II SA/Bd 418/10

ygn. akt II SA/Bd 418/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 września 2010 r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Rektora Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...]...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prodziekana Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania z [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata M. B. 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. U z a s a d n i e n i e: Prodziekan ds. Studentów Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] w [...], decyzją z [...] marca 2010 r., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r., Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art.190 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2995 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 39 i § 43 ust. 5-7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...] wprowadzonego Uchwałą nr [...] Senatu [...] w [...] z dnia [...] marca 2007 r. (z późno zm.) skreślił skarżącego z dniem [...] lutego 2010 r. z listy studentów drugiego roku, zarządzania, pierwszego stopnia, studiów stacjonarnych, Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania z uwagi na nieuzyskanie przez nią zdolności do dalszego studiowania i niewystąpienie o udzielenie urlopu zdrowotnego. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że do dnia wydania decyzji, student nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego o zdolności do dalszego studiowania, ani nie wystąpił o udzielenie kolejnego urlopu zdrowotnego, co stanowi niewykonanie obowiązku wynikającego z § 43 ust. 5-7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący powołał się na istniejącą kolizję przepisów prawa, polegającą na fakcie sprzeczności regulacji w zakresie obowiązku przedstawienia wymaganego przez organ zaświadczenia z ustawą o systemie opieki zdrowotnej, wskazując, że przepisy regulaminu jako akt normatywny niższej rangi nie powinny być stosowane, tym bardziej, iż jak wynika z pisma Ministra Zdrowia z 2009 r., istnieje zakaz wydawania powyższych zaświadczeń przez podległe Ministrowi Zdrowia placówki ochrony zdrowia. Skarżący wyjaśnił też, że pomimo poszukiwania organu, który powinien wydać mu omawiane zaświadczenie, nie znalazł go. Prorektor ds. Studenckich Uniwersytetu [...] w [...], decyzją z [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji, organ odwoławczy wyjaśnił, że uzasadnioną i zgodną z prawem przyczyną skreślenia strony z listy studentów był fakt, iż nie dostarczyła ona zaświadczenia lekarskiego o zdolności do dalszego studiowania, ani nie wystąpiła o udzielenie kolejnego urlopu zdrowotnego, co stanowi niewykonanie ciążącego obowiązku wynikającego z § 43 ust. 5-7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...]. W nawiązaniu do wywodów strony podniesionych w odwołaniu, organ odwoławczy wywiódł, że w przedmiotowej sprawie nie dochodzi do sugerowanej przez skarżącego kolizji przepisów, która uniemożliwia wydanie stosownego zaświadczenia, albowiem brak jest sytuacji istnienia przepisów wzajemnie wykluczających się, które regulowałyby dany stosunek prawny. W kontekście podnoszonej przez stronę niemożności uzyskania zaświadczenia lekarskiego o zdolności do dalszego studiowania, organ podkreślił, że uczelnia nie określa miejsca, gdzie student może ubiegać się o w/w zaświadczenie lekarskie; student w myśl § 43 ust. 5 Regulaminu Studiów [...] w [...], ma jednak obowiązek przedłożyć stosowne zaświadczenie lekarskie, które stwierdza, iż nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do dalszego studiowania i istnieją przeciwwskazania zdrowotne do dalszego studiowania. W skardze złożonej do Sądu, skarżący podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko zawarte w odwołaniu, a nadto podnosi zarzut, że podjecie zaskarżonej decyzji wyczerpuje znamiona przestępstwa oraz że jest ona sprzeczna z Konstytucja RP, Europejską Konwencją Praw Człowieka, k.p.a., ustawą o szkolnictwie wyższym i z ustawą o systemie opieki zdrowotnej, a ponadto zarzucił Regulaminowi Studiów [...] w [...] a także uchwałom Senatu [...] w [...] niezgodność z polskim prawem ,Konstytucją i Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wydanym w sprawie II SA/Bd 255/08. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swą dotychczasową argumentację, a w nawiązaniu do zarzutów skargi stwierdził, że Regulamin Studiów nie jest sprzeczny z prawem, uchwalony jest w prawidłowym trybie i jego zapisy są wiążące dla studentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte okazały się trafne. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że zaskarżona decyzja lub postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). W ocenie Sądu wskazany przepis, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz c, będący podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji, ma w sprawie zastosowanie, albowiem decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi. Oznacza to, że wniosek strony skarżącej wyznaczający zakres zaskarżenia nie pokrywa się z granicami rozpoznania przez sąd. Nie będąc związany granicami skargi sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Badając w ten sposób zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził naruszenie przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie przy skreśleniu skarżącego z listy studentów przepisów § 43 ust. 5-7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...], które w sprawie nie powinny mieć zastosowania. Przepisy te ten stanowią, że student powracający z urlopu zdrowotnego zobowiązany jest – przed podjęciem zajęć – przedstawić dziekanowi zaświadczenie lekarskie o zdolności do dalszego studiowania na danym kierunku (§ 43 ust. 5). Studenta, który nie uzyska zdolności do dalszego studiowania i nie wystąpi ponownie o udzielenie urlopu zdrowotnego, dziekan skreśla z listy studentów (§ 43 ust. 7). Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W związku z powyższym już od dawna w judykaturze przyjmuje się, że sądy są uprawnione do badania czy akt podstawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia niezgodności, mogą odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego przepisu. Badając problem zgodności przytoczonych przepisów z przepisami ustawowymi i Konstytucją, Sąd uznał, że naruszają one gwarantowane w konstytucji prawo do nauki, wynikający z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP, jak również konstytucyjny nakaz zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia, wyrażony w art. 70 ust. 4 ustawy zasadniczej. Przede wszystkim należy zauważyć, że ani Konstytucja R.P., ani też żaden przepis ustawowy nie uzależniają możliwości studiowania (poza szczególnymi rodzajami studiów) od stanu zdrowia. Z treści przepisu art. 70 ust. 1 Konstytucji, w sposób jasny i nie budzący wątpliwości wynika, że prawo do nauki jest prawem każdego obywatela niezależnie od jakichkolwiek jego cech, w tym stanu zdrowia. W konsekwencji Konstytucja R.P. dopuszcza możliwość kształcenia się osób chorych, pozostawiając decyzję co do wpływu trudów nauki na ich kondycję zdrowotną, im samym. Ewentualne zaś zagrożenia ze strony osób chorych, są przedmiotem odrębnych uregulowań prawnych, dotyczących w szczególności chorób zakaźnych (ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r., o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi /Dz.U. z 2008 r., Nr 234, poz.1570/). Badania studentów są przedmiotem regulacji prawnych, zawartych w ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r., o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317), oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r., w sprawie badań lekarskich kandydatów do szkół ponadpodstawowych lub wyższych, uczniów tych szkół oraz studentów i uczestników studiów doktoranckich, którzy w trakcie praktycznej nauki zawodu lub studiów są narażeni na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia, oraz sposobu dokumentowania tych badań (Dz. U. z 1997 r., Nr 120, poz. 767), które obowiązywało w momencie wydania zaskarżonej decyzji, jednakże należy zauważyć, że regulacje te dotyczą sytuacji szczególnych, odnoszących się do tych studentów, którzy w trakcie praktycznej nauki zawodu są narażeni na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia. Dlatego też akt normatywny rangi podustawowej, jakim jest regulamin studiów wyższej uczelni, nie może wprowadzać obowiązków w zakresie obligatoryjnych badań lekarskich mających udokumentować zdolność studenta powracającego z urlopu zdrowotnego, do dalszego studiowania ani też zobowiązywać studenta do występowania o urlop w razie braku zaświadczenia o zdolności do studiowania. Takie obowiązki są przejawem ograniczania przytoczonego wyżej konstytucyjnego prawa do nauki i równego dostępu do wykształcenia. Trzeba dodatkowo zauważyć, że przy uznaniu takiej regulacji za obowiązującą, nierówno byliby traktowani studenci znajdujący się w takiej samej sytuacji faktycznej, polegającej na występowaniu choroby uprawniającej do uzyskania urlopu zdrowotnego. Studenci, którzy skorzystaliby z urlopu zdrowotnego, nie mogliby dalej studiować w sytuacji braku wymaganego zaświadczenia o zdolności do studiowania. Natomiast studenci, u których występowałaby choroba dająca podstawę do uzyskania urlopu zdrowotnego, mogliby studiować w sytuacji nie skorzystania z urlopu i nie obciążałby ich obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia. Trzeba mieć też na względzie, że instytucja urlopu studenta od zajęć w uczelni, jak wynika z przepisu art. 172 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stanowi uprawnienie studenta. W związku więc z powyższym regulamin studiów nie może tej instytucji traktować w żadnych warunkach jako obowiązek studenta. W świetle powyższych rozważań, Sąd uznał, że stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy § 43 ust. 5, 6 oraz 7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...] są niezgodne z Konstytucją i ustawą o szkolnictwie wyższym w omówionym powyżej zakresie i dlatego też odmówił stosowania powyższych przepisów regulaminu w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że zaskarżone i poprzedzające je rozstrzygnięcie administracyjne zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, rangi konstytucyjnej i ustawowej, co miało wpływ na wynik sprawy. Badając zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, Sąd stwierdził również naruszenia przepisów postępowania, które stanowi niezależną od powyżej wskazanego naruszenia przepisów prawa materialnego, przesłankę uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Sąd zwrócił bowiem uwagę na uchybienie, które nie było objęte zarzutami skarżącego, a sprowadzało się do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 § 1, oraz 107 § 1 i 3 kpa. Zgodnie z powyższymi zasadami, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7). Organy te są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), co winno zostać uwidocznione w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, która winna zawierać w uzasadnieniu faktycznym sprawy wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w uzasadnieniu zaś prawnym - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3). Uzasadnienie decyzji organów obu instancji nie zawiera podstawowych i istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych ani ich analizy, a okoliczności te tymczasem legły u podstaw podjęcia przez organy niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Okoliczności te w porządku chronologicznym ustalił więc Sąd w oparciu o przedstawione przez organ odwoławczy akta sprawy, w następujący sposób: Skarżący korzystał z udzielonego przez Uniwersytet [...] w [...] urlopu zdrowotnego w okresie od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. (dowód: karta urlopowa z [...].03.2009 r.). Pismem z [...].11.2009 r. Prodziekana ds. Studentów Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] w [...], przypomniał stronie, że zgodnie z § 43 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...], student powracający z urlopu zdrowotnego zobowiązany jest przed podjęciem zajęć przedstawić dziekanowi zaświadczenie lekarskie o zdolności do dalszego studiowania, w związku z powyższym zobowiązał skarżącego do dostarczenia w/w dokumentu w terminie 7 dni pod rygorem uznania, iż skarżący rezygnuje ze studiów (dowód: pismo Prodziekana ds. Studentów Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] w [...] z [...].11.2009 r.). W odpowiedzi na powyższe pismo, skarżący pismem z [...].12.2009 r., wyjaśnił, że w pierwszym tygodniu października udał się do swojego lekarza pierwszego kontaktu, który oświadczył, iż nie wolno mu wydawać zaświadczenia o zdolności do dalszego studiowania z uwagi na zakaz wprowadzony pewnym pismem Ministra Zdrowia, w związku z czym skarżący udał się do pracowni medycyny pracy w [...], gdzie również nie wydano mu takiego zaświadczenia. Ponadto skarżący w swym piśmie zwrócił się o wskazanie miejsca gdzie może uzyskać wymagane zaświadczenie albo wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z którego będzie wynikać na kim ciąży obowiązek wydania w/w zaświadczenia, chyba że obowiązek wynikający z Regulaminu Studiów [...] jest niezgodny z prawem (dowód: pismo skarżącego z [...].12.2009 r.). W odpowiedzi na powyższe pismo strony, Prodziekan ds. Studentów Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] w [...], skierował do skarżącego pismo z [...].02.2009 r., w którym ponownie przypomniał o obowiązku wynikającym z § 43 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w [...], wyjaśniając też, że uczelnia nie określa miejsca gdzie student może ubiegać się o w/w zaświadczenie lekarskie, jak też poinformował o treści (przytaczanego już wyżej) przepisu § 43 ust. 6 w/w regulaminu (dowód: pismo Prodziekana ds. Studentów Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] w [...] z [...].02.2010 r.). W świetle poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych należy w pierwszym rzędzie zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego, skarżący podniósł okoliczność, iż dwukrotnie podejmował próby uzyskania wymaganego od niego zaświadczenia, którego bez swojej winy nie uzyskał i dlatego zwrócił się do swej uczelni w tej sprawie o pomoc oraz, że ma wątpliwość, czy zawarty w regulaminie studiów obowiązek uzyskania wymaganego od niego zaświadczenia jest zgodny z prawem. We wskazanej sytuacji, zgodnie z w/w przytoczonymi przez Sąd przepisami 7, 77 § 1, oraz 107 § 1 i 3 kpa, obowiązkiem organów było przytoczenie podanych okoliczności w ustaleniach faktycznych sprawy a ponadto odniesienie się do nich. Przede wszystkim należało rozważyć zasadność zarzutu strony o niezgodności z prawem obowiązku żądania w/w zaświadczenia i odnieść się do niego, co umożliwiłoby stronie ewentualne zakwestionowanie w skardze do sądu stanowiska organu. Tymczasem organy nie odniosły się wprost do tego zarzutu, który akurat okazał się trafny. Należy też zupełnie już ubocznie wskazać, że nawet przy założeniu nietrafności powyższego zarzutu, zaskarżona decyzja podlegałaby uchyleniu albowiem sąd musiałby wówczas stwierdzić naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro bowiem w ocenie organów strona nie miała racji poddając w wątpliwość nałożony na nią w regulaminie studiów obowiązek uzyskania w/w zaświadczenia, to podniesiony przez skarżącego fakt niemożności uzyskania w placówkach służby zdrowia wymaganego zaświadczenia, winny były zweryfikować (poprzez zobowiązanie strony do udokumentowania powyższych twierdzeń bądź poprzez zwrócenie się do wskazanych przez stronę placówek medycznych o informację) w celu pozyskania wiedzy, czy rzeczywiście występuje praktyka odmowy wydawania zaświadczeń o zdolności do studiowania. Jeżeli bowiem trudności w tym zakresie występowały, to fakt ten winien był zostać uwzględniony w ten sposób, że uczelnie winna była stosownymi działaniami stworzyć realne możliwości uzyskania wymaganego zaświadczenia, np. poprzez zlecenie wydania go przez Akademicką Przychodnię Lekarską [...]. Mając na uwadze stwierdzone naruszenie przepisów prawa, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję, stosując w tym zakresie przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 § 1 i art. 205 § 2 i § 3 cyt. ustawy oraz § 6 pkt 6 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).