II SA/Bd 405/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Asesor WSA Anna Klotz Protokolant: Ewa Czerwińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] 2005 r., nr [...] zmienił wcześniej wydaną decyzję nr [...] przyznająca A. M. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na córkę J. F., stwierdzając, iż od dnia 15 sierpnia 2004 r. nie przysługuje wyżej wymienionej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. W uzasadnieniu wskazano, iż z dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy od 1 września 2005 r. wynika, że A. M. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba poszukująca pracy dopiero w dniu 6 maja 2005 r.. Okoliczność ta powoduje, zdaniem organu, brak prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utratę prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania na córkę J. F. od dnia 15.08.2004 r.. W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. wskazała, iż przy składaniu w dniu 20.08.2004 r. wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego na córkę J. F., wprowadzono ją w błąd i nie poinformowano jej, o tym jakie warunki musi spełniać, by otrzymać świadczenie. Nie zdawała sobie sprawy, iż musi być zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Dopiero w maju 2005 r., gdy odwołująca się wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o pomoc finansową w postaci zasiłku celowego dowiedziała się o konieczności rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. A. M. wnosząc o umorzenie należności zwróciła uwagę na swoją trudną sytuacje materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] 2005r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W motywach decyzji wskazano, iż organ I instancji przyznając świadczenie nie zażądał dokumentu potwierdzającego fakt zarejestrowania wnioskodawczyni jako osoby poszukującej pracy, a tym samym nie dopełnił obowiązku ustalenia czy nie występuje którakolwiek z negatywnych przesłanek do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Wyjaśnienia wymaga czy przyznany dodatek do zasiłku rodzinnego jest świadczeniem nienależnie pobranym skoro organ pierwszej instancji twierdzi, że prawo do niego ustało z dniem 15 sierpnia 2004 r. a decyzja o przyznaniu świadczenia została podjęta w dniu 10 września 2004 r. a więc po ustaniu tego prawa. Odnosząc się do wniosku A. M. o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż wniosek w tym przedmiocie należy kierować do Prezydenta Miasta G. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy A. M. wskazała, iż jest ona dla niej niekorzystna, bo sprawa będzie się ciągnęła bez końca. Dodając przy tym, iż istniały podstawy do wydania orzeczenia merytorycznego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. powołanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Tymczasem z zaskarżonej decyzji wynika, że powodem uchylenia decyzji organu I instancji była konieczność "ponownego przeanalizowania" okoliczności sprawy szczególnie w kontekście definicji nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Konieczność "ponownego przeanalizowania", nie mieści się w formule art. 138 § 2 K.p.a. co powoduje, że zaskarżone orzeczenie zapadło z obrazą tego przepisu. Przedmiotem decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta G. jest stwierdzenie braku podstaw do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Decyzja SKO z [...]2005 r., nr [...] do przedmiotu decyzji organu I instancji dodała "i stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń." Ta okoliczność nie jest przedmiotem decyzji organu I instancji wskazanym w sentencji. Mimo tego przedmiotem rozważań SKO była kwestia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, co prawda, że świadczenie pobrane przez skarżącą jest świadczeniem nienależenie pobranym i podlega zwrotowi, ale w tym zakresie należy wydać odrębną decyzję (art. 30 ust. 5, 6, 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Rozważania zawarte w zaskarżonej decyzji a dotyczące zwrotu nienależnie pobranej kwoty byłyby aktualne lub nie przy ocenie legalności i celowości zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ II instancji, obowiązane jest do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i skontrolowania postępowania oraz decyzji organu I instancji. W momencie wydawania decyzji obowiązywał jeszcze art. 11 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który w ust. 6 przewidywał warunki negatywne do uzyskania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Dodatek nie przysługiwał osobie, jeżeli: 1) wniosek o przyznanie dodatku złożyła po upływie 30 dni od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych; 2) nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy; 3) ma ustalone prawo do renty socjalnej, emerytury lub renty albo świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17. Warunek wskazany w punkcie 1 został spełniony, warunek określony w punkcie 3 nie ma zastosowania. Pozostał zatem do rozważenia warunek określony w punkcie 2. Należy w tym zakresie zgodzić się z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że w tym zakresie brakuje konkretnych ustaleń. Należało uzyskać z Powiatowego Urzędu Pracy informację dotyczącą konkretnie sytuacji opisanej w tym punkcie (posiadane informacje dotyczące okresu od 6.05.2005 r.). Ustawa z 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) definiuje oddzielnie pojęcie bezrobotnego (art. 2 ust. 1 pkt 2) i osoby poszukującej pracy (art. 2 ust. 1 pkt 22). Wskazuje także na okresy pobierania zasiłków dla bezrobotnych, przy czym można być bezrobotnym bez prawa pobierania zasiłku. Przepis art. 11 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie dawał prawa do dodatku osobie, która nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Ustalenia tej okoliczności nie można uznać za okoliczność równoznaczną z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Gdyby jednak ustalenie tej okoliczności wiązało się z dalszymi czynnościami, w toku dalszego postępowania można rozważyć stosowanie art. 138 § 2 K.p.a.. Skarżąca ponownie złożyła w dniu 20.09.2005 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłków rodzinnych. Wśród dodatków zakreśliła dodatek " z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania". Tymczasem art. 11 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych został uchylony z dniem 1 września 2005 r., a nadto stwierdzono jego niekonstytucyjność (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18.05.2005 r. K 16/04). Sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów aktualnie obowiązujących. Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c ustawy z 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) uchylenie zaskarżonej decyzji.