II SA/Bd 40/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018tr. Poz. 2096 ze zm.), art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 2220 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. poz. 1497), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] listopada 2018r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania D. K. prawa do: zasiłku rodzinnego na E. K. i T. K. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na ww., na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na E. K., z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 lat na E. K.. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawę odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanych świadczeń rodzinnych było ustalenie przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku rodzinnego, o którym stanowi art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji ustalił, że dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i nie zostało spełnione kryterium określone w art. 5 ust. 3. W odwołaniu od tej decyzji D. K. zakwestionowała ustalony dochód ponieważ od [...] sierpnia 2018r. wydzierżawiła gospodarstwo rolne, co w jej ocenie powinno spowodować brak uwzględnienia dochodu z tego gospodarstwa w dochodzie jej rodziny za 2017r. Kolegium przywołało treść przepisów art. 5 u.ś.r. i ww. rozporządzenia wskakując, że kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń rodzinnych wynosiło 764,00 na osobę w rodzinie. Syn strony E. K. legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] sierpnia 2018r.). W art. 3 u.ś.r. zdefiniowano także pojęcie "dochód rodziny" – suma dochodów członków rodziny, "rodzina" "dochód członka rodziny", który oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. W skład rodziny D.K. wchodzą oprócz niej jej dwaj małoletni synowie. Należało na potrzeby ustalenia prawa do wnioskowanych [...] sierpnia 2018r. świadczeń rodzinnych ustalić dochód rodziny skarżącej uzyskany w 2017r. Organ wskazał, że na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w tym PIT 36 i oświadczeń strony nie budzi wątpliwości, iż poza dochodem z najmu lokalu uzyskiwała w 2017 r. dochód także z gospodarstwa rolnego. Ryczałtowy sposób ustalenia wysokości przeciętnego dochodu z gospodarstwa rolnego regulują przepisy art. 5 ust. 8 u.ś.r. i za 2017r. wynosi on 3.399 zł z ha przeliczeniowego. Z zaświadczenia z [...] września 2018r. UG Z. , wynika, że gospodarstwo rolne strony obejmuje obszar 7,347 ha przeliczeniowych. Dochód z gospodarstwa rolnego za rok 2017r. wyniósł zatem 24.972,45 zł. Do tego dochodu, zgodnie art. 5 ust. 9 u.ś.r. należało doliczyć dochód z najmu lokalu w wysokości 1600,00 zł. W ten sposób organ ustalił, że przeciętny miesięczny dochód strony za 2017r. wyniósł 2.214,37 zł (1.600 + 24.972,45 zł/ 12). Do dochodu rodziny doliczyć także należało dochód synów skarżącej w 2017r. uzyskany z tytułu alimentów w wysokości (4.800/12) po 400 zł miesięcznie przez każdego z nich . Organ wskazał, że dochód 3 osobowej rodziny skarżącej za 2017r. wyniósł 36172,45 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięcznie stanowiło kwotę 1004,79 zł, i przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Różnica przekracza także kryterium zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy tj. miesięczny dochód rodziny 3014,37 zł, kwota z art. 5 ust. 2 pomnożona przez liczbę członków rodziny (764,00 zł 3= 2.292,00zł) a dochód przekracza tę kwotę o 722,37 zł, Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, na które ustalane jest prawo wynosi 432,17 zł – co organ uzasadnił z podaniem kwot. Jednocześnie organ II instancji wskazał na naruszenie przez organ I instancji art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak w decyzji Wójta stosownego wyliczenia co do braku podstaw do przyznania świadczeń i przekroczenia kryterium określonego w art. 5 ust. 3 ustawy. D. K. w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzuciła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ doliczony został dochód z gospodarstwa rolnego które dzierżawi od 2004r.. Nie uzyskuje z niego żadnych profitów, ponieważ od 2004r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego syna E. , kiedy zrezygnowała z pracy zarobkowej. Wliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego wpływa niekorzystnie na sytuację rodziny skarżącej bowiem odmówiono jej przyznania świadczeń rodzinnych. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzeni sprawy podkreślając, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, ziemię dzierżawi, nie jest na rencie, KRUS rozwiązał z nią umowę ubezpieczenia ponieważ pobiera świadczenie na syna. Obecnie Wójt Gminy Z. opłaca za nią i dzieci wszelkie składki na ZUS. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Dokonując sądowoadministracyjnej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie analizy przedłożonych akt administracyjnych sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i nie zawiera wad skutkujących jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Sąd zważył, że organ odwoławczy prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i zastosował odpowiednie normy prawa materialnego, zawierając w uzasadnieniu skarżącej decyzji szczegółowe uzasadnienie sposobu ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej w 2017r. i dochodu w przeliczeniu na członka rodziny, wskazując jednoznacznie na oczywistą okoliczność przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych. W tym zakresie nie zachodzi zatem potrzeba powielania wywodów Kolegium. Istotą sporu jest jednak rozstrzygnięcie, czy i jaki wpływ na ustalenie wnioskowanych praw do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2018/2019 winna mieć podnoszone przez skarżącą okoliczności wydzierżawiania gospodarstwa rolnego i nieprowadzenia tego gospodarstwa, w tym w szczególności przedstawiona przez wnioskodawczynię umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia [...] sierpnia 2018r. jest tego typu umową, o której mowa w art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. umową której skutkiem jest obowiązek pominięcia przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego objętej umową. Na wstępie należy zauważyć, że podobnie jak w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 2220 z późn.zm., dalej "u.ś.r.")) ustawodawca odrębnie określił sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmując w art. 5 ust. 8 u.ś.r., że "przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 617)". Z brzmienia cyt. przepisu wynika, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Przepis ten nie mówi o dochodzie rzeczywistym, faktycznie osiągniętym z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, lecz zawiera założenie, że określona kwota jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia, podlegającym - w razie zaistnienia do tego podstaw - zsumowaniu z innymi dochodami pozarolniczymi (art. 5 ust. 9 ustawy). Ustawodawca na potrzeby stosowania przepisów ustawy przyjął więc domniemanie, że z gospodarstwa rolnego jego właściciel uzyskuje ściśle określony dochód. Zatem w rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 października 2006r. (sygn. akt K 30/05, opubl. w "Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Seria A z 2006 r. Nr 9 poz. 119 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 210787) dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej, istnieją obiektywne przesłanki, które mogą przemawiać za odrębnym, co do zasady, potraktowaniem osób osiągających dochody z gospodarstwa rolnego, związane z jednej strony z brakiem powszechnego systemu ewidencji rzeczywistych dochodów osiąganych w indywidualnych gospodarstwach rolnych, co wiąże się z tym, że dochody te w zasadzie nie podlegają opodatkowaniu, a z drugiej strony, mając na względzie rolę świadczeń (pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, w szczególności potrzeb żywnościowych i mieszkaniowych), nie bez znaczenia jest okoliczność łatwiejszego dostępu ludności rolniczej do artykułów żywnościowych oraz nie ponoszenie z reguły takich kosztów, jak czynsz za mieszkanie czy opłaty w spółdzielniach mieszkaniowych. Trybunał zwrócił też uwagę, iż w prowadzonej przez Państwo polityce socjalnej wspierającej sytuację bytową ludności rolniczej bardzo ważne znaczenie mają pokaźne dopłaty z budżetu państwa do funduszu emerytalno - rentowego rolników, dzięki którym składki na ubezpieczenie społeczne kształtują się przeciętnie na o wiele niższym poziomie niż składki płacone przez podmioty gospodarcze poza rolnictwem i przez pracodawców za pracowników (zarówno w wielkościach bezwzględnych, jak i w relacji do spodziewanych świadczeń z ubezpieczenia społecznego), zaś w polityce gospodarczej istnieją instrumenty interwencjonizmu państwowego ukierunkowane na stabilizowanie dochodów rolniczych. Powyższe oznacza zdaniem Sądu nie tylko, że dopuszczalna konstytucyjnie jest przyjęta w art. 5 ust. 8 u.ś.r. metoda ryczałtowego obliczania dochodu rolnika, ale także, iż przepis ten ustanawia prawną zasadę obliczania dochodu. Uznanie, iż mamy do czynienia z regulacją o charakterze zasady przesądza o tym, że wszelkie przewidziane w przepisach prawa odstępstwa od metody obliczania dochodu w sposób określony w art. 5 ust. 8 u.ś.r. mają charakter wyjątku i jako takie powinny być interpretowane ściśle. Tego rodzaju wyjątkiem jest regulacja zawarta w art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r. Stosownie do tego przepisu ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Przepis ten przewiduje zatem możliwość pomniejszenia dochodu rolnika w przypadku kiedy pewna część lub całość gospodarstwa rolnego został oddana w dzierżawę w ściśle określonych warunkach tj. nie w przypadku jakiejkowiek umowy dzierżawy, ale umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Należałoby odpowiedzieć na pytanie, co to znaczy "umowa dzierżawy zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników". Ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych i członków ich rodzin reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. O umowie dzierżawy mówi art. 28 ust. 4 tej ustawy wskazując, że uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając: 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że umowa dzierżawy jest zawierana w formie pisemnej na okres co najmniej 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków przy czym, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne jest zawsze emeryt lub rencista. Zatem w świetle art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r. w zw. art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, możliwość niezaliczenia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego do dochodu przyjętego do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zachodzi w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2008r., sygn. I OSK 1930/07 i I OSK 1929/07, z 23 czerwca 2009r., sygn. I OSK 1290/08, z 3 września 2009r., sygn. I OSK 3/9 oraz z 9 marca 2011r. sygn. I OSK 1922/10, z 3 lutego 2011r. sygn. I OSK 1712/10, z 4 lutego 2015r. sygn. I OSK 1906/13). Skarżąca nie wskazała izby była emerytem lub rencistą. W skardze podała że nie jest na rencie. Wobec powyższego niezależnie nawet od okoliczności, iż umowa została zawarta dopiero od 1.08.2018r., czyli nie obejmuje roku 2017r., co do którego skarżąca oświadczyła kilkakrotnie że uzyskiwała dochód z gospodarstwa rolnego, jej zawarcie pozostaje bez wpływu na sposób liczenia dochodu skarżącej, w świetle treści ww. przepisów prawa materialnego. Niezależnie od powyższego należy nadmienić, iż ustawodawca nie uregulował w ramach katalogu pojęcia "utrata dochodu", zaprzestania uzyskiwania dochodu z gospodarstwa rolnego, który skarżąca wszakże nadal uzyskuje. A wyłącznie od stron umowy dzierżawy zależy określenie warunków tej umowy i czynsz dzierżawny, który skarżąca rzeczywiście uzyskuje ze swego gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta nie wyłącza stosowania przyjętego przez ustawodawcę domniemania uzyskiwania potencjalnych dochodów z gospodarstwa rolnego, według przepisu art. 5 ust. 6 u.ś.r. Tym samym należy uznać, że ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co do konieczności uwzględnienia w dochodach dochodu z wymienionego gospodarstwa rolnego jest trafna. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.) oddalenie skargi