II SA/Bd 365/10

Dnia 10 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 roku sprawy ze skargi T. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 365/10 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sygn. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu, po rozpatrzeniu odwołania T. Ż., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza J. decyzję Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...]. Nr [...], którą na podstawie art. 27 ust. 1,1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) zobowiązał wyżej wymienionego będącego dłużnikiem alimentacyjnym do zwrotu kwoty 6.247,59 zł z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci A. i S. Ż., zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] w kwocie po 400 zł miesięcznie na każde z nich, przyznanych decyzją z dnia [...] nr [...] w powyższej wysokości na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Jak wynika z akt sprawy decyzja z dnia [...] wydana została na wniosek E. Ż. jako przedstawiciela ustawowego S. oraz jako pełnomocnika pełnoletniej A. W sentencji decyzji z dnia [...] organ I instancji podał również ogólną kwotę zadłużenia T. Ż. z tytułu niezwróconych wypłaconych należności alimentacyjnych - 23.677,50 zł oraz kwotę odsetek -320,93 zł naliczonych na dzień wydania decyzji. Uzasadniając wydaną decyzję organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że T. Ż. jest dłużnikiem alimentacyjnym, gdyż komornik potwierdził, iż egzekucja długów alimentacyjnych powstałych z tytułu przyznanych decyzją ostateczną i wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. i S. Ż. jest bezskuteczna. Organ odwoławczy wskazał również, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz, że należności wymienione w decyzji podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustosunkowując się do treści odwołania organa II instancji stwierdził, że organ właściwy wierzyciela bada jedynie, czy dłużnik zalega ze zwrotem wypłaconych świadczeń i jeśli tak, to orzeka decyzją o obowiązku ich zawrotu, zaś sytuacja dowodowa i rodzinna dłużnika podlega uwzględnieniu w odrębnym postępowaniu, jeśli dłużnik złoży wniosek o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty płatności. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na zweryfikowanie ustalonej kwoty, do zwrotu której zobowiązuje organ I instancji dłużnika (6.247,59 zł), gdyż dołączone do akt dokumenty dotyczą wyłącznie bieżącego okresu świadczeniowego (od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r.), a w uzasadnieniu decyzji o zwrocie brak jest dokładnego wyliczenia żądanej kwoty i udokumentowania prawa do naliczenia odsetek. Nadto według organu odwoławczego w rozstrzygnięciu winna być określona wyłącznie wysokość zadłużenia, o którym orzeka organ I instancji. Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu T. Ż. wniósł o jej uchylenie. Skarżący podniósł, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a jedynym źródłem jego utrzymania jest przyznana mu na stałe renta z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która wynosi około 850 zł, w związku z czym ze względu na jej wysokość organ egzekucyjny nie mógł egzekwować całej kwoty alimentów. Jednak ze względu na to, że przez cały czas część alimentów była z renty ściągana, nie było jego zdaniem podstaw do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Skarżący nadmienił również, że w związku ze stanem zdrowia nie może podjąć żadnej dodatkowej pracy i koszty swego utrzymania musi pokrywać z pozostałej po potrąceniu kwoty renty. Dodatkowo skarżący powołał się na art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z którego wynika, że w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może wystąpić do organu właściwego wierzyciela o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego, a nadto wskazał, iż jeżeli dłużnik alimentacyjny, nie może wywiązać się ze zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania jako bezrobotny i informuje urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem skarżącego jego sytuacja finansowa i możliwości zdrowotne od początku były znane organowi przyznającemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym decyzja je przyznająca, jak i decyzja o ich zwrocie są dla niego krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, potwierdzając stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Rozpoznając wniesioną skargę przy uwzględnieniu powyższych kryteriów, nie będąc przy tym związany zawartymi w niej zarzutami, Sąd uznał ją zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 wymienionej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie znajduje zastosowanie cytowany przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Poza sporem pozostaje, że na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sygn. [...] skarżący zobowiązany był do alimentów na rzecz syna S. i córki A. w wysokości 400 zł miesięcznie na każde z nich płatnych do rąk ich matki E. Ż., z ustawowymi odsetkami oraz, że decyzją z dnia [...] przyznano A. Ż. (jako osobie w wieku od 18 lat) i S. Ż. (jako osobie w wieku do 18 lat) świadczenia z funduszu alimentacyjnego w powyższej wysokości na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Wskazany wyżej okres był okresem świadczeniowym w rozumieniu art. 2 pkt 8 omawianej ustawy. Tak więc po jego upływie Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. jako organ miejsca zamieszkania wierzyciela, obligowany był wydać w trybie art. 27 ust. 2 ustawy decyzję określającą łączną należność skarżącego za tenże okres z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego dzieci, po odjęciu ściągniętych już na ten cel od niego kwot – plus ustawowe odsetki. Na tym etapie, to jest w sprawie dotyczącej wydania na gruncie art. 27 ust. 2 ustawy decyzji, nie można skutecznie kwestionować mającego charakter ostateczny rozstrzygnięcia przyznającego świadczenia z funduszu z dnia 7 października 2009 r. Organ w niniejszym postępowaniu miał obowiązek jedynie ustalić wysokość należności skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego i orzec o zwrocie ustalonej kwoty. Żadnego znaczenia dla wydania przedmiotowej decyzji nie mogły mieć zacytowane przez skarżącego przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. (między innymi art. 5 ust. 2, który zresztą do skarżącego podnoszącego, że nie może ze względu na stan zdrowia podjąć żadnej pracy, nie mógłby mieć w ogóle odniesienia), jak również jego możliwości finansowe. Na tę ostatnią okoliczność skarżący może się natomiast powoływać, jak zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w razie złożenia wniosku o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności, co wymagać będzie przeprowadzenia odrębnego postępowania, którego dodatkowym warunkiem wszczęcia jest uprzednie rozstrzygnięcie decyzją ostateczną o zwrocie konkretnej kwoty należności za okres świdczeniowy. Ze względu na to, że decydujące znaczenie dla określenia wysokości należności skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz jego syna i córki świadczeń w okresie między 1 października 2008 r. a 30 września 2009 r. ma zaświadczenie komornika wskazujące sumę wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, sumę potrąconych z renty skarżącego kwot, a w konsekwencji obciążającą go należność, organ I instancji przed wydaniem w dniu [...] decyzji winien stosowny dokument w tym zakresie od komornika uzyskać i załączyć go do akt sprawy. Tymczasem akta administracyjne zawierają datowane na dzień 18 sierpnia 2009 r. (a więc przed zakończeniem okresu świadczeniowego) zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji od skarżącego świadczeń alimentacyjnych, w którym wymienia się kwotę jego zobowiązań na ten dzień w wysokości 5.482,27 zł. Jak słusznie zaznaczyło SKO, kwota ta się różni od nakazanej skarżącemu decyzją do zwrotu i ponieważ nie ma w aktach właściwego dokumentu dotyczącego okresu od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., nie istnieje możliwość zweryfikowania prawidłowości nałożonego na skarżącego obowiązku w zakresie jego wysokości. Także w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie ma żadnych informacji umożliwiających prześledzenie sposobu i poprawności wyliczenia żądanej od skarżącego kwoty. Stwierdzenie to dotyczy również wymienionej w decyzji I instancji sumy odsetek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dostrzegając powyższe uchybienia w treści decyzji pierwszoinstancyjnej i braki poprzedzającego jej wydanie postępowania, nie wyciągnęło z tego faktu odpowiednich wniosków i będąc zobowiązane do ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nie uzupełniło materiałów odpowiednimi ustaleniami we własnym zakresie lub za pośrednictwem podległego organu, która to możliwość wynika z art. 136 kpa, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na treść wydanego przezeń rozstrzygnięcia. Okazać bowiem by się mogło, że ustalona decyzją z dnia [...] kwota zobowiązań skarżącego dotyczących minionego okresu świadczeniowego jest nieprawidłowa - zawyżona lub zaniżona, co w skutkować musiałoby wydaniem przez organ odwoławczy decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 (część pierwsza) kpa. Nie ma przeszkód by wydając taką decyzję (czy też identyczną jak dotychczasowa) organ odwoławczy uzasadnił ją wyczerpująco także w zakresie dotyczącym odsetek kierując się treścią art. 107 § 3 kpa oraz sformułowaną w art. 11 kpa zasadą przekonywania. Uznając, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wydanych wyżej przepisów administracyjnej procedury, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd orzekł o jej uchyleniu. W związku z wnioskiem o zasądzenie kosztów postępowania należy wyjaśnić, że jakkolwiek zgodnie z art. 200 ww. ustawy w razie uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu ich zwrot, lecz w rozpatrywanej sprawie skarżący zwolniony był z mocy ustawy od uiszczenia wpisu od skargi, a wydatków z tytułu kosztów dojazdu na rozprawę lub innych wymienionych w art. 213 ustawy skarżący także nie poniósł, tak więc nie był obciążony żadnymi kosztami w tejże sprawie.