II SA/Bd 391/09

Dnia 29 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 29 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania prawa własności działki 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego J. J. – G. 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Bd 391/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., w oparciu o art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 12171 ze zm.) oraz art. 1, art. 2 i art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Starosty B. z dnia [...] nr [...] odmawiającej A. W. przyznania prawa własności działki poprzednio oznaczonej numerem [...], obecnie zajmującej część działki nr [...] położonej w K., gmina N. W. W. Powyższa decyzja wydana została po rozpoznaniu wniosku A. W. z dnia [...], w którym wskazano, że wydający zakwestionowaną decyzję organ pominął w ustalaniu stanu faktycznego sprawy istotne dowody, takie jak dowód z zeznań świadka, dowód z dokumentów i dowód z "wizji lokalnej". Jak wynika z uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Powiatu B., na podstawie art. 1 – 5 i art. 8 ustawy z dnia 25 stycznia 1668 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) przejął od Janiny i J. W., na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o powierzchni 17,27 ha (11,06 ha przeliczeniowych) położoną w K. i S. N., gmina N. W. W., w zamian za rentę. Jednocześnie Naczelnik wyłączył z przejętej nieruchomości zabudowania, które zatrzymali dotychczasowi właściciele, jako odrębny przedmiot własności. Dotychczasowi właściciele uzyskali ponadto prawo dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,75 ha. Działka, która stała się następnie przedmiotem postępowań spadkowych. Z dalszej części uzasadnienia decyzji wynika, że w 1974 r. przeprowadzone zostały pomiary geodezyjne działki, w związku z czym działka z budynkami otrzymała nr [...], a w użytkowaniu rodziny W. pozostawiono stanowiące łąkę oraz nieużytek działki nr [...] o powierzchni 1,19 ha i nr [...] o powierzchni 0,07 ha. Powierzchnie tych działek zostały następnie pomniejszone. Organ wskazał, że działka nr [...], o której mowa we wniosku A. W. z dnia [...] stanowiła las o powierzchni 0,63 ha i decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] nr [...] przekazana została Nadleśnictwu w L. w nieodpłatne użytkowanie na czas nieokreślony, jako Państwowy Fundusz Ziemi, nie mogła zatem pozostawać w użytkowaniu małżonków W. i tym samym nie mogła zostać objęta decyzją z dnia [...]. W związku z powyższym organ podzielił stanowisko Starosty B. o odmowie przyznania A. W. prawa do nieruchomości, o której mowa. Organ wskazał ponadto bezzasadność podniesionych we wniosku z dnia [...] argumentów dotyczących postępowania dowodowego. Od powyższej decyzji A. W., zgodnie z pouczeniem, złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wnosząc w nim o stwierdzenie nieważności zarówno decyzji Starosty B. z dnia [...] nr [...], jak i decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] nr [...]. Jak wynika z treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. oparta została na nieprawdziwych okolicznościach, ponadto akt ów nie został doręczony rodzicom odwołującego się będącym, jak stwierdził, właścicielami nieruchomości, którzy w dalszym ciągu o nią dbali, nie mógł tym samym zostać przez nich zaskarżony. Jak podkreślił odwołujący się, rodzice jego, jako właściciele działki nr [...] wpisani byli do księgi wieczystej i nie zostali z niej wykreśleni. Wnioskodawca podniósł, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy przeprowadzić szczegółową analizę akt sprawy, wskazał ponadto konieczność przyjęcia zeznań od świadka, K. D., a także przeprowadzić dowód z akt księgi wieczystej KW nr [...] oraz dowód z rejestru gruntów działki [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję własną. Kolegium wskazało, że zapoznało się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach, a także z aktami przyznającymi J. W. i J. G. grunty z reformy rolnej, z zapisami w ewidencji gruntów i księgach wieczystych oraz aktami dotyczącymi przejęcia gospodarstwa małżonków W. na własność Państwa i aktami dotyczącymi przekazania działki nr [...] Nadleśnictwu Ł. Jak wynika z poczynionych przez organ ustaleń, sporna nieruchomość, obecnie oznaczona jako działka [...] (część), położona we wsi K., gmina N. W. W. od [...] stanowi Państwowy Fundusz Ziemi przekazany Lasom Państwowym, zatem ponad wszelką wątpliwość nieruchomość ta nie wchodziła w [...] w skład gospodarstwa małżonków W. Organ podniósł, że analiza postanowienia ówczesnego Sądu Powiatowego w B., Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...], wykazała, że J. W. w księdze wieczystej KW nr [...] wpisana została jako właścicielka gospodarstwa rolnego położonego w K. o powierzchni 9,01 ha, obejmującego działki [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], natomiast nie działkę nr [...]. Księga wieczysta o podanym przez wnioskodawcę numerze obejmuje natomiast inne nieruchomości położone w gminie K. Kolegium wskazało ponadto, że zgodnie z art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia [...] o ubezpieczeniu społecznym rolników prawo do przyznania własności działki mają spadkobiercy dożywotnika, o ile władali gruntem, a warunek ten nie został spełniony ani przez A. W., ani przez jego siostrę K. D., która wyprowadziła się do I., w związku z czym nie zajmowała się przedmiotową nieruchomością, co zostało przez wyżej wskazaną potwierdzone w piśmie z dnia [...]. W związku z powyższym organ za zbędne uznał przeprowadzenie dowodu z zeznań K. D., jako świadka wskazanego przez wnioskodawcę. Odnośnie wniosku A. W. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] nr [...], Kolegium podniosło, iż kwestia ta nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. W skardze A. W. zarzucił naruszenie przepisów art. 7 i 77 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie szczegółowej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, pominięcie przyznania spadkobiercom jedynie działki o powierzchni 0,1700 ha w sytuacji, gdy spadkodawcy korzystali z prawa dożywotniego korzystania z działki o powierzchni 0,7500 ha oraz nieuzupełnienie materiału dowodowego o dowody wskazane przez skarżącego z ksiąg wieczystych, dokumentacji archiwalnej nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego z poszczególnymi fazami dokonywanych zmian i zeznań świadka K. D. Wskazano także na naruszenie art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z 20 grudnia 1960 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przez odmowę przyznania nieruchomości (działki nr [...]), którzy po śmierci spadkodawców tą działką władali. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że J. W. w [...] jako repatriantka otrzymała gospodarstwo rolne w K. o powierzchni 28,50 ha. W ramach tego areału obszar 3,85 ha stanowiły obszary leśne. J. W. i jej mąż J. W. do chwili śmierci posiadali władztwo nad zalesioną działką oznaczoną nr [...], a po śmierci władztwo to sprawowali spadkobiercy. Po przeprowadzeniu postępowania spadkowego skarżący wystąpił do Starosty B. o przeniesienie własności działki nr [...] położonej w K. gmina N. W. W. Starosta B. odmówił przyznania własności działki. Starosta B. w swojej decyzji powołał się na decyzję Naczelnika Powiatu B. z dnia [...] dotyczącej przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. W punkcie 4 decyzji określono, że właściciele korzystają z prawa dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,75 ha. Starosta bydgoski decyzją z dnia [...] przyznał spadkobiercom działkę oznaczoną nr [...] o powierzchni 0,1700 ha pomijając fakt, że spadkodawcy korzystali z prawa dożywotniego użytkowania nieruchomości o powierzchni 0,7500 ha. Powoływanie się Starosty, że działka nr [...] została skutecznie przekazana ówczesnemu Nadleśnictwu z siedzibą w L. w nieodpłatne użytkowanie jest nietrafne, a samo uzasadnienie tej decyzji jest niezgodne z prawdą. Działka ta w chwili wydawania tej decyzji była we władaniu J. W. Po śmierci rodziców pieczę nad nieruchomością sprawowała K. D. Opiekowała się ona działką a jej zeznania mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Toczące się postępowanie przed organami I i II instancji nie podjęło próby wyjaśnienia kwestii w części dotyczącej przyznania spadkobiercom jedynie działki nr [...] o powierzchni 0,1700 ha pomimo, że spadkodawcy korzystali z prawa dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,7500 ha. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Podniesiono, że argumenty podniesione w skardze są tożsame z tymi, które skarżący podniósł w odwołaniu od poprzedniej decyzji Kolegium. Zgodnie z treścią art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) – prawo do przyznania własności działki mają spadkobiercy dożywotnika o ile władali gruntem. Warunku tego nie spełniał wnioskodawca ani jego siostra K. D., która w [...] wyprowadziła się do I. Nie jest również trafny zarzut o nieprzeprowadzeniu dowodu z dokumentów, ponieważ dokumenty te są w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy podnieść, że postępowanie w tej sprawie toczy się w trybie stwierdzenia nieważności. Jest to specyficzne postępowanie, które jest ograniczone do stwierdzenia, czy w decyzji, której stwierdzenia nieważności się żąda, zawarta jest jedna z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. W postępowaniu tym nie przeprowadza się dowodu z zeznań świadków. Stąd wniosek o przesłuchanie świadka K. D. nie jest uzasadniony. Zresztą wniosek ten pozostaje bez związku przyczynowego z przedmiotem sprawy. Przedmiotem sprawy jest ocena, czy decyzja Starosty B. z dnia [...] znak [...] o odmowie przyznania prawa własności działki oznaczonej poprzednio numerem [...], obecnie obejmującej część działki nr [...] położonej w K. gmina N. W. W. została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego, a zarzut skargi o braku takiej analizy nie jest uzasadniony. Decyzja Starosty B. z dnia [...] w podstawie prawnej wskazuje na przepis art. 118 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). Dla stwierdzenia nieważności istotne jest, czy przy wydawaniu tej decyzji przepis ten został naruszony w sposób rażący. Art. 118 ust. 2a cytowanej ustawy stanowi, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Ust. 1 i 2 ustawy stanowi, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Z kolei ust. 3 przewiduje, że przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Z niebudzących wątpliwości okoliczności faktycznych wynika, że skarżący nie władał działką gruntu oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] stanowiącej obecnie część działki [...]. Nie jest także prawdą, że działką tą władała prawnie J. W. Na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, w szczególności decyzji z [...] o przekazaniu działki nr [...] o powierzchni 0,63 ha Nadleśnictwu w L. nr [...] (obecnie część działki nr [...]) wynika, że w momencie przekazywania gospodarstwa rolnego za rentę działka ta nie wchodziła w skład gospodarstwa rolnego. W decyzji z dnia [...] postanowiono m.in., że właściciele korzystają z prawa dożywotniego użytkowania działki o pow. 0,75 ha. W stosunku do tej części działki mógłby ewentualnie mieć zastosowanie przepis art. 118 ust. 2a cytowanej ustawy. Spadkobiercy J. W. uzyskali natomiast własność gruntów pod budynkami stanowiącymi odrębny od gruntu przedmiot własności (decyzja z [...] nr [...] Starosty B.). Dla ustalenia stanu faktycznego istotne znaczenie w sprawie mają zgromadzone decyzje i dane z ksiąg wieczystych. Pominięcie przesłuchania J. D. jest uzasadnione, albowiem treść jej ewentualnych zeznań, z uwzględnieniem przedstawionej tezy dowodowej, której jej zeznania mają udowodnić, nie mają znaczenia dla sprawy. Sąd nie uznał za powodujący uchylenie wyroku zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. W aktach sprawy znajduje się pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] skierowane do A. W. (otrzymał [...]) informujące o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma. Termin ten został zachowany, bo decyzję wydano [...]. Tego rodzaju zawiadomienie niejako sanowało uprzedni brak powiadomienia skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...]. Należy także zważyć, że przed wydaniem decyzji przez SKO w I instancji dokonano tylko jednej czynności w postaci protokołu przyjęcia ustnie wniesionego podania oraz przyjęto pismo K. D. Naruszenie proceduralne nie miało w tej sytuacji istotnego znaczenia dla sprawy. Dodatkowo należy nadmienić, że skarżący zapoznał się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji przez Starostę B. odmawiającej przyznania prawa własności działki z dnia [...]. Te same akta były przedmiotem oceny w sprawach rozpatrywanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Nie jest zatem skuteczny zarzut, że skarżący nie znał akt. Zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. nie zawsze jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego. Podstawą wznowieniową jest fakt nie brania udziału przez stronę w postępowaniu, którą to okoliczność należy odróżnić od braku zainteresowania sprawą strony, która bierze udział w postępowaniu, skarżący w postępowaniu miał możliwość obrony swoich interesów prawnych. Brak jest zatem podstaw do wykazania, że decyzja Starosty B. z dnia [...] znak [...] odmawiająca przyznania prawa własności działki oznaczonej poprzednio numerem [...], obecnie obejmującej część działki nr [...] położonej w K. gmina N. W. W. została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Tym samym za trafną należy uznać zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 20 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 157, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi.