II SA/Bd 389/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant asystent sędziego Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta[...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 193 ust. 1 pkt 2 i art. 194 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013r., poz. 135 z późn. zm.), uchwały Nr XXII/429/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 29 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części wraz z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia całości lub części opłaty dla rodziców za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej (DZ. Urz. Woj. Kuj. - Pom. z 2012 r., poz. 671) zmieniona uchwałą Nr XLVI/973/13 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 25 wrzesień 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Kuj-Pom. z 2013 r., poz. 2996) orzekł o odpłatności za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej w ten sposób, że: 1. odstąpił od ustalenia części opłaty za pobyt dziecka – W. B. ur. 24 kwietnia 1998 r. - w [...] Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych przy ul. [...]w okresie od 1 grudnia 2013 r. do dnia 30 listopada 2014 r. na kwotę 3.188,33 miesięcznie; 2. ustalił opłatę ponoszoną przez R. B. na kwotę 239,98 zł miesięcznie w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 30 listopada 2014 r. płatną na konto MOPS w[...], w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ wskazał, iż na podstawie posiadanej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, jego dochód wynosi 3 991,39 zł i przekracza 300% kryterium ustalonego przez ustawodawcę (w przypadku wnioskodawcy jest to kwota 542 x 3 = 1626 zł). Wskazano, iż zgodnie z uchwałą Rady Miasta w Bydgoszczy z dnia 25.09.2013 r. dla osób prowadzących samodzielne gospodarstwo domowe, wysokość częściowego odstąpienia ustalona z tytułu średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, wynosi 93%. Zgodnie z powyższym naliczono odpłatność częściową w wysokości 7% średniego, miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, które wynosi 3428,31 zł (7%= 239,98 zł). Z uwagi na osiągane dochody, organ I instancji wyjaśnił, iż nie ma możliwości by w całości odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy, dlatego częściowo odstąpiono od ustalenia całości opłat. W odwołaniu od powyższej decyzji R. B. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając naruszenie art. 107 § 3 Kpa wobec nie uwzględnienia wszystkich przesłanek określonych w § 7 ust. 1 i 2 uchwały Nr XLVI/973/13 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 25 września 2013 r. W ocenie odwołującego się, wydana decyzja w swoim uzasadnieniu odnosi się wyłącznie do kryteriów określonych w § 7 ust. 1 uchwały Nr XLVI/973/13 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 25 września 2013 r. i przemawiających za częściowym zwolnieniem z odpłatności z uwagi na fakt, iż dochód przekracza 300 % kryterium dochodowego, natomiast decyzja nie odnosi się do okoliczności wyszczególnionych w § 7 ust 2 pkt 5 ww. uchwały, który stanowi jednoznacznie, że możliwe jest odstąpienie od ustalenia całości opłaty, gdy zachodzi co najmniej jedna z wymienionych w § 7 ust. 2 uchwały przesłanek. Fakultatywny charakter tego przepisu nie zwalnia zdaniem strony - organu orzekającego, z obowiązku wynikającego z art.107 § 3 K.p.a. i uzasadnienia powodów, dla których całkowicie pomija i nie uwzględnia faktu ciążącego na stronie obowiązku alimentacyjnego mającego równie istotne znaczenie, jak uwzględniony w decyzji fakt przekroczenia dochodami 300% kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w całości potwierdził ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy i zwrócił uwagę, że stosownie do treści § 8 uchwały Rady Miasta Bydgoszczy odstępuje się częściowo z obowiązku ponoszenia opłaty przez osoby, których dochód przewyższa kryterium dochodowe. W stosunku do osób samotnie gospodarujących, które uzyskują dochód powyżej 600% kryterium dochodowego, wysokość częściowego odstąpienia ustalono z tytułu średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej wynosi 93%. Wskazano, iż dochód netto odwołującego się wynosi 3.991,39 zł, podzielony przez kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 542,00 zł oznacza dochód w wysokości 736 zł, 40% kryterium dochodowego. Uprawniało to organ do ustalenia odpłatności w wysokości 7% średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie W. B. w instytucjonalnej pieczy zastępczej tj. w kwocie 239,98 zł miesięcznie, podkreślając przy tym, że 93% wydatków tj. kwotę 3.188,33 zł ponosi Miasto [...]. Kolegium rozważyło także możliwość zastosowania w sprawie § 7 pkt 5 uchwały Rady Miasta Bydgoszczy, zgodnie z którym odstąpienie od ustalenia całości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić jeżeli zobowiązany rodzic płaci alimenty, wskazując, iż w niniejszej sprawie jest bezsporne, że R. B. płaci alimenty na rzecz córki A. B. w kwocie 1.600 zł miesięcznie na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego V Wydział Rodzinny i Nieletnich w [...] z dnia 18 kwietnia 2011 r. - sygn. akt V RC 938/2010, lecz nie zmienia to faktu, że odwołujący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania syna, który w placówce opiekuńczo-wychowawczej ma zapewnioną całodobową opiekę. Organ zauważył, iż nawet po odliczeniu kwoty płaconych alimentów oraz opłaty ustalonej zaskarżoną decyzją, odwołującemu pozostaje do dyspozycji kwota 2.151,41zl, która przekracza kryterium dochodowe o 1.609,41 zł, a z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby w sytuacji odwołującego wystąpiły szczególnie okoliczności uzasadniające w całości odstąpienie od ustalenia rzeczonej opłaty. W skardze do sądu R. B. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego, zarzucając, iż MOPS ani jednym słowem nie odniósł się do okoliczności, iż reguluje alimenty na rzecz córki A. B. Ponadto ustalenie częściowej odpłatności w wysokości 7% nastąpiło wyłącznie w odniesieniu do osiąganych przez skarżącego dochodów, bez uwzględnienia faktu łożenia alimentów. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że ewentualne uwzględnienie płacenia alimentów daje w myśl uchwały rady miasta podstawę do odstąpienia od ustalenia płatności w całości i treść tego przepisu nie umożliwia ustalenia progu 7% z uwzględnieniem alimentów. Reasumując stwierdził, że albo alimenty się uwzględnia i odstępuje się od ustalenia odpłatności, albo się ich nie uwzględnia i ustala się odpłatność w oparciu o osiągane dochody, ale w takim przypadku zgodnie z KPA należało fakt nieuwzględnienia alimentów zawrzeć w decyzji i stanowisko takie uzasadnić. Zdaniem skarżącego SKO w swojej decyzji z dn. [...] r. nie odniosło się w żaden sposób do zarzutu nieuwzględnienia w decyzji MOPS kwestii płacenia alimentów, natomiast okoliczność tą w swojej decyzji SKO uwzględniło i w specyficzny sposób ją uzasadniło. Uwzględnienie powyższego faktu w decyzji SKO nie zmienia jednak faktu, że w decyzji MOPS okoliczność ta uwzględniona nie została, tym samym w ocenie skarżącego, został on pozbawiony prawa do możliwości odwołania się od przyjętej argumentacji w pierwszej instancji. Skarżący zauważył również, że § 7 ust. 2 pkt 5 uchwały nr XLVI/973/13 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 25 września 2013 r. umożliwia zwolnienie z całości odpłatności po uwzględnieniu wyłącznie faktu płacenia alimentów i nie jest uwarunkowany żadnymi dodatkowymi okolicznościami, jak np. utrzymanie syna i wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniające w całości odstąpienie od ustalenia rzeczonej opłaty, ponieważ sam fakt płacenia alimentów daje możliwość odstąpienia od ustalenia odpłatności W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odpłatności za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, która ustalona została z uwzględnieniem przekroczonego przez stronę kryterium dochodowego. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", oraz uchwały Nr XXII/429/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 29 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części wraz z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia całości lub części opłaty dla rodziców za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Kuj. - Pom. z 2012 r., poz. 671), zmienionej uchwałą Nr XLVI/973/13 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 25 wrzesień 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Kuj. - Pom. z 2013 r., poz. 2996). Organ orzekł o częściowej odpłatności za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W myśl art. 196 ust. 3 ustawy średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ustawy). Opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ustawy). W myśl art. 194 ustawy opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej (ust. 1), przy czym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (ust. 2). W takim wypadku – stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy - starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z brzmienia zacytowanych przepisów wynika, że starosta zobligowany jest do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ jednak może (lecz nie musi) - na wniosek lub z urzędu - stosownie do postanowień uchwały rady powiatu, o której mowa w art. 194 ust. 2 ustawy, odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, że Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Rodzinny i Nieletnich orzeczeniem z dnia 22 grudnia 2009 r. - sygn. akt VI Nsm 789/09 zarządził umieszczenie małoletniego W. B. w placówce Opiekuńczo-Wychowawczej, rodzinie zastępczej niespokrewnionej lub w pogotowiu rodzinnym na czas trwania postępowania o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Wykonując orzeczenie Sądu Rejonowego, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] skierował W. B. do[...]. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] VI Wydział Rodzinny i Nieletnich - sygn. akt VI Nsa 789/09 z dnia 8 października 2010 r. R. B. i A. K. zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej nad synem W. B., a Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 80 ustawy o pomocy społecznej skierował W. B. do Zespołu Placówek [...] od 8 września 2011 r., w której W. B. nadal przebywa. W odniesieniu do ojca (skarżącego) organ orzekł o ustaleniu opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Organ w postępowaniu wyjaśniającym ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód strony stanowi wynagrodzenie za pracę w wysokości netto 3.991,39zł, natomiast kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i §1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823) wynosi 542,00 zł. Takie ustalenia faktyczne legły u podstaw kontrolowanego rozstrzygnięcia i nie były kwestionowane przez skarżącego w toku postępowania. Miesięczna opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest pobierana od rodziców w każdym przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej (art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy). Jak wynika z akt sprawy, małoletni został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej i w tej sytuacji powstał obowiązek poniesienia opłaty za cały okres umieszczenia dziecka w placówce, w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w takiej placówce. W ocenie Sądu – wbrew treści skargi - organy w sposób pełny i wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły materiał dowodowy. Mianowicie, należy wskazać, że w zakresie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organy w sposób prawidłowy poddały ocenie spełnienie przesłanki określonej w § 7 ust. 1 uchwały przyjmując, że odstąpienie takie jest możliwe, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 1.626,00 zł (czyli 300% kryterium dochodowego określonego zgodnie z § 2 lit. e) uchwały zgodnie z art. 8 u.p.s.). W ten sposób organ przyjął, że miesięczny dochód skarżącego – osoby samotnie gospodarującej – wynosił 3.991,39 zł., a zatem przekraczał kryterium dochodowe umożliwiające odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (1.626,00 zł). Dochód netto skarżącego wynoszący 3.991,39zł podzielony przez kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 542,00 zł oznacza dochód w wysokości 736 zł, 40% kryterium dochodowego, co uprawniało organ do ustalenia odpłatności w wysokości 7% średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie W. B. w instytucjonalnej pieczy zastępczej tj. w kwocie 239,98 zł miesięcznie, mając przy tym na względzie, iż 93% wydatków utrzymania dziecka tj. kwotę 3.188,33 zł, ponosi Miasto B. Należy podkreślić, że to na rodzicach spoczywa obowiązek zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dziecka. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy z powodu pozbawienia władzy rodzicielskiej, rodzice nie spełniają tej powinności. Główny ciężar ponosi instytucja publiczna a częściowa odpłatność jest tylko niewielkim wkładem skarżącego w zakresie rzeczywistych kosztów utrzymania małoletniego. W tych okolicznościach rolą organu nie jest szukanie wszelkich możliwości, by zobowiązanego zwolnić z obowiązku, lecz ocenić realną możliwość partycypacji w kosztach pieczy zastępczej. Skarżący nie ponosi innych obciążeń na rzecz syna. Wobec powyższego ustalenie, że zarobki skarżącego pozwalają na częściową odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej czynią zarzut nie wzięcia pod uwagę realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec innego dziecka za nieuzasadniony. Fakt, że organ I instancji skupił się wyłącznie na przesłance kryterium dochodowego, i nie brał pod uwagę obciążenia alimentacyjnego wobec innego dziecka, w podanych okolicznościach, nie stanowi naruszenia prawa. W konsekwencji zarzut, że skarżący pozbawiony był możliwości ustosunkowania się do stanowiska organu przez pozbawienie instancji również nie może odnieść zamierzonego skutku. Skarżący powołał ten zarzut w odwołaniu. Organ odwoławczy dokonał rozpoznania materiału dowodowego w zakresie możliwości fakultatywnego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej także na podstawie § 7 ust. 2 uchwały, a w szczególności rozpatrzył materiał dowodowy w zakresie sygnalizowanych w skardze przesłanek, tj. na podstawie przesłanki określonej w § 7 ust. 2 pkt 5 uchwały (ze względu na płacenie alimentów). Organ zwrócił uwagę, że skarżący płaci alimenty na rzecz córki A. B. w kwocie 1.600 zł miesięcznie na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego V Wydział Rodzinny i Nieletnich w [...]z dnia 18 kwietnia 2011 r. - sygn. akt V RC 938/2010, co nie zmienia faktu, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania syna, który w placówce opiekuńczo-wychowawczej ma zapewnioną całodobową opiekę. Ponadto nawet po odliczeniu kwoty płaconych alimentów oraz opłaty ustalonej zaskarżoną decyzją odwołującemu pozostaje do dyspozycji kwota 2.151,41zl, która przekracza kryterium dochodowe o 1.609,41 zł, przy czym z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby w sytuacji skarżącego wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające w całości odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty. Ponieważ odstąpienie od ustalenia opłaty za umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej dokonywane na podstawie § 7 ust. 2 uchwały ma charakter fakultatywny, przeto podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie i wydana decyzja mają charakter uznaniowy. Należy wyjaśnić, że z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ rozstrzygając daną sprawę może wybierać między różnymi rozwiązaniami (rozstrzygnięciami), gdyż norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracyjnemu. W omawianym zakresie organy mogły zatem podjąć określone rozstrzygnięcie po obowiązkowym, należytym rozważeniu istniejących okoliczności faktycznych przez pryzmat przesłanek dających możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co w ocenie Sądu uczyniły. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.