II SA/Bd 393/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant: Przemysław Rauchut po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2010 r., na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 pkt 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009 r., Nr 1 poz.7) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej powoływaną jako: k.p.a., po zakończeniu postępowania wszczętego z urzędu w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych P. D.: - ustalił dłużnikowi alimentacyjnemu – skarżącemu - należność do zwrotu w kwocie głównej: [...] zł. oraz odsetki ustawowe od tej kwoty z tytułu ustalonych na rzecz: P. D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od [...].2008 r. do [...].2009r. - sposób naliczania odsetek ustawowych od należności dłużnika alimentacyjnego ustalił następująco: - odsetki ustawowe od kwoty [...] zł. poczynając od [...].2009r. do dnia spłaty; - odsetki ustawowe od kwoty [...] zł. poczynając od [...].2009r. do dnia spłaty; - odsetki ustawowe od kwoty [...] zł. poczynając od [...].2009r. do dnia spłaty; - odsetki ustawowe od kwoty [...] zł. poczynając od [...].2009r. do dnia spłaty; - orzekł, że uregulowania należności należy dokonać w ciągu 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Powyższe rozstrzygnięcie organ oparł o następujące ustalenia i rozważania: Decyzją Nr [...] z dnia 2008[...] przyznano na rzecz P. D. świadczenia alimentacyjne w kwocie po [...] zł. miesięcznie. Podstawę do wydania decyzji stanowiła ugoda sądowa z dnia [...]2008r. sygn. akt IIIRC [...]/08, oraz zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Decyzja ta została zmieniona w związku z ustaleniem nienależnie pobranych przez stronę świadczeń w kwocie [...] zł. Stosownie do treści art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w "wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W trakcie trwania okresu świadczeniowego 2008/2009 wypłacono na rzecz osoby uprawnionej kwotę [...] zł. z czego kwotę (pomniejszoną o odsetki ustawowe) [...] p. D. zwrócił za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego egzekucję alimentów. W związku z powyższym organ przypisał do zwrotu kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy wypłaconymi na rzecz dziecka kwotami świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pomniejszonymi o [...] zł), a kwotą już dokonanego zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący wniósł o umorzenie ustalonej przez organ kwoty należnej do zwrotu, podnosząc, że nie pracuje, z uwagi na fakt, że jest inwalidą II grupy, utrzymuje się ze stałego zasiłku w kwocie [...] zł., otrzymywanego z MGOPS w [...], z którego to świadczenia komornik egzekwuje tytułem alimentów [...] zł. Wyjaśnił też, że ma z drugiego małżeństwa troje uczących się dzieci a jego poparzone dziecko wymaga leczenia, co sprawia, iż nie ma możliwości spłaty orzeczonych kwot. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z [...] marca 2010 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie swoje organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania: Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 i 1a dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Należności te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że organ właściwy wierzyciela nie bada możliwości spłaty przez dłużnika świadczeń wypłaconych, bada jedynie czy dłużnik zalega ze zwrotem wypłaconych świadczeń jeśli tak, orzeka o zwrocie nie spłaconych należności. Kwestia braku możliwości spłaty należności oraz ewentualnego umorzenia długu, może być przedmiotem odrębnego postępowania, gdy dłużnik alimentacyjny zwróci się do organu właściwego wierzyciela z wnioskiem o ich umorzenie w całości lub w części, odroczenie płatności albo rozłożenia na raty. Organ przed wydaniem takiej decyzji uwzględnia sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Podniesione w odwołaniu okoliczności o braku możliwości spłaty przez stronę przedmiotowego długu, w tym postępowaniu nie są zatem rozważane, bowiem nie mają one wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy dostrzegł uchybienie w zaskarżonym rozstrzygnięciu, polegające na określeniu terminu spłaty ustalonego długu - 14 dni od daty doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, bowiem organ ustalając taki termin nie mógł mieć pewności co do faktu, że w tym czasie decyzja ta stanie się ostateczna, jednak pomimo tego uchybienia jest ona zgodna z prawem. W skardze złożonej do Sądu, skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe zarzuty wyrażone już w odwołaniu, podtrzymując swoje stanowisko w przedmiocie niemożności uregulowania zadłużeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7; ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 cyt. ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są przy tym od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a). Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przepisów powyższych wynika, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest decyzją obligatoryjną. W razie ustalenia przez organ, iż zachodzą przesłanki określone w art. 27 ust. 2 cyt. ustawy organ jest zobowiązany, po ustaleniu wysokość należności skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. W świetle treści wyżej wskazanego art. 27 ust. 2 omawianej ustawy, na etapie wydawania powyższej decyzji organ nie może badać sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. W związku z powyższym należy uznać za chybioną argumentację skarżącego dotyczącą jego złej sytuacji finansowej. Dodać należy przy tym, iż na tę okoliczność skarżący może się powoływać, w razie złożenia wniosku o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności, co wymagać będzie przeprowadzenia odrębnego postępowania, którego dodatkowym warunkiem wszczęcia jest uprzednie rozstrzygnięcie decyzją ostateczną o zwrocie konkretnej kwoty należności za okres świadczeniowy. Rozpatrując niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, iż decydujące znaczenie dla określenia wysokości należności skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń w okresie od [...] 2008 r. a [...] 2009 r. ma zaświadczenie komornika wskazujące sumę wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz łączną kwotę pieniędzy uiszczonych przez skarżącego komornikowi, a w konsekwencji obciążającą go należność. Z tego tez względu organ I instancji przed wydaniem decyzji winien uzyskać od komornika dokument zawierający powyższe informacje i załączyć go do akt sprawy. Tymczasem w nadesłanych przez organ administracji aktach brak wspomnianego dokumentu. Organ I instancji wskazuje wprawdzie w uzasadnieniu na wysokość wspomnianych wyżej kwot, jednakże nie istnieje możliwość zweryfikowania prawidłowości tych danych, a tym samym prawidłowości nałożonego na skarżącego obowiązku w zakresie jego wysokości. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, iż zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a na organie prowadzący postępowanie spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Jednym z przepisów zapewniających realizację tej zasady jest art. 77§ 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Ponieważ zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy, nie pozwalał, na jednoznaczne stwierdzenie czy ustalona przez organ I instancji kwota zobowiązań skarżącego dotyczących minionego okresu świadczeniowego jest prawidłowa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ orzekający merytorycznie, zobowiązane było uzupełnić materiał dowodowy, nie ograniczając się jedynie do kontroli decyzji organu I instancji. Nie zastosowanie się do wspomnianego wymogu, a tym samym naruszenie zasady prawdy obiektywnej powoduje wadliwość wydanych decyzji. Zwrócić należy również uwagę na to, iż decyzja w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki prawne dopiero od chwili, gdy stanie się ostateczna. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organ I instancji wydając decyzje w niniejszym przedmiocie powinien był powstrzymać od określania daty jej wykonania. Na uchybienie powyższe zwrócił wprawdzie uwagę organ II instancji, jednakże przyjął on błędnie, iż uchybienie powyższe nie ma wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze, iż decyzję organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.