowej kwestii ze względu na zaistniałą w miesiącu czerwcu i lipcu chorobę żony, wskutek której zmarła. Skarżący wniósł o umorzenie zwrotu pobranego zasiłku ze względu na trudną sytuację finansową. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po przywołaniu brzmienia właściwych w sprawie przepisów organ odwoławczy stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 6 powołanej ustawy nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, nie ma zatem możliwości łącznego pobierania obu tych świadczeń. Przypominając stan faktyczny sprawy organ wskazał, iż skarżący, pismem z dnia 22 lipca 2008 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz odebrał pouczenie, że zasiłek ten nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. skarżący nabył uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w okresie od 1 lipca 2008 r. do 31 lipca 2011 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie – w decyzji tej zawarto pouczenie o obowiązku zgłoszenia zmian mających wpływ na to uprawnienie organowi wypłacającemu. Z pisma wystosowanego do Urzędu Miasta B. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynikało z kolei, że w okresie od 1 czerwca 2011 r. do 31 lipca 2014 r. skarżący pobierał dodatek pielęgnacyjny, w związku z czym organ I instancji, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. uznał przedmiotowy zasiłek wypłacony na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. w okresie od 1 czerwca 2011 r. do 31 lipca 2011 r. za świadczenie nienależnie pobrane, a zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. zobowiązał skarżącego do jego zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja organu I instancji zawiera wskazanie zarówno należności głównej, jak i wysokości naliczonych od dnia wydania decyzji odsetek oraz, że organ i instancji zasadnie przyjął, iż nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, więc uznać je należało za pobrane nienależnie. W odniesieniu do zarzutów podanych w odwołaniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący zarówno w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jak i w decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie został pouczony, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego – świadomość skarżącego, iż bezprawnie pobiera jednocześnie oba świadczenia wyłącza możliwość obarczenia winą urzędników za zaistniały stan rzeczy. W odniesieniu do wniosku o umorzenie zwrotu pobranego zasiłku, Samorządowe Kolegium odwoławcze wskazało na brak swojej właściwości w sprawie rozpoznawania takich wniosków, a skarżący, zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinien wnioskować o umorzenie zwrotu pobranego zasiłku do organu I instancji. Pismem z dnia 20 marca 2015 r. A. G. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. podkreślając, że pobranie nienależnego świadczenia nie było wynikiem jego zaniedbań, że ZUS wyrównał jemu dodatek pielęgnacyjny za czerwiec i lipiec 2011 r., pomimo że nie występował o takie wyrównanie i że dowiedział się o tym z decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. Podniósł także, że jego żona, w okresie od 1 czerwca 2011 r. przebywała w ciężkim stanie w szpitalu i że zmarła 21 lipca 2011, z czym wiązało się zamknięcie konta bankowego żony i przeniesienie wpłat zasiłku na konto córki. Powyższe okoliczności przyczyniły się do tego, że sprawa zasiłku pielęgnacyjnego uszła jego uwadze. W związku z tym, że cała sprawa nie powstała z jego winy, skarżący wniósł o umorzenie kwoty 306 zł i odsetek w kwocie 139,39 zł. Podał, że utrzymuje się z renty w wysokości 820,77 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. stwierdza, że odpowiada ona prawu. Na wstępie podkreślić należy, iż przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji zobowiązującą skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z należnymi odsetkami w wysokości ustawowej. Decyzja ta wydana została w związku z wcześniejszą decyzją organu I instancji z dnia [...] listopada 2014 r., uznającą zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2008 r. w okresie od 1 czerwca 2011 r. do 31 lipca 2011 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Decyzja organu I instancji zobowiązująca do zwrotu świadczenia, utrzymana zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wydana więc została w następstwie ostatecznej decyzji uznającej to świadczenie za pobrane nienależnie. Podkreślić należy, że z chwilą uostatecznienia się decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, organ był zobowiązany do wydania decyzji o jego zwrocie (tzw. decyzja związana), zaś w toku postępowania bezpośrednio poprzedzającego wydanie decyzji o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego niedopuszczalne było weryfikowanie prawidłowości uznania świadczenia za nienależnie pobrane, ponieważ kwestia ta została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną. W związku z tym, także iż Sąd sprawuje kontrolę aktów administracyjnych w granicach sprawy [art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed... (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) dalej "p.p.s.a."], zasadność uznania pobranego świadczenia przez organ jako świadczenia pobranego nienależnie nie może być przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie. W rozpatrywanej sprawie przyjdzie rozstrzygnąć, wyłącznie to, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2015 r. zobowiązującą skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w sposób prawidłowy oceniło zasadność decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. właściwie stwierdziło, że zasadnym było zobowiązanie skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w określonej decyzją pierwszoinstancyjną wysokości. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 114; dalej: "u.s.r.") osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Z kolei w myśl art. 30 ust. 8 u.s.r. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, a odsetki są naliczane od pierwszego miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Szczegółowe regulacje dotyczące wysokości odsetek ustawowych zawierają właściwe w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określania odsetek ustawowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 220, poz. 1434) dla okresu od 15 grudnia 2008 r. do 22 grudnia 2014 r. oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1858) dla okresu od 23 grudnia 2014 r. Zgodnie z powołanymi aktami stawka odsetek w okresie do 22 grudnia 2014 r. wynosiła 13% w stosunku rocznym, a w okresie od 23 grudnia 2014 r. 8% w stosunku rocznym. Jak bezspornie wynika z akt sprawy świadczenie, które organ uznał, na podstawie art. 16 ust. 6 u.s.r., za nienależnie pobrane, wypłacone zostało w dniu 22 czerwca 2011 r. w kwocie 153 zł – za miesiąc czerwiec, oraz w dniu 21 lipca 2011 r. w kwocie 153 zł – za miesiąc lipiec, łącznie w kwocie 306 zł. Prawidłowo zatem zobowiązano skarżącego do zwrotu kwoty 306 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej liczonymi od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia zapłaty. Na dzień wydania decyzji ([...] stycznia 2015 r.) wysokość należnych odsetek ustalono prawidłowo w wysokości 139,39 zł. Podkreślić należy, że w sprawie nie zachodzą żadne z okoliczności wyłączających możliwość żądania zwrotu świadczenia wymienione w art. 30 ust. 3 i 5 u.s.r. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 3). Nie wydaje się też decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Z przedłożonych Sądowi akt sprawy bezspornie wynika, że decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...].11.2014 r. uznająca wypłacony skarżącemu w czerwcu i lipcu 2011 r. zasiłek pielęgnacyjny za świadczenie nienależnie pobrane, została jemu doręczona w dniu 10.12.2014 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji k-40 akt) i od decyzji tej skarżący się nie odwołał. Ustawowy, czternastodniowy termin do złożenia odwołania minął zatem z upływem dnia 24.12.2014 r. Zgodnie więc z art. 16 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej powoływanej w skrócie jako "kpa", decyzja Prezydenta z dnia [...].11.2014 r. stała się ostateczna z dniem 25.12.2014 r., a 3 - letnie przedawnienie należności, o którym mowa w art. 30 ust. 3 u.s.r. miałoby miejsce dopiero w dniu 25.12.2017 r. Jeśli zaś chodzi o upływ okresu 10 - letniego, o którym mowa w art. 30 ust. 5 u.s.r. , to należy wskazać, że nastąpi on dopiero w 2021r., jako że sporny zasiłek pielęgnacyjny został pobrany przez skarżącego w dniach 22 czerwca i 21 lipca 2011r. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały w oparciu o prawidłowo dokonane ustalenia faktyczne oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, które poprawnie przywołano w treści decyzji. Prawidłowo także organy wyjaśniły skarżącemu, że podnoszone przez niego okoliczności faktyczne, takie jak niskie dochody, trudna sytuacja rodzinna mogą być wzięte pod uwagę dopiero po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji SKO i to w postępowaniu odrębnym, o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, które to postępowanie, na wniosek skarżącego może być wszczęte przed organem, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia (art. 30 ust. 9 u.s.r.). W tym stanie rzeczy, uznając że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, orzeczono zgodnie z art. 151 ppsa ojej oddaleniu.