II SA/Bd 429/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lipca 2010 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], odmówił przyznania S. K. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup 1 pary obuwia jesiennego oraz jednej pary obuwia zimowego i wykładziny podłogowej do kuchni. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz renta inwalidzka w wysokości [...] zł brutto po pomniejszeniu o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, co daję dochód w kwocie [...] zł. Świadczenie rentowe pomniejszone jest dodatkowo o potrącenia komornicze w wysokości [...] zł na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...].03.2005 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].02.2008r. sygn. [...] i egzekucją z renty powadzoną przeciwko skarżącemu. Organ wskazał, iż wyżej wymienione zajęcie komornicze nie ma wpływu na wyliczenie dochodu, gdyż przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują nie wliczania do dochodu zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej. W związku z powyższym organ przyjął, iż dochód skarżącego wynosi [...] zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Ponadto organ podniósł, iż w niniejszym przypadku nie zachodzą również przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Skarżący nie ponosi bowiem wysokich kosztów leczenia, opłat za energie elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Fakt, że znaczną cześć zasobów finansowych skarżący przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami nie jest, zdaniem organu, szczególną okoliczności uzasadniającą przyznanie wspomnianego zasiłku. W opinii organu sytuacja ta świadczy o marnotrawstwie własnych zasobów finansowych, co w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej może stanowić przesłankę odmowy udzielenia pomocy. Organ wskazał także, iż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego ma charakter doraźny i stanowi wsparcie w przezwyciężaniu okresowych trudności życiowych. Dodał, iż możliwości pomocy społeczne są ograniczone wysokością budżetu na rok bieżący, a także liczbę osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Powyższe stwierdzenia poparł danymi obrazującymi możliwości finansowe i wydatki gminy w zakresie przyznania pomocy społecznej. W odwołaniu skarżący podniósł, że we wcześniejszych decyzjach ośrodka pomocy społecznej, odmówiono mu pomocy w postaci węgla oraz zwrotu pieniędzy na zakup węgla w kwocie [...] zł., jak też odmówiono mu pomocy w postaci zakupu wykładziny podłogowej, przy czym decyzje te zostały uchylone przez organ odwoławczy. Skarżący wyjaśnił też, że w poprzednim sezonie grzewczym otrzymał [...] kg węgla od ośrodka pomocy społecznej a w tym sezonie otrzymał jedynie [...] kg. Strona zwróciła również uwagę na okoliczność, że organ I instancji ma możliwości przyjścia jej z pomocą, lecz z przyczyn niezrozumiałych, kierując się wyłącznie uprzedzeniami, pomocy nie udziela. Skarżący wywiódł też, że poniesione przez niego wydatki na węgiel, którego potrzebuje - [...] tony, przekraczają jego możliwości finansowe. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W motywach decyzji Kolegium wskazało, iż z ustaleń organu I instancji jednoznacznie wynika, iż skarżący osiągając łączny dochód w wysokości [...] zł przekroczył próg dochodowy dla osoby samotnie gospodarującej. Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący spełnia natomiast drugie z kryteriów przyznania pomocy – tj. kryterium sytuacyjne, jest on bowiem osobą chorą. Kolegium przychyliło się jednakże do twierdzeń organu I instancji, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy dodał, iż jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie oznacza pozbawienia pomocy w ogóle. Nie pozbawia ona skarżącego możliwości ponownego ubiegania się o pomoc w formie pieniężnej jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się sytuacji życiowej skarżącego. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na to, iż skarżący jest objęty pomocą ze strony organu I instancji, który w miarę posiadanych środków udziela odwołującemu pomocy w celu zaspokojenia jego najpilniejszych potrzeb. Dodało, iż skarżący rezygnując stale z odbioru żywności w ramach programu PEAD, sam doprowadza do pogorszenia swojej sytuacji bytowej, zmuszony jest bowiem ponosić koszty związane z zakupem żywności. W skardze złożonej do Sądu, skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, zawarte w odwołaniu, dodając, że skoro organ I instancji wydał dotychczas [...] % środków przeznaczonych na bieżący rok, to ma tym samym możliwości zaspokojenia jego potrzeb. Skarżący zarzucił, że organy obu instancji niesłusznie zaliczają kwotę otrzymywanego przez niego zasiłku pielęgnacyjnego do dochodu, albowiem przeznacza on ją tytułem wynagrodzenia osobom, wykonywającym prace okołodomowe. Strona czyniła też zarzut, że od jej dochodów powinny były zostać odliczone, ponoszone przez nią, zasądzone przez Sąd Rejonowy w [...] w sprawie [...], koszty zastępstwa procesowego, albowiem nieuwzględnienie jej powództwa było wynikiem błędu tego sądu, który nie ustanowił dla strony adwokata i tym samym uniemożliwił wykazanie zasadności roszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną, przy czym sąd nie może stosować zasad słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, należało uznać, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie jest zasadna. Jak wynika z przepisów w/w ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w trzech niezależnych sytuacjach. Pierwsza z nich dotyczy możliwości przyznania go w trybie art. 39 tej ustawy, który to przepis określa cel przyznania tego świadczenia, stanowiąc, że chodzi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 § 1), a w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 § 2), przy czym przyznanie świadczenia uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 w/w ustawy. Drugą możliwość przyznania tego świadczenia przewiduje art. 40 w/w ustawy, stanowiąc, że zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (art. 40 § 1), a w tym powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 § 2). Przepis art. 41 tej ustawy mówi natomiast o trzeciej możliwości uzyskania zasiłku celowego, stanowiąc, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: - specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1), - zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 pkt 2). Organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest możliwości przyznania dochodzonego świadczenia w oparciu o przepis art. 39 w/w ustawy z uwagi na to, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, który stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł., zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Fakt natomiast, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, wynika z niekwestionowanego przez niego wywiadu środowiskowego. Dochód strony, organy prawidłowo wyliczyły na łączną sumę [...] zł., na którą składają się: zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł., oraz renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie netto [...] zł. Skoro więc łączny dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, nie było podstaw do rozpatrywania jego podania o zasiłek celowy w oparciu o przepis art. 39 w/w ustawy. Należy tutaj zaznaczyć, iż zarzuty strony, co do błędnego wyliczenia jej dochodu nie zasługiwały na uwzględnienie. Jak wynika z przepisów omawianej ustawy brak jest podstaw do pomniejszania dochodu o kwotę zasiłku pielęgnacyjnego. W szczególności nie przewiduje tego przepis art. 8 ust. 4 w/w ustawy, który enumeratywnie i w sposób zamknięty określa przypadki tych przychodów, o które można pomniejszyć dochód. Wśród nich nie wymieniono zasiłku pielęgnacyjnego, co oznacza, że niezależnie od tego na jaki cel strona przeznacza to świadczenie, nie występują przesłanki do pomniejszenia o nie, uzyskiwanego przez nią dochodu. Organy nie analizowały możliwości przyznania świadczenia w oparciu o przepis art. 40 w/w ustawy, więc z uwagi na powstanie strat z powodu zdarzenia losowego, nie wyjaśniając tym samym w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły przepisy art. 7, 77 oraz 107 k.p.a., lecz uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem z materiału dowodowego nie wynikają okoliczności objęte hipotezą przepisu art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Organy poddały natomiast analizie możliwości przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 41 w/w ustawy, który przewiduje przyznanie świadczenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach, niezależnie od faktu przekroczenia kryterium dochodowego. Ustawodawca nie wyjaśnił co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie sądu muszą one, po pierwsze nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału (por. wyrok WSA w Szczecinie z 4.11.2009 r., sygn. akt II SA/Sz 854/08, publ. Lex nr 531607), po wtóre sytuacje te muszą być wyjątkowe na tle sytuacji innych osób ubiegających się o zasiłki celowe. Organ I instancji słusznie więc powołał się na taką wyjątkowość, która polega na odbieganiu od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 w/w ustawy (por. wyrok NSA z 14.01.1999 r., sygn. akt I SA 1601/98). Z przedstawionej w sposób prawidłowy przez organy sytuacji życiowej skarżącego nie wynika, by jego sytuacja odpowiadała szczególnie uzasadnionemu przypadkowi w rozumieniu przepisu art. 41 w/w ustawy. Okolicznościami niewątpliwymi i niekwestionowanymi w toku postępowania są bowiem fakty świadczące o nieponoszeniu przez skarżącego wysokich kosztów leczenia, czy energii elektrycznej, które w większości przypadków najdotkliwiej obciążają budżet domowy. Kosztami, które trudno jest zweryfikować są potrzeby w zakresie wystarczającej ilości węgla potrzebnego do wystarczającego ogrzania mieszkania strony, lecz przedmiotowe zagadnienie objęte było odrębnymi decyzjami. Z akt sprawy wynika, że sytuacja skarżącego jest bardzo dobrze znana organom. Korzysta on systematycznie z różnych form pomocy społecznej, choć nie wszystkie formy tej pomocy przyjmuje, co dotyczy pomocy w formie odbierania artykułów żywnościowych w ramach programu "Pead". Ponadto trzeba zauważyć, że skarżący pomimo ciągłego zwracania się o pomoc społeczną dysponuje środkami finansowymi by prowadzić aktywną korespondencję z różnymi urzędami, w tym sądami. Obciąża to jego budżet domowy, tym bardziej zresztą, że z tytułu przegranych procesów sądowych ponosi zasądzone od niego koszty zastępstwa procesowego (tytuł wykonawczy Sądu Okręgowego w [...] z [...].03.2005, w sprawie sygn. akt [...] oraz Sądu Rejonowego w [...] z [...].02.2008 r., w sprawie sygn. akt [...]). Jednakże ponoszenie tych kosztów nie może działać na rzecz uznania, że w stosunku do strony zachodzą przesłanki przyznania świadczenia na podstawie art. 41 w/w ustawy. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, przy zastosowaniu omawianego przepisu, tym bardziej, że organ administracyjny w swym rozstrzygnięciu zwrócił uwagę na ograniczone możliwości finansowe ośrodka oraz wskazywał na pomoc udzielaną skarżącemu na bieżąco w miarę możliwości. Nie można przy tym zapominać, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną.