II SA/Bd 443/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z [...] stycznia 2016r. Nr [...] Burmistrz [...] nad N. , na podstawie m.in. art. 38 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.s."), rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z dnia [...] lipca 2015 r. (Dz.U. z 2015, poz. 1058 ) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i P. Społecznej z dnia [...] czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego – odmówił przyznania skarżącemu M. L. świadczenia z pomocy społecznej w formie pieniężnej zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania wynikających z art. 38 u.p.s. obliguje do przyznania świadczenia. Chcąc jednak ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby przed podjęciem decyzji w sprawie powinien być przeprowadzony wywiad środowiskowy. Organ wskazał, że wzywał skarżącego pismem z dnia [...] września 2015 r. do wskazania terminu i miejsca przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z pisma Urzędu M. i Gminy N. nad N. z dnia [...] października 2015 r. wynika, że skarżący jest zameldowany pod adresem ul. [...] w N. nad N.. Właścicielem tej nieruchomości jest żona skarżącego, natomiast skarżący tam nie przebywa. Wprawdzie [...] października 2015 r. skarżący zgłosił się w siedzibie organu, jednakże odmówił wskazania aktualnego miejsca pobytu. Oświadczył jedynie, że w mieszkaniu przy ul. [...] nie może przebywać. W dniu [...] listopada 2015 r. skarżący, w związku z kolejnym wezwaniem, przybył do Ośrodka Pomocy Społecznej i przedłożył prośbę o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w Ośrodku. W toku rozmowy spisano oświadczenie i ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego źródła dochodu, prac dorywczych nie podejmuje. Obecnie nie posiada stałego miejsca pobytu, ze względów religijnych, etycznych jak i zdrowotnych nie może korzystać ze schroniska dla bezdomnych. Pracownik socjalny wypełnił część IV kwestionariusza wywiadu środowiskowego na podstawie oświadczeń skarżącego. Oświadczenie oraz kwestionariusz skarżący podpisał trzema krzyżykami. Dodatkowo pracownik socjalny sporządził protokół służbowy wizyty skarżącego w Ośrodku. Po ponownym przybyciu do Ośrodka w dniu [...] grudnia 2015 r. skarżący oświadczył, że prowadzi nadal samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada źródła stałego dochodu, nie podejmuje prac dorywczych; odmówił umieszczenia w schronisku dla bezdomnych. Po raz kolejny nie ustalono miejsca i terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ponieważ skarżący odmówił wskazania konkretnego miejsca i terminu przeprowadzenia tego wywiadu. Organ w dniu [...] grudnia 2015 r. ustalił, że [...] października 2015 r. skarżący podjął pracę lub inne zatrudnienie. Skarżący nie poinformował organu o podjęciu zatrudnienia. W związku zatem z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie ustalenia faktycznej sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej oraz dokonania oceny, czy zaspokojenie danej potrzeby sfinansowanej przez organ jest w tej sytuacji życiowej niezbędne, celowe i możliwe – organ odmówił przyznania świadczenia. We wniesionym odwołaniu skarżący zarzucił, że organ I instancji nadużywa art. 11 ust. 2 u.p.s., albowiem skarżący czynnie współdziała z pracownikiem socjalnym, przedstawiał i dostarczał wszelkie wymagane dokumenty i zaświadczenia. Informował również pracownika socjalnego o przewidywanych miejscach swojego pobytu i tam proponował przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Odwołujący się podniósł, że z braku okularów nie może podpisywać przedstawianych przez organ dokumentów, stąd podpisuje się trzema krzyżykami. Decyzją z dnia [...] marca 2016r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, bowiem wydana została zgodnie z obowiązującym prawem. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji nie miał możliwości ustalenia wymogów, spełnienie których warunkuje przyznanie zasiłku okresowego, bowiem odwołujący się nie chciał ujawnić miejsca swojego stałego pobytu, zasłaniając się brakiem zgody na powyższe przez osoby udzielające mu schronienia. Zdaniem Kolegium skarżącemu można przypisać brak woli rzeczywistego ustalenia sytuacji materialnej i życiowej, a to przez uporczywe uchylanie się od podania miejsca stałego pobytu, zatajanie dochodów i składanie fałszywych oświadczeń o jego braku i nie podejmowanie zatrudnienia oraz posuwanie się do tak nieracjonalnych zachowań, jak podpisywanie się na składanych przez siebie oświadczeniach krzyżykami. To zachowanie skarżącego dowodziłoby tak ciężkiej i daleko posuniętej choroby oczu, która nie pozwoliłaby na podjęcie przez skarżącego bardzo odpowiedzialnej pracy ratownika. Kolegium podniosło, że złożone przez skarżącego oświadczenie z dnia [...] grudnia 2015 r., w którym stwierdził, że nie posiada żadnego źródła dochodu i nie podejmuje prac dorywczych stoi w oczywistej sprzeczności z dowodami zawartymi w aktach sprawy, z których wynika, że skarżący w od [...] października 2015 r. podjął zatrudnienie w N. Administracji Domów Miejskich, które kontynuuje na podstawie nowej umowy zlecenia. Wobec powyższego także oświadczenie skarżącego z [...] listopada 2015 r. stwierdza nieprawdę o braku uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu, skoro w chwili składania oświadczenia skarżący był już pracownikiem ww. instytucji. W ocenie organu odwoławczego odwołujący się nie chce podjąć próby wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Jest bowiem w wieku produktywnym, legitymuje się średnim wykształceniem technicznym, nie choruje przewlekle, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i nie jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna, albowiem kontynuuje zatrudnienie - dalsza umowa zlecenie Nr [...]/ Leśniewski M., na okres od [...].01.2016 r. do [...].03.2016 r. W związku z powyższym odwołujący nie spełnia przesłanek obligujących organ do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do sądu na powyższą decyzję Kolegium M. L. podniósł, że od ośmiu lat leczy się psychiatrycznie. W tym czasie skarżący przebywał na zwolnieniach lekarskich, świadczeniach rehabilitacyjnych i na rencie. Zażywa ponadto silne leki psychotropowe. Skarżący podniósł, że od 2015r. jest osobą bezdomną, pozostającą na utrzymaniu Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący wskazał, że nie ma środków na poniesienia kosztów utrzymania, zakupu leków i alimentów płaconych na trójkę dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić, ponieważ zarówno organ wydający zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, jak i organ wydający decyzję poprzedzającą nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zasiłek okresowy, o przyznanie którego wnioskował skarżący, stanowi świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w skrócie "u.p.s."). W myśl art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z ust. 2 pkt 1 ww. przepisu – zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie. Zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie warunkowane jest spełnieniem przesłanek określonych przepisami ustawy o pomocy społecznej. Warunkiem otrzymania omawianego świadczenia jest spełnienie kryterium dochodowego oraz wystąpienie szczególnych okoliczności, które przez ustawodawcę wymienione zostały przykładowo: długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, możliwość nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Powyżej wskazany katalog przesłanek jest katalogiem otwartym, co oznacza, że każda szczególna okoliczność w sytuacji niemożności samodzielnego jej przezwyciężenia, z uwagi na niski dochód bądź jego brak, predestynować będzie do otrzymania zasiłku okresowego. Zasiłek okresowy, z uwagi na określony czas jego trwania, jest świadczeniem którego założeniem jest wsparcie przez jakiś czas osoby potrzebującej pomocy w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Przyznanie zasiłku w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015, poz. 1058 ). W myśl tych regulacji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Na zasadzie art. 8 ust. 4 ustawy do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (pkt 1); zasiłku celowego (pkt 2); pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty (pkt 3); wartości świadczenia w naturze (pkt 4); świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (pkt 5); dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (pkt 6). Podkreślenia wymaga, że spełnienie wyżej wskazanych wymogów określonych w ustawie o pomocy społecznej możliwe jest dopiero po zweryfikowaniu przez organ sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Ustalenie istotnych dla kwestii przyznania świadczenia możliwe jest natomiast wyłącznie przy ścisłej współpracy wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Współpraca świadczeniobiorcy z organem warunkowana jest jednym z celów pomocy społecznej, jakim jest aktywizacja osoby wymagającej pomocy. Pomoc społeczna bowiem nie wiąże się z wyręczaniem osób w realizacji ich potrzeb, ale polega na udzieleniu wsparcia motywującego je do samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb. Współdziałanie wnioskodawcy wiąże się ze współpracą z organem, przedkładaniem wszelkich niezbędnych dokumentów, udzielaniem informacji i wyjaśnień. Współdziałanie rodzi po stronie wnioskodawcy określone obowiązki, przede wszystkim obowiązek aktywnego dbania o dwoje interesy i wykazania, że przyznana pomoc nie będzie polegać na rozdawnictwie i wyręczaniu beneficjenta w rozwiązywaniu jego problemów bytowych. Zdaniem organu, w sprawie niniejszej skarżący nie dochował obowiązku współpracy z organem w kwestii ujawnienia swojego źródła dochodu, co stało się przyczyną odmowy przyznania świadczenia. Wniosek ten Sąd rozpoznający sprawę w zupełności podziela. Jak wynika z akt sprawy, w znajdującym się w tych aktach (strony nienumerowane) oświadczeniu złożonym w dniu [...] grudnia 2015r. pod groźbą odpowiedzialności karnej przewidzianej w art. 233 § 1 i 2, skarżący stwierdził, że: "prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada żadnego źródła dochodu; prac dorywczych nie podejmuje, na dzień dzisiejszy odmawia umieszczenia w schronisku dla osób bezdomnych, nie posiada żadnego stałego miejsca pobytu, nie wie gdzie spędzi dziś noc". Jak natomiast wynika z informacji udzielonej przez Powiatowy Urząd Pracy w N. nad N. z dnia [...] stycznia 2016r., skarżący podjął zatrudnienie od dnia [...].10.2015r. w N. Administracji Domów Mieszkalnych sp. z o.o. w N. n. N.. Akta zawierają ponadto kopie umowy zlecenia o świadczenie usług sportowych z zakresu wykonywania czynności ratownika wodnego (UZ/2015/L.M./B) zawartej w dniu [...].10.2015r. do dnia [...].12.2015r. oraz umowy zlecenia o świadczenie usług sportowych z zakresu wykonywania czynności ratownika wodnego (U. zawartej w dniu [...].01.2016r. do dnia [...].03.2016r. Oświadczenie złożone przez skarżącego w dniu [...].12.2015r. stoi w oczywistej sprzeczności z treścią dowodu - umowy zlecenia o świadczenie usług opatrzonej własnoręcznym podpisem skarżącego. Zasadnie zatem organ nie dał wiary temu oświadczeniu, jako dowodowi mającemu być podstawą ustalenia dochodu skarżącego. Obowiązek współdziałania z organem, o którym mowa w art. 4 u.p.s. zakłada w pierwszej kolejności przedkładanie prawdziwych informacji, jak natomiast wynika z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Skarżący obowiązany jest do udzielania prawdziwych i rzetelnych informacji, bowiem to w jego interesie jest podnoszenia swojej wiarygodności w oczach organu decydującego o przyznaniu świadczenia. Brak współpracy skarżącego w kwestii ujawnienia swojego dochodu, a wręcz zatajanie informacji w tym przedmiocie jest przesłanką w sposób oczywisty dyskwalifikującą skarżącego spośród beneficjentów świadczenia. Środki przekazywane na pomoc społeczną są środkami publicznymi i muszą być przeznaczane w sposób wyważony i przemyślany. Okoliczności przyznawania świadczeń z pomocy społecznej muszą być przyznawane na podstawie rzetelnie ustalonych i prawdziwych informacji, do udostępnienia których zobligowany jest wnioskodawca, organ zobowiązany jest natomiast do potwierdzenia danych przedłożonych przez wnioskodawcę. Informacje udzielone przez skarżącego są informacjami nieprawdziwymi, a ich nieprawdziwość nie jest efektem błędu, a świadomego działania skarżącego. Niewyjaśniona sytuacja majątkowa skarżącego jest w zatem niniejszej sprawie kluczowym argumentem przemawiającym za negatywnym rozpatrzeniem jego wniosku o przyznanie świadczenia. W sprawie niniejszej Sąd uznał, że organ wystarczająco uzasadnił swoje stanowisko w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego, bowiem skarżący zataił źródło dochodu i jego wysokość. Decyzja wydana na podstawie posiadanych przez organ informacji zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę, odpowiada prawu. Organy bowiem wykazały w swoich decyzjach, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi współdziałania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie podał żadnych okoliczności mogących przyczynić się do ustalenia jest sytuacji, wobec czego musiał liczyć się z tym, ze organ wyda decyzję jedynie na podstawie posiadanego materiału dowodowego W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016r. poz. 718), skargę oddalił.