II SA/Bd 411/13

Dnia 4 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 4 września 2013 roku sprawy ze skargi P. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Nauk H. Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] stycznia 2013 r., stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. dziekan Wydziału Nauk Historycznych, na podstawie art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm., zwanej w skrócie "P.s.w.") oraz § 37 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w T. z 2007 r. (w skrócie: "Regulamin Studiów UMK") skreślił skarżącego P. P. z listy studentów "drugiego semestru, historia sztuki, drugiego stopnia, stacjonarne, Wydział Nauk Historycznych z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru/roku". W uzasadnieniu organ wskazał, że do dnia wydania decyzji skarżący nie zdał wszystkich egzaminów z przedmiotów kończących się egzaminem, objętych planem studiów "w danym roku/semestrze*", co jest niewykonaniem obowiązku wynikającego z § 26 Regulaminu Studiów UMK. W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji podnosząc brak obiektywizmu egzaminatora przy egzaminowaniu - zaliczaniu przedmiotów "warsztat historyka sztuki" oraz "metodologia historii sztuki". Odwołujący wskazał, że w tej sprawie wniósł stosowne odwołania do prorektora ds. studenckich, nie zostały one jednakże jeszcze rozpatrzone. Odwołujący wniósł także o otwarcie systemu USOS oraz o wyrażenie zgody na warunkowy wpis na drugi rok studiów drugiego stopnia. Decyzją z dnia[...], na podstawie § 37 ust. 1 pkt 3, § 37 ust. 2 uchwały nr 26 Senatu Uniwersytetu [...] w T. z dnia 27 marca 2007 r. w sprawie Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w T., art. 207 ust. 1 P.s.w. oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej w skrócie "k.p.a.") rektor UMK utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do § 37 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów UMK w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru lub roku dziekan podejmuje decyzję o skreśleniu z listy studentów. Organ odwoławczy stwierdził, że do dnia wydania decyzji tj. do [...]r. skarżący nie zaliczył przedmiotów objętych planem studiów, kończących się w danym roku egzaminem. Ponadto strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa do złożenia wniosku o warunkowy wpis na wyższy semestr lub rok studiów, jak również wniosku o powtarzanie semestru lub roku studiów, w terminie 7 dni od upływu terminu zaliczenia semestru lub roku. W skardze do sądu administracyjnego P. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także zawarł szereg wniosków: o przywrócenie mu pełni praw osoby studiującej, wystąpienie do stosownych organów o wyeliminowanie patologii w funkcjonowaniu UMK, wyrażenie zgody na ponowne przystąpienie do egzaminu komisyjnego, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o wystąpienie do właściwego organu administracji o podjęcie działań w celu zachowania zasad uczciwości w trakcie egzaminu. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez brak ustalenia prawdy obiektywnej, czego przejawem jest zdawkowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji a także brak prowadzenia rzetelnych akt sprawy. Wskazał, że spełnia przesłanki powtórzenia egzaminu określone w § 35 Regulaminu studiów UMK. Skarżący argumentował ponadto, że skreślenie go z listy studentów było reakcją na ujawnienie przez niego braku wywiązywania się z obowiązków akademickich jednego z wykładowców. Po ujawnieniu tej sytuacji nie miał możliwości zdania egzaminu u tego wykładowcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Organ jednocześnie stwierdził, że podnoszone w skardze okoliczności, w szczególności odnośnie spraw związanych z egzaminami komisyjnymi i skargami na pracowników UMK, nie maja wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia, choć potwierdzają niewątpliwie fakt niezaliczenia wszystkich egzaminów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 207 P.s.w. do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Oznacza to, że rozstrzygnięcia organów szkoły wyższej w indywidualnych sprawach studentów, jak i postępowanie, w których one zapadają, muszą odpowiadać co najmniej minimalnym wymogom proceduralnym określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Do decyzji podejmowanych w indywidualnej sprawie studenta należy zaliczyć rozstrzygnięcie o skreśleniu z listy studentów tj. rozstrzygnięcie o którym mowa w art. 190 ust. 2 P.s.w. Stosownie do wskazanego przepisu kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów m.in. w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 2 ustępu 2 art. 190 P.s.w.). Użycie w cytowanym przepisie słowa "może" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia zapadłego na tej podstawie. Brak zaliczenia semestru lub roku studiów niekoniecznie zatem musi stanowić podstawę do skreślenia z listy studentów, lecz może być przesłanką innego rozstrzygnięcia wobec studenta (np. warunkowego wpisu na kolejny semestr), przewidzianego regulaminem studiów. Z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 118/11; publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (w skrócie "CBOSA"), dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 1154186). Co więcej - decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego poddane są szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, natomiast organ w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.), a więc dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 2006/10, publ. w CBOSA oraz w LEX pod nr 1082689). W kontrolowanej sprawie powyższe wymogi procesowe nie zostały dochowane, co jest jednoznaczne z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.), przy czym naruszenie to zdaniem Sadu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z § 26 ust. 1 Regulaminu studiów UMK warunkiem zaliczenia semestru lub roku studiów jest uzyskanie zaliczenia zajęć określonych planem studiów i zdanie wszystkich egzaminów z przedmiotów kończących się egzaminem w danym semestrze lub roku oraz uzyskanie odpowiedniej liczby punktów ECTS. Z kolei § 32 – 35 Regulaminu studiów UMK określają sposób wyznaczania terminów egzaminów oraz przesłanki i terminy zdawania ewentualnych egzaminów poprawkowych i komisyjnych. Uznanie, że zaszła sytuacja jednoznaczna z wystąpieniem określonej w art. 190 ust. 2 pkt 2 P.s.w. przesłanki "nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie" wymaga zatem wcześniejszego ustalenia, że student nie zaliczył semestru lub roku studiów w warunkach określonych w ww. przepisach Regulaminu studiów UMK. Tymczasem w kontrolowanej sprawie ani z treści zaskarżonej decyzji ani z treści poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie wynika jednoznacznie jaki stan faktyczny został ustalony. Organ I instancji ustalenia faktyczne ograniczył do stwierdzenia, że skarżący nie zdał wszystkich egzaminów z przedmiotów kończących się egzaminem, objętych planem studiów "w danym roku/semestrze*". Z tak lakonicznego uzasadnienia (będącego w istocie szablonem uzasadnienia, o czym świadczy wyrażenie "roku/semestrze*") nie wynika, czy przesłanką wykreślenia był brak zdania egzaminu przedmiotu kończącego się w danym semestrze czy w danym roku, czy skarżący nie zdał jednego czy kilku przedmiotów, a nawet nie wiadomo egzaminu z którego konkretnie przedmiotu nie zdał i czy był on objęty planem studiów. Podobnie lakoniczna jest wypowiedź organu odwoławczego, który wprawdzie wskazuje, że strona nie zaliczyła "przedmiotów objętych planem studiów, kończących się w danym roku egzaminem", nie określa jednakże, o jakie przedmioty chodzi. Brak takich podstawowych ustaleń świadczy o zupełnej dowolności organu, będącej zaprzeczeniem swobody rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego. Powyższych uchybień nie może sanować przyznanie skarżącego, że nie zdał dwóch egzaminów. Obowiązkiem organu administracji jest ustalenie stanu faktycznego. Oparcie się Sądu na przyznaniu skarżącego oznaczałoby, że to Sąd a nie organ ustala stan faktyczny, a tym samym wchodzi w rolę organu orzekającego, zamiast zgodnie ze swoją kompetencją jedynie kontrolować postępowanie organu. Należy też wskazać, że powyższych istotnych dla sprawy okoliczności Sąd nie jest w stanie w żaden sposób zweryfikować. Przesłane przez organ akta sprawy ograniczają się bowiem jedynie do decyzji organów obu instancji oraz odwołania skarżącego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Organ administracji natomiast, spełniając obowiązek wynikający z art. 54 § 2 p.p.s.a. wraz z odpowiedzią na skargę przekazuje sądowi akta sprawy, przez które należy rozumieć między innymi dokumenty stanowiące podstawę rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym. Brak dokumentów, na podstawie których organ poczynił ustalenia faktyczne nie tylko uniemożliwia sądowi kontrolę wydanego przez organ rozstrzygnięcia, ale także może świadczyć o tym, że ustalenia organu w istocie są oderwane od rzeczywistości. Ponadto organ odwoławczy w ogóle nie odnosi się do podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu zarzutu, iż odnośnie egzaminów z dwóch przedmiotów (warsztat historyka sztuki oraz metodologia historii sztuki) wniósł stosowne odwołania, a procedura odwoławcza nie zakończyła się. Jak wynika z § 34 i § 35 Regulamin studiów UMK w przypadku uzyskania niedostatecznej oceny na egzaminie studentowi przysługuje prawo do zdawania jednego egzaminu poprawkowego, a następnie, przy spełnieniu przesłanek z § 35 ust. 1 Regulaminu studiów UMK – egzaminu komisyjnego. Wobec tego brak wypowiedzi organu odnośnie podnoszonego przez skarżącego zarzutu mogło mieć wpływ na wynik sprawy chociażby poprzez stwierdzenie, że nadal ma on prawo do przystąpienia do egzaminu poprawkowego lub egzaminu komisyjnego, a tym samym nie zachodzi przesłanka skreślenia go z listy studentów. W tym zatem względzie doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze względu na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Należy przy tym zaznaczyć, że możliwości kontroli sądu administracyjnego są ściśle określone przepisami p.p.s.a. Wnioski skarżącego zawarte w skardze, poza wnioskiem o uchylenie decyzji i wstrzymanie jej wykonania w istocie odnoszą się do powinności organ administracji w ponownym w postępowaniu administracyjnym ewentualnie powinny zostać rozpatrzone przez organ nadzorujący uczelnię wyższą tj. ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (art. 33 ust. 1 P.s.w.) W ponownym postępowaniu organ winien dokonać jednoznacznych ustaleń faktycznych, w szczególności określając, czy, ile i z jakich przedmiotów skarżący nie zdał egzaminów oraz czy została zakończona procedura odwoławcza w przypadku braku zdania egzaminu z danego przedmiotu w pierwszym terminie (tj. czy skarżącemu nie przysługuje już prawo zdawania egzaminu poprawkowego lub komisyjnego). W uzasadnieniu decyzji organ powinien szczegółowo wypowiedzieć się dlaczego w ramach przysługującej mu swobody rozstrzygania uznał, iż w tym konkretnym przypadku konieczne było właśnie takie a nie inne rozstrzygnięcie. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd rozstrzygnął jak w pkt 2 sentencji wyroku.