II SA/Bd 396/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2019 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Wójt Gminy D. Ł. odmówił skarżącemu P. P. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na D. P.. Organ ustalił, że D. P., legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe wraz z wnuczkiem - skarżącym P. P., w domu swojego syna A. P. w miejscowości N.. W toku wywiadu środowiskowego D. P. oświadczyła, że nie potrzebuje pomocy w zakresie czynności higienicznych np. mycia się, sama się ubiera oraz porusza się o własnych siłach mimo różnych schorzeń; sama dawkuje sobie leki, a także sama przygotowuje sobie śniadania i kolacje. Organ ustalił, że skarżący uczy się w T. Technikum Informatycznym i codziennie od poniedziałku do piątku wyjeżdża rano, kiedy D. P. jeszcze śpi, i wraca ok. godziny 17. Według oświadczenia D. P., skarżący pomaga jej w przygotowaniu obiadów, robi zakupy, pranie i w razie potrzeby zawozi do lekarza; czynności opiekuńcze zajmują wnukowi około 3 – 4 godzin dziennie. Skarżący z kolei oświadczył, że opiekuje się babcią poprzez: robienie zakupów, wizyty lekarskie, kupno lekarstw, wizyty u znajomych babci, od czasu do czasu gotowanie posiłków, sprzątanie pokoju i różnego rodzaju czynności np. wyrzucanie śmieci. Biorąc powyższe pod uwagę organ ocenił, że D. P. jest osoba samodzielną, pomoc wnuka ogranicza się m.in. do robienia zakupów i sprzątania mieszkania – nie odbiega zatem od standardowych czynności osób wspólnie zamieszkujących i nie ma charakteru opieki. Organ wskazał, że jak wynika wprost z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje określonym osobom, jeżeli rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Niezbędnym do uznania uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wykazanie związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką. W świetle powyższego zdaniem organu skarżący nie spełnia przesłanek przyznania ww. świadczenia. Biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki organ stwierdził, że brak jest związku pomiędzy opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organ podkreślił, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest wynagrodzeniem za sprawowaną opiekę, lecz ekwiwalentem za utracone wynagrodzenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Wnioskodawca nie wykazał, aby sprawowana opieka uniemożliwiła mu podjęcie zatrudnienia. W odwołaniu wskazując na zakres sprawowanej opieki skarżący podniósł, że jako technik informatyk (zdał egzamin państwowy w tym zakresie) mógłby podjąć pracę dodatkową, czego nie uczynił, ponieważ wolny czas, ferie zimowe itd. Poświęca na opiekę nad babcią. Zwrócił uwagę, że plan zajęć szkolnych pozwala mu dwa razy w tygodniu na powroty do domu o godzinie 14. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest spowodowane nauką w szkole ponadgminazjalnej w trybie dziennym, a nie koniecznością sprawowania opieki nad babcią. Kolegium wskazało, że art. 16a o świadczeniach rodzinnych mówi o stałej opiece nad osobą niepełnosprawną, natomiast zajęcia szkolne, które realizuje skarżący w trybie dziennym w godzinach 8.00 - 14.00 i 8.00 – 17.00 uniemożliwiają sprawowanie takiej opieki. Ustawa nie określa ilości godzin, które należy poświęcić osobie niepełnosprawnej, jednakże wyraźnie wskazuje na aspekt stałości tej opieki, co należy rozumieć jako rzeczywiste poświęcanie swojego czasu, który przeznaczony zostałby na świadczenie pracy, na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Kolegium podkreśliło, że podstawą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja bądź niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. W przedmiotowym przypadku nie można mówić o jakiejkolwiek rezygnacji, ponieważ skarżący nie poczynił kroków w celu przejścia na tryb indywidualny bądź wieczorowy nauki, czyli starań ograniczenia swojej aktywności w szkole w celu zapewnienia stałej opieki swojej babci. W skardze do sądu administracyjnego P. P. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący podniósł, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma definicji stałej opieki, zaś niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie jest spowodowane kontynuacją nauki w szkole ponadgimnazjalnej, lecz koniecznością opieki nad babcią. Skarżący wskazał także na zakres sprawowanej przez niego opieki, wskazując m.in. że śniadania i obiady dla babci przygotowuje dzień wcześniej, wozi ją do lekarzy, rodziny i koleżanki, a w razie nagłej potrzeby udzielania pomocy babci jest w stanie na jej wezwanie telefoniczne przybyć niezwłocznie i udzielić pomocy lub wezwać lekarza rodzinnego lub pogotowie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, jak wskazuje art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny nie może zatem – jak wnosi o to skarżący – przyznać mu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Badając natomiast postępowanie organów administracji w sposób, w jaki Sąd władny jest to uczynić, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. Stosownie do treści art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie nie jest sporne spełnienie przez skarżącego ustawowego kryterium dochodowego. Nie jest też kwestionowany warunek posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie z określonymi w powołanym przepisie wskazaniami, jak również istnienie obowiązku alimentacyjnego (w aktach znajdują się oświadczenia dzieci niepełnosprawnej o niemożności sprawowania opieki). Kwestią sporną pozostaje natomiast ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącego oraz powód niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych rzeczywiście nie definiuje pojęcia stałej opieki. Przyjąć trzeba, że z samej swojej istoty stała opieka powinna być opieką ciągłą, nieprzerwaną, codzienną. Trzeba przy tym zaznaczyć, że stała opieka to nie tylko nieustające, ciągłe przebywanie z podopiecznym (nieodstępowanie go) i wyręczanie we wszystkich codziennych czynnościach, tym bardziej w sytuacji, kiedy podopieczny może się samodzielnie poruszać i wykonywać pewne czynności. Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W przedmiotowej sprawie oceniając charakter sprawowanej przez skarżącego opieki słusznie zwrócił na uwagę, na okoliczność pobierania przez skarżącego nauki w trybie dziennym w T. Technikum Informatycznym. Odnotowując nawet pewną samodzielność babci skarżącego w codziennych czynnościach, trudno uznać, że skarżący ma realną możliwość udzielenia jej niezwłocznej pomocy w sytuacji gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje – uwzględniając znany powszechnie fakt, że miejscowość N. w gminie D. Ł. położona jest prawie 50 km od T.. Słusznie także organ, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn.. III SA/Gd 1095/16), wskazuje na konieczność istnienia bezpośredniego związku pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Innymi słowy – to konieczność sprawowania stałej opieki, a nie inne okoliczności powinny być przyczyną niemożliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przedmiotowej sprawie zaś – jak słusznie wskazał organ, za główną przyczynę niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy uznać pobieranie przez niego nauki w trybie dziennym (i to w znacznej odległości od miejsca zamieszkania). Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Sąd oddalił skargę.