II SA/Bd 417/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia[...], Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) po przeprowadzeniu z wniosku J. B. postępowania wyjaśniającego o wymeldowanie J. F., orzekł o wymeldowaniu J. F. z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym we[...], przy ul. [...]. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie orzekający organ podniósł, iż J. B. legitymująca się spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu oznaczonego numerem [...] położonym we [...] przy ul. [...] wniosła o wymeldowanie zameldowanego pod tym adresem J. F., załączając do wniosku wyrok Sądu Rejonowego we [...] z dnia 21 czerwca 2005 r. nakazujący ww. aby opuścił i wydał powódce J. B. omawiany lokal. Wskazano także, że w dniu 25 maja 2006 r. Sąd Rejonowy we [...] po rozpoznaniu sprawy z powództwa J. F. przeciwko J. B. o ochronę naruszonego posiadania nakazał pozwanej J. B., aby przywróciła stan poprzedni w ten sposób, że zobowiązał ww. do wydania powodowi kluczy do mieszkania i udostępnienia mu do zamieszkiwania najmniejszego pokoju w tym lokalu wraz z możliwością swobodnego korzystania z innych pomieszczeń. Wówczas to w dniu 23 listopada 2006 r. komornik sądowy działając na podstawie tytułu wykonawczego, zrealizował wcześniej wskazany wyrok. We wniosku z dnia 26 lipca 2010 r. J. B. poinformowała, że J. F. nie przebywa pod adresem stałego zameldowania od 9 miesięcy. Jako aktualny adres jego zamieszkania strona wnosząca podała: [...] i tam zawiadomienie zostało przyjęte osobiście przez adresata. Organ prowadzący postępowanie, na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 13 sierpnia 2010 r. ustalił, że faktycznie J. F. nie mieszka pod adresem stałego zameldowania, a okoliczność ta została ustalona na podstawie wyjaśnień J. B., zeznań przesłuchanych świadków oraz pisemnych wyjaśnień J. F., przekazanych do urzędu w dniu [...]r. W piśmie tym uczestnik postępowania stwierdził, że ostatni raz był w spornym mieszkaniu 30 i 31 listopada 2009 r., a później nie był wpuszczany przez J. B. i jej syna. Zdaniem organu fakt niezamieszkiwania uczestnika postępowania w spornym lokalu potwierdził także materiał dowodowy zebrany w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 6 września 2010 r., bowiem z zeznań złożonych przez świadków: Z. R., H. J. i B. S. - dzielnicowego Komendy Miejskiej Policji we [...] jednoznacznie wynika, że J. F. nie mieszka w lokalu położonym we [...] przy ul. [...]. Wskazano przy tym, że wyjaśnienia uczestnika postępowania oraz zeznania świadków wskazywały, iż niezamieszkiwanie strony związane jest z utrudnieniami czynionymi przez właścicielkę mieszkania, a fakt niezamieszkiwania J. F. w omawianym lokalu potwierdza także H. W. zeznająca w charakterze świadka na rozprawie sądowej w dniu 14 maja 2010 r., gdyż z protokołu rozprawy załączonego do akt sprawy wynika, że cyt. "Od tego listopada, grudnia 2007 r. oskarżony w zasadzie stale przebywa w [...], przyjeżdża do [...]załatwić swoje sprawy". Ponadto zwrócono uwagę, że w dniu 13 września 2010 r. J. F. złożył w sądzie pozew przeciwko J. B. o przywrócenie prawa do zamieszkiwania w lokalu położonym we[...]. W dniu 29 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy we [...] po rozpoznaniu sprawy z powództwa J. F. przeciwko J. B. o przywrócenie posiadania, powództwo oddalił. Na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego, w dniu 27 października 2011 r. Sąd Okręgowy we [...] oddalił apelację. Reasumując organ I instancji uznał, że zameldowanie J. F. w lokalu położonym we [...] stanowi fikcję meldunkową, ponieważ, jak udowodniono w niniejszym postępowaniu, nie mieszka on pod adresem stałego zameldowania i niezamieszkiwanie to ma charakter trwały. W odwołaniu od powyższej decyzji J. F. wniósł o jej uchylenie, podnosząc, iż nie opuścił lokalu położonego we[...], tylko była konkubina montując drugie drzwi wejściowe, pozbawiła go dostępu do lokalu mieszkalnego, w którym był zameldowany i w którym pozostawił przedmioty osobistego użytku. Odwołujący się wskazał, iż poszukiwał ochrony prawnej u organów Policji oraz przed sądem powszechnym (w trybie przywrócenia naruszonego posiadania), lecz podjęte działania nie przyniosły zamierzonego skutku. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podnosząc, iż utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] oparł się przede wszystkim na dowodach zebranych przez organ I instancji, uznając je za przekonujące, ponieważ strony postępowania nie złożyły do organu odwoławczego żadnych istotnych nowych dowodów, które mogłyby być rozstrzygające w sprawie. Organ odwoławczy oparł się na zeznaniach świadków przesłuchanych przez organ I instancji oraz dokumentach zgromadzonych w tym postępowaniu i przyjął, że wszystkie dowody wskazują na to, iż odwołujący się opuścił przedmiotowy lokal i że ponowne w nim zamieszkanie jest aktualnie niemożliwe z uwagi na stanowisko właścicielki lokalu i prawomocny wyrok sądu oddalający powództwo strony o przywrócenie posiadania lokalu. Na podstawie dowodów zebranych w sprawie Wojewoda stwierdził jednoznacznie, że odwołujący dobrowolnie i trwale opuścił przedmiotowy lokal i że w nim nie mieszka, a stan ten wyczerpuje znamiona art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi prawidłową podstawę prawną decyzji organu I instancji. W skardze do sądu J. F. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego: w szczególności przepisu przepis art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i orzeczenie o wymeldowaniu w sytuacji, gdy skarżący dobrowolnie nie opuścił miejsca pobytu stałego, a był do tego zmuszony i pozbawiony możliwości powrotu, 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: w szczególności art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia błędnych i sprzecznych z materiałem dowodowym ustaleń, iż skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący podniósł, iż przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie dowodowe, nie daje podstaw do przyjęcia ustaleń faktycznych, na których oparto zaskarżoną decyzję, gdyż przyjęte za miarodajne zeznania świadków zawierają istotne sprzeczności oraz nie oddają spójnego obrazu rzeczywistego stanu faktycznego; a nawet z tych niepełnych i sprzecznych ustaleń organy obu instancji wyciągają wnioski sprzeczne z treścią zebranego w sprawie materiału. Przede wszystkim z zeznań świadka R. w ocenie skarżącego niezbicie wynika, że nie zamieszkiwał on w lokalu, ponieważ nie był do niego wpuszczany, a ponadto świadek ten zeznał, że skarżący, nie wpuszczony do lokalu, musiał kilkakrotnie u świadka nocować, co przeczy tezie, iż skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu i nie podejmował próby w nim zamieszkania. Podobnie skarżący wskazał, że z zeznań H. J. wynika, iż skarżący nie mieszka w lokalu, ponieważ ma blokowany dostęp do niego ze strony J. B. i świadczy o tym wymownie podana przez świadka okoliczność, że skarżący zmuszony był nocować w piwnicy, bo nie był wpuszczony do mieszkania. Zdaniem skarżącego organy obu instancji nie odniosły się do zeznań dzielnicowego, z których wynika, iż skarżący zwracał się wielokrotnie o interwencję do Policji w celu wprowadzenia go do lokalu i umożliwienie dorobienia kluczy; nie wyjaśniono również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii otrzymania przez skarżącego od Komornika kluczy do lokalu oraz kwestii prowadzonej przez ten organ egzekucyjny sprawy o wydanie jednego pokoju. Podkreślił, że w zeznaniach wszystkich świadków przewija się wątek wymiany drzwi do lokalu oraz umożliwienia skarżącemu dorobienia kluczy. Powyższe okoliczności zdaniem skarżącego dobitnie świadczą o tym, że nie opuścił on dobrowolnie miejsca stałego zameldowania, ale że wbrew swojej woli nie może w tym miejscu przebywać, pomimo czynienia usilnych prób w tym kierunku. Organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w ocenie skarżącego, co było powodem oddalenia przez sąd wniesionego przez skarżącego powództwa o przywrócenie posiadania lokalu - czy decydowały kwestie merytoryczne, czy też kwestie formalne związane z upływem terminu do wytoczenia powództwa. W ocenie strony skarżącej jest rzeczą bezsporną, że zameldowanie i wymeldowanie potwierdza jedynie okoliczność faktyczną zamieszkiwania w danym miejscu i nie ma wpływu na tytuł prawny lokalu lub budynku miejsca zamieszkania, lecz decyzja o wymeldowaniu nie może sankcjonować sytuacji, w których zainteresowany wbrew swojej woli, przy pomocy działań bezprawnych, jest zmuszony od opuszczenia miejsca stałego pobytu, gdyż taka decyzja prowadzi do usankcjonowania stanu faktycznej bezdomności, czego niestety doświadcza skarżący będąc zmuszony do zamieszkiwania w przygodnych miejscach. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Sprawy ewidencji ludności normuje ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zgodnie z którą ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do art. 15 ust. 1 tej ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl. art. 15 ust 2 ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wtedy, gdy ma ono charakter trwały i dobrowolny. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu. O dobrowolności opuszczenia decyduje natomiast samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie wywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. W wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00 (LEX nr 78937) NSA stwierdził, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący faktycznie nie zamieszkuje w miejscu zameldowania, gdyż na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 13 sierpnia 2010 r. ustalono, że faktycznie skarżący nie przebywa pod adresem stałego zameldowania, a okoliczność ta została ustalona na podstawie wyjaśnień uczestniczki postępowania, zeznań świadków oraz pisemnych wyjaśnień samego skarżącego, przekazanych organowi administracyjnemu w dniu 12 sierpnia 2010 r. W piśmie tym uczestnik postępowania potwierdził, że ostatni raz był w spornym mieszkaniu 30 i 31 listopada 2009 r., a później nie był wpuszczany przez uczestniczkę postępowania i jej syna. Fakt niezamieszkiwania uczestnika postępowania w spornym lokalu potwierdził także materiał dowodowy zebrany w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 6 września 2010 r. Z zeznań złożonych przez świadków oraz dzielnicowego Komendy Miejskiej Policji we [...] jednoznacznie wynika, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu oznaczonym numerem 32 położonym we [...]. Jednocześnie zwrócić należy uwagę na podnoszoną przez skarżącego okoliczność, iż niezamieszkiwanie pod adresem stałego zameldowania związane jest z utrudnieniami czynionymi przez właścicielkę mieszkania. Jednak jak wynika z akt sprawy, w dniu 13 września 2010 r. skarżący złożył w sądzie pozew przeciwko J. B. o przywrócenie prawa do zamieszkiwania w lokalu oznaczonym numerem [...] położonym we [...]. W dniu 29 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy we [...] po rozpoznaniu sprawy z powództwa J. F. przeciwko J. B. o przywrócenie posiadania, powództwo oddalił, a na skutek apelacji powoda od tego wyroku, w dniu 27 października 2011 r. Sąd Okręgowy we [...] oddalił apelację. Należy również dodać, że wskazane utrudnienia dostępu do mieszkania czynione przez uczestniczkę mogą wynikać z uzasadnionej obawy o bezpieczeństwo własne i syna, skoro skarżący prawomocnym wyrokiem został skazany za znęcanie się nad uczestniczką i jej małoletnim synem (wyrok z dnia 11.10.2010 r., sygn. akt II K 244/10). Biorąc pod uwagę wszystkie istotne okoliczności stanu faktycznego zaistniałe i mające oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, przyjąć należy, że mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe. Jest to więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla skarżącego nie jest lokal oznaczony numerem [...] położonym we [...], gdzie nie zamieszkuje od lat, na skutek konfliktu z J. B. która, jak wynika z przeprowadzonego postępowania przed organem I instancji, zamieszkuje aktualnie w przedmiotowym lokalu. Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Skarżący, co prawda, podjął kroki zmierzające do ochrony posiadania przedmiotowego lokalu, wnosząc do Sądu Rejonowego pozew o naruszenie posiadania, jednakże działania te były nieskuteczne, gdyż stosownym wyrokiem z sąd powództwo oddalił. W rozpoznawanej sprawie istotne jest zatem to, że powyższe powództwo skarżącego zostało wspomnianym wyrokiem oddalone z uwagi na to, że roszczenie o przywrócenie posiadania wygasło, ponieważ nie było dochodzone w przewidzianym przepisami terminie. W orzecznictwie sądowym został bowiem utrwalony pogląd, że przejawem dobrowolnego opuszczenia miejsce pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania (wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 679/09, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 881/07). Znaczenie ma, nie sam fakt zgłoszenia roszczenia do właściwych organów (np. wniesienie powództwa do sądu), ale stwierdzenie podstaw do udzielenia ochrony prawnej naruszonego posiadana. Skarżący nie uzyskał tej ochrony, co także pozwala przyjąć, że opuścił miejsce pobytu pod adresem stałego zameldowania dobrowolnie. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż skarżący obecnie nie ma dostępu do przedmiotowego lokalu. Nie ogniskuje tam swoich spraw życiowych, gdyż skoncentrował je w innym miejscu. Zdaniem Sądu zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu ogranicza się jedynie do deklarowania chęci powrotu, bez uwzględnienia realnych możliwości zamieszkania w nim. Należy zatem przyjąć, że w niniejszej sprawie nastąpiło świadome, dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a pozostawienie zameldowania stanowiłoby w takiej sytuacji jedynie fikcję meldunkową. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu. Sąd uznał, iż w sprawie nie zostały naruszone przepisy art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a., a organ II instancji w sposób prawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Stąd też zarzuty naruszenia procedury administracyjnej nie mogły odnieść skutku. W konsekwencji, nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.