II SA/Bd 385/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 lipca 2009r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]marca 2009 r. nr SKO[...] w przedmiocie skierowania do domu opieki społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., na podstawie art.17 ust. 1 pkt 16, art. 54 i art. 59 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o pomocy społecznej), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz.1071 ze zm., dalej powoływanej jako kpa), orzekł o skierowaniu M. J. do Domu Pomocy Społecznej w T. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż przedmiotowa decyzja realizuje postanowienie Sądu Rejonowego w T. - Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt [...], zgodnie z którym Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. został zobowiązany do zapewnienia M. J. całodobowej opieki na czas do prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie umieszczenia w/w w domu pomocy społecznej bez zgody. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 54 ustawy o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Od powyższej decyzji M. J. wniosła odwołanie, domagając się zapewnienia w ciągu dnia opieki w jej własnym miejscu zamieszkania, zmiany warunków finansowania udzielonej jej pomocy społecznej na takie jakie były ustalone pierwotnie oraz zapewnienia możliwości pobytu w jej miejscu zamieszkania w soboty i niedziele jak i wyjścia z domu pomocy społecznej na umówione wcześniej wizyty u lekarza i adwokata. Odwołująca wyjaśniła, iż zostały z córką wprowadzone w błąd prze Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, albowiem zaproponowano im umieszczenie M. J. w domu pomocy społecznej na pobyt czasowy do 31 marca 2009 r. (tzw. pobyt zimowy) tj. do czasu wygojenia rany na nodze odwołującej oraz na warunkach finansowych które pozwalały stronie i jej córce na opłacenie bieżących rachunków i wykupienie leków. Tymczasem okazało się, że [...] sąd zmienił warunki pobytu odwołującej w Domu Pomocy Społecznej w T. na jej niekorzyść, w ten sposób że musi ona w dalszym ciągu przebywać w domu pomocy społecznej oraz zobligowana jest do ponoszenia za pobyt w nim większych opłat. W konsekwencji więc grozi jej utrata domu i majątku w celu zaspokojenia roszczeń komornika odnośnie nieopłaconych przez nią kosztów pobytu w domu pomocy społecznej. Odwołująca wskazała, że nie stać ja na pokrycie tak wysokich opłat, albowiem nie starcza jej na wykupienie leków i opłacenie bieżących rachunków. Ponadto zaznaczyła, iż postanowienie sądu opiekuńczego zobowiązuje nie do skierowania do domu pomocy społecznej, lecz do zapewnienia jej opieki. W ocenie odwołującej wystarczające byłoby zapewnienie jej opieki w ciągu dnia, a nie całodobowo, ponieważ po pierwsze nie stać ją na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, po drugie zaś zamieszkuje ona z córką, która może zapewnić jej opiekę od popołudnia do rana. Wskazała, iż sąd opiekuńczy wydał postanowienie na podstawie nieprawdziwych twierdzeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. tj. że mieszkała w niezamieszkałym domu gospodarczym, starym budynku wybudowanym przez ojca odwołującej, że dom był zamykany, że jej córki w nim nie przebywa. Tymczasem, jak wskazała odwołująca, dom został wybudowany w 2002 r. (część zamieszkała) i 2003 r., jest on ocieplony wełną mineralną i styropianem, a zamykane jest tylko ogrodzenie ogrodu, tak jak zaleciła policja z powodu kradzieży. Po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1 i art. 106 ust 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. J. spełnia określone w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz w art. 38 i 39 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o ochronie zdrowia psychicznego) przesłanki skierowania do domu pomocy społecznej. Jest ona bowiem osobą chorą, cierpiącą na chorobę psychiczną pod postacią zespołu otępiennego prawdopodobnie o etiologii mieszanej o znacznym nasileniu oraz zdezorientowaną co do miejsca i czasu, mającą częściową tylko orientację co do własnej osoby. Organ wyjaśnił, iż odwołująca nie jest w stanie ocenić własnego stanu zdrowia oraz świadomie wyrazić zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Podkreślił także, że nie ma ona możliwości korzystania z opieki innych osób ponieważ jej córka, z uwagi na wykonywaną pracę, stan zdrowia oraz złe warunki mieszkaniowe nie może zapewnić matce dostatecznej opieki. Ponadto o skierowaniu do domu pomocy społecznej, jak wskazał organ, orzekł sąd opiekuńczy - Sądu Rejonowego w T. Wydział III Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...]. W związku z czym, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, wykonał jedynie orzeczenie w/w sądu. Dlatego też, jeżeli M. J. nie wyraża zgody na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej, to powinna ona stosownie do treści art. 41 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wystąpić do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja nie narusza prawa i nie ma podstaw do jej kwestionowania. Na powyższą decyzję M. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko oraz przytaczając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wskazała, iż aktualnie nie jest jej niezbędna ciągła opieka, ponieważ sama potrafi zjeść posiłek, pójść do toalety, a jej noga jest na tyle sprawna że może poruszać się bez pomocy przyrządów. Podniosła, iż nieprawdą jest, że jest chora psychicznie oraz nie orientuje się w otoczeniu, wskazując że ma takie problemy zdrowotne, jakie mają osoby w jej wieku. Podkreśliła, że w jej domu zapewnione są odpowiednie warunki do mieszkania, w szczególności istnieje przyłącze energetyczne, kanalizacja, woda jest z własnego ujęcia, gaz przyłącze, ale obecnie stosowana jest butla gazowa, w czasie zimy zaś dom ogrzewany jest drewnem, w pozostałych porach roku sporadycznie wykorzystywany jest grzejnik elektryczny. Odwołująca wyjaśniła, że chciałaby aby pomoc społeczna zapewniła jej opiekę w jej własnym domu, ponieważ najlepiej czuje się w otoczeniu rodziny i przyrody w ogrodzie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko prawne oraz jego uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd nie stwierdził aby naruszała ona prawo. Na wstępie należy wskazać, iż pomoc społeczna w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest instytucja polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednym z rodzajów świadczeń wykonywanych w ramach pomocy społecznej jest skierowanie do domu pomocy społecznej. Przesłanki i zasady umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej reguluje przede wszystkim ustawa o pomocy społecznej, która w przepisie art. 54 ust. 1 stanowi, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę taką, w myśl art. 54 ust. 2 wskazanej ustawy, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu po uzyskaniu jej zgody lub zgody jej przedstawiciela ustawowego. Według zaś art. 54 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, ośrodek pomocy społecznej jest obowiązany do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. Należy zauważyć, iż w odniesieniu do osób chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo, co do których zachodzą warunki o których mowa w art. 54 ust. 4 w/w ustawy, kierowanie do domu pomocy społecznej jest regulowane nadto przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o ochronie zdrowia psychicznego). W myśl art. 38 wskazanej ustawy, osoba która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub za zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Natomiast według art. 39 ust.1 w/w ustawy, jeżeli osoba o której mowa w art. 38 lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Także w sytuacji gdy osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy (art. 39 ust. 3 w/w ustawy). Tą szczególną procedurę kierowania osób chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo do domów pomocy społecznej uszczegóławiają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 1995 r. w sprawie szczegółowego sposobu działania w sprawach przyjęcia do domu pomocy społecznej oraz wypisania z domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie i upośledzonej umysłowo (Dz. U. z 1995 r. Nr 92, poz. 460 ze zm.). Stosownie do treści § 2 ust. 1 w zw. z § 1 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, jeżeli osoba która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z pomocy innych osób, nie wyraża zgody na skierowanie do domu, a brak opieki zagraża jej życiu, kieruje się ją do domu na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego. Odnosi się to również do osoby, która nie jest zdolna do wyrażenia zgody. W myśl zaś § 3 w/w rozporządzenia organ gminy właściwy zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, po otrzymaniu orzeczenia sądu opiekuńczego o skierowaniu do domu, wydaje decyzję o skierowaniu osoby do domu odpowiedniego typu. Z przytoczonych przepisów ustawy o pomocy społecznej, ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 1995 r. w sprawie szczegółowego sposobu działania w sprawach przyjęcia do domu pomocy społecznej oraz wypisania z domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie i upośledzonej umysłowo wynika, iż to sąd opiekuńczy bada czy w sprawie wystąpiły wymagane wskazanymi aktami prawnymi przesłanki niezbędne do skierowania osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo do domu pomocy społecznej (stan zdrowia, niezdolność do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, niemożność korzystania z pomocy innych osób, zwłaszcza z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, brak opieki zagrażający życiu, brak zgody czy też niezdolność do jej wyrażenia). Stwierdziwszy zaś zaistnienie takich okoliczności, sąd opiekuńczy wydaje w tym zakresie postanowienie. Natomiast organ administracyjny jedynie dokonuje czynności określanych w doktrynie i orzecznictwie administracyjnym jako "wykonanie przez organ pomocy społecznej orzeczenia sądu opiekuńczego". Nie ma on wiec kompetencji do merytorycznej oceny wyżej wymienionych przesłanek, jest on bowiem tylko wykonawcą wiążącego go orzeczenia sądu opiekuńczego. Należy podkreślić, iż związanie organu administracyjnego orzeczeniem sądu opiekuńczego jest niezależne od stawianych zarzutów osoby skierowanej do domu pomocy społecznej pod adresem postanowienia sądu opiekuńczego. Z akt sprawy wynika, iż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. wystąpił do Sądu Rejonowego w T., w trybie art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, z wnioskiem o umieszczenie M. J. w domu pomocy społecznej bez jej zgody z jednoczesnym wnioskiem o zabezpieczenie tego roszczenia poprzez wydanie w trybie zarządzeń nagłych postanowienia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, z uwagi na bardzo trudne warunki życiowe skarżącej oraz brak opieki nad nią ze strony osób trzecich. Po przeprowadzeniu niezbędnych czynności procesowych Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] zobowiązał Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. do zapewnienia skarżącej całodobowej opieki na czas do prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie umieszczenia M. J. w domu pomocy społecznej bez zgody. W punkcie drugimi orzeczenia wskazał, iż postanowienie jest skuteczne i wykonalne z chwilą wydania. Uzasadniają postanowienie sąd opiekuńczy powołał się na opinię biegłego lekarza psychiatry sporządzoną na zlecenie sądu, w której biegły stwierdził, że skarżąca cierpi na chorobę psychiczną pod postacią zespołu otępiennego prawdopodobnie o etiologii mieszanej o znacznym nasileniu, jest zdezorientowana co do miejsca i czasu, ma częściową tylko orientację co do własnej osoby, nie jest w stanie ocenić własnego stanu zdrowia oraz świadomie wyrazić zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej, a także wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Ponadto sąd opiekuńczy zaznaczyły, że warunki bytowe skarżącej rzeczywiście są złe oraz, że jej córka z uwagi na wykonywaną pracę, stan zdrowia i złe warunki mieszkaniowe nie może zapewnić skarżącej dostatecznej opieki. W związku z treścią postanowienia Sadu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. w dniu [...] wydał decyzję o skierowaniu M. J. do Domu Pomocy Społecznej w T. Należy podkreślić, iż organ administracyjny wydając decyzję z dnia [...], jak już Sąd wcześniej wskazał, był związany postanowieniem sądu opiekuńczego i jednocześnie w świetle przytoczonych przepisów prawnych zobowiązany do jego realizacji. Niewątpliwie umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody jest rozwiązaniem ostatecznym i wymaga dokładnego zbadania czy określonej osobie nie można udzielić stosownej pomocy w jej miejscu zamieszkania. W tym celu niezbędne jest zweryfikowanie istnienia przesłanek prawnych niezbędnych do skierowania określonej osoby do domu pomocy społecznej np. stanu zdrowia, możliwości skorzystania z pomocy innych osób, warunków środowiskowych. Niemniej jednak, jak już Sąd wcześniej podkreślił, zbadanie i ocena tych przesłanek należy do sądu opiekuńczego, organ administracyjny jest zaś wyłącznie wykonawcą postanowienia sądu opiekuńczego w tym zakresie, związanym jego treścią, niezależnie od stawianych temu orzeczeniu zarzutów. Z akt sprawy wynika, iż z taką sytuacją mamy do czynienia właśnie w przedmiotowej sprawie, a więc organ administracyjny wykonał jedynie orzeczenie sądu powszechnego. W związku z tym skarga nie mogła zostać uwzględniona, zarzuty skargi bowiem dotyczyły oceny zaistnienia przesłanek wymaganych prawem do skierowania określonej osoby bez jej zgody do domu pomocy społecznej. Nie będąc związany granicami skargi Sąd również z urzędu nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.