II SA/Bd 432/12

Dnia 5 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 5 czerwca 2012 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję [...] Komisji [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji [...] Wydziału [...] z dnia [...]r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od [...] Komisji [...] Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej J. B. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] Komisja Stypendialna Wydziału[...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.), art. 173 ust. 1, art. 179, art. 182 i art. 184 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) i § 13 - §20 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom UMK z dnia 29 września 2011 r. (Zarządzenie Rektora Nr 130), przyznała J. B. stypendium socjalne w roku akademickim 2011/2012 na okres 9 miesięcy, od października 2011r. do czerwca 2012 r. w wysokości 400,00 zł miesięcznie; odmówiła jednak zwiększenia stypendium (tzw. dodatku mieszkaniowego) z tytułu zamieszkania w obiekcie innym niż dom studencki. W uzasadnieniu wskazano, iż z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi 79,40 netto, a wysokość miesięcznego dochodu netto na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o świadczenia o charakterze socjalnym wynosi 782,60. Komisja nie przyznała zwiększenia stypendium socjalnego z tytułu zamieszkiwania w innym obiekcie z uwagi na fakt, że umowa, na podstawie której wnioskodawczyni korzysta z lokalu jest umową użyczenia, której istotą jest bezpłatne używanie umówionej rzeczy, a więc nie generuje ona dodatkowych kosztów, natomiast biorący rzecz w użytkowanie ponosi jedynie zwykłe koszty jej utrzymania. W odwołaniu od powyższej decyzji J. B. zaskarżyła ją w całości, wnosząc jednocześnie o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w obiekcie innym niż dom studencki w roku akademickim 2011/2012 podnosząc, iż twierdzenie, jakoby umowa użyczenia nie generowała dodatkowych kosztów, a jedynie zwykłe koszty utrzymania jest bezzasadne. Zdaniem odwołującej się, umowa, na podstawie której ubiega się o podwyższone stypendium socjalne zawiera postanowienia umowne o ponoszeniu przeze nią właśnie dodatkowych kosztów, wynikających z korzystania z mieszkania, takich jak regularne opłaty za czynsz i media. Wskazała ponadto, że "zwykłe koszty utrzymania" zostały zdefiniowane w orzeczeniu NSA o sygn. III SA 1756/2001. Mając więc na uwadze obowiązującą wykładnię Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz okoliczność, iż pokrywane opłaty za czynsz i media nie mieszczą się w zakresie zwykłych kosztów utrzymania użyczonego lokalu, bowiem ich celem nie jest bowiem utrzymanie lokalu w stanie niepogorszonym, w ocenie strony należy je uznać za dodatkowe koszty korzystania z lokalu mieszkalnego. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono treść przepisów stanowiących jego podstawę materialną oraz wskazano, że "umowa użyczenia mówi o bezpłatnym używaniu umówionej rzeczy w związku z czym nie przysługuje dodatek mieszkaniowy". W skardze do sądu J. B. zaskarżając w całości decyzję organu odwoławczego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako sprzecznej z prawem i przekazanie sprawy organowi administracji publicznej celem jej ponownego rozpoznania, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej [...] z dnia[...], wydanej z naruszeniem: a) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącego skutkiem jego niewyczerpującego rozpatrzenia, polegającego na ustaleniu, że skarżąca mieszka w lokalu na zasadzie nieodpłatności, podczas, gdy z przedłożonej przez nią umowy z dnia 1.10.2011 r. wynika, że z tytułu jej zawarcia zobowiązała się ona ponosić koszty związane z eksploatacją lokalu, b) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak dostatecznego uzasadnienia, wskazującego pełną podstawę prawną i faktyczną decyzji, a także poprzez nie odniesienie się przez organ do argumentów skarżącej podnoszonej przez nią w toku postępowania, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 182 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 16 ust. 1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom UMK z dn. 29.09.2011 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zakres podmiotowy wskazanych przepisów jest ograniczony do osób, które nie zajmują lokalu mieszkalnego na podstawie umowy użyczenia albo nie na podstawie innych umów cywilnoprawnych, które nie generują obowiązku ponoszenia przez nich kosztów, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych wyżej przepisów nie ustanawia takiej przesłanki. Zdaniem skarżącej spełniła ona wszystkie wymagane przesłanki uprawniające ją do świadczenia, zarówno te wynikające z ustawy, jak i przywołanego Zarządzenia Rektora. W tym też zakresie przedstawiła dokumenty świadczące o trudnej sytuacji materialnej, a także stosowny tytuł prawny do zamieszkiwania w lokalu na terenie [...] oraz potwierdzenie zameldowania w tymże lokalu. Stron a podniosła, że[...], w przeciwieństwie do innych polskich szkół wyższych nie sprecyzował, jaki konkretnie tytuł prawny uprawnia do skorzystania z prawa do podwyższonego stypendium (przykładowo - Uniwersytet [...] jako wymagany tytuł wskazuje umowę najmu lub umowę użyczenia, Uniwersytet [...] z kolei już tylko umowę najmu). Jako że przepisy prawa należy rozumieć literalnie, każdy tytuł prawny do korzystania z lokalu powinien w tym przypadku uprawniać do dodatku stypendialnego, a pozbawienie dodatku z uwagi na przedstawienie umowy użyczenia, w ocenie skarżącej nie ma pokrycia w żadnym istniejącym przepisie prawa. Niezależnie od powyższego podniesiono, iż ustalenie, jakoby skarżąca korzystała z lokalu na zasadzie nieodpłatności, nie znajduje pokrycia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, bowiem skarżąca przedłożyła organom administracyjnym tytuł prawny do zajmowanego przez siebie lokalu, tj. umowę użyczenia mieszkania z dnia 1 października 2011 r., a zgodnie z postanowieniami umownymi tej umowy "koszty eksploatacji (czynszu) oraz koszty energii, wody, gazu i ogrzewania w czasie trwania użyczenia ponosić będzie biorący w użyczenie". Ponadto skarżąca zarzuciła, iż decyzja zarówno organu I jak i II instancji niewątpliwie narusza przepisy poprzez brak prawidłowego uzasadnienia, ponieważ decyzja wydana została na formularzu pisma, a uzasadnienie kwestii przyznania mieszkaniowego dodatku stypendialnego, która to kwestia była przedmiotem odwołania, ma postać jednego zdania wpisanego w formularzu odręcznie - "Zgodnie z przepisami prawa umowa użyczenia mówi o bezpłatnym używaniu umówionej rzeczy, w związku z czym nie przysługuje dodatek mieszkaniowy". Wskazano w związku z tym, że uzasadnienie nie precyzuje, o jakich przepisach prawa mowa, co więcej, organ powiela uzasadnienie decyzji organu I instancji i w żaden sposób nie odnosi się do podniesionych w treści odwołania twierdzeń skarżącej, m. in. tego, że przedłożona umowa użyczenia stanowi wymagany tytuł prawny do korzystania z mieszkania, a także zawiera postanowienia umowne o konieczności pokrywania dodatkowych kosztów przez stronę biorącą w używanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż rozstrzygnięcie w sprawie nastąpiło z naruszeniem art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164,poz.1365 ze zm.- dalej określanej jako "ustawa")-, polegającego na nieuwzględnieniu literalnej treści tego przepisu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią tego przepisu student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymywać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie. Norma ta w identycznym brzmieniu została powtórzona w § 16 ust. 1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu [...] wprowadzonego zarządzeniem nr 130 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 29 września 2011r. Z załącznika nr 3 do w/w zarządzenia wynika natomiast, że student ubiegający się o stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki zobowiązany jest przedłożyć komisji stypendialnej tytuł prawny do korzystania z lokalu oraz dokument potwierdzając zameldowanie w tym lokalu. Przesłanką przyznania studentowi wnioskowanej formy pomocy materialnej jest zatem ustalenie przez komisję stypendialną następujących okoliczności: czy student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, czy zamieszkuje w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki na podstawie tytułu prawnego oraz czy codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że intencją ustawodawcy było przyznawanie stypendium mieszkaniowego wszystkim studentom, spełniającym przesłanki określone w tym przepisie, przy założeniu, że ich miejsce stałego zamieszkania przed rozpoczęciem studiów uniemożliwia lub utrudnia w znacznym stopniu codzienny dojazd do uczelni, bądź miejsce stałego zamieszkania przed złożeniem w toku studiów po raz pierwszy wniosku o pomoc materialną określoną w art. 173 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 7 Prawa szkolnictwie wyższym znajduje się w miejscowości z której codzienny dojazd uniemożliwiłby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.02.2010r. sygn.akt I OSK 1446/09 dostępne w Internetowej Bazie Orzecznictwa NSA na stronie www.nsa.gov.pl). Innymi słowy, istotą tej formy wsparcia studenta znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej jest pomoc w pokryciu kosztów, jakie powstają w związku z koniecznością czasowego zamieszkania w miejscu odbywania studiów. J. B. wraz z wnioskiem z dnia[...] o przyznanie jej stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości przedłożyła organowi umowę użyczenia lokalu położonego w [...] oraz potwierdzenie zameldowania jej w tym lokalu na pobyt czasowy. Tymczasem organy orzekające w sprawie uznały, że skoro skarżąca korzysta z lokalu przy ul. [...] na podstawie umowy użyczenia, to z uwagi na nieodpłatny charakter tej umowy nie jest uprawniona do uzyskania stypendium w zwiększonej wysokości. Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia w obowiązującej w tej materii regulacji prawnej. Wydając zaskarżoną decyzję zarówno Komisja Stypendialna jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna dokonały niedopuszczalnej wykładni wykraczającej poza literalną treść przepisów regulujących przesłanki przyznania zwiększonego stypendium. Organy błędnie odczytały bowiem normę prawną zawartą w w/w przepisach, a w konsekwencji zawęziły jej zakres w sposób dyskryminujący studentów korzystających z lokalu na podstawie umowy użyczenia. Skoro zarówno w ustawie jak i w regulaminie żaden z tytułów prawnych do lokalu nie został wyłączony z katalogu tych, które uprawniają do ubiegania się o zwiększone stypendium, to organy nie były uprawnione do takiej interpretacji przepisów, która wbrew ich literalnej treści doprowadziła do zawężenia zakresu zastosowania wyrażonej w nich normy prawnej. Marginalnie zauważyć należy, że jakkolwiek użyczenie lokalu z założenia jest czynione pod tytułem darmym (bez wynagrodzenia), to jednak korzystanie z lokalu może generować koszty jego utrzymania w postaci np. wydatków eksploatacyjnych. Nie stanowią one wynagrodzenia za używanie lecz są następstwem korzystania z lokalu, wziętego w użyczenie. Nieodpłatny charakter umowy użyczenia nie przesądza zatem ustalenia, że student nie ponosi żadnych kosztów związanych z zamieszkaniem w miejscu odbywania studiów. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany będzie zastosować się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2012r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.