II SA/Bd 445/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2019 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu prawa jazdy oddala skargę. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w B. z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak [...] i poprzedzającą ją decyzją Starosty [...] z dnia [...] lutego 2019 r. [...], wskazane organy odmówiły skarżącemu M. J. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii C. Wskazując, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt [...] został orzeczony wobec skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 4 lat, z wyłączeniem kategorii C i E, oraz że w związku z tym wyrokiem decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. zostało cofnięte skarżącemu uprawnienie do kierowania pojazdami kategorii B, w ramach posiadanych uprawnień kategorii B i C, orzekające organy stwierdziły, że w tych okolicznościach przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 341 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa o kierujących pojazdami" lub "uokp") uniemożliwiają zwrot skarżącemu prawa jazdy w zakresie kategorii C, gdyż wynika z nich jednoznacznie, że jeżeli wobec danej osoby obowiązuje orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii B (art. 12 ust. 1 pkt 2 uokp), to w tym czasie niedopuszczalny jest zwrot takiej osobie prawa jazdy kategorii C (art. 12 ust. 2 pkt 2 uokp). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na ww. decyzję SKO z dnia [...] kwietnia 2019 r. skarżący domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2019 r., zarzucił: 1. naruszenie art. 177 Konstytucji RP w zw. z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) i art. 413 § 2 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego (kpk) poprzez wykładnię przepisów ustawowych w nieuprawiony sposób, ograniczający kompetencje Sądu na rzecz organu administracji, poprzez uznanie, iż w wykładni przepisów prawa normy rangi konstytucyjnej ustępują normom rangi ustawowej; 2. naruszenie art. 6 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 kpa poprzez ich niezastosowanie co do nierespektowania zakresu represji karnej orzeczonej wobec skarżącego i dokonywanie wykładni przepisów prawa prowadzącej do, jak się wydaje, obejścia prawa, poprzez zwiększenie kompetencji organów administracji, 3. naruszenie art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez ich niezastosowanie, polegające na nieumożliwieniu stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W uzasadnieniu skargi, skarżący wskazał, że istota skargi sprowadza się do wadliwego rozstrzygnięcia kolizji przepisów prawa różnej rangi, że przepisy ustawy o kierujących pojazdami nie są spójne z przepisami prawa karnego w zakresie orzekania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, że w takiej sytuacji należy dać pierwszeństwo sądowi powszechnemu orzekającemu środek karny - opierając się na treści art. 177 Konstytucji RP i nie uznawać prawa organu do powiększenia represji karnej, że wynikająca z art. 11 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada związania wyrokiem karnym, obejmująca też wymiar kary, odnosi się także do organów administracji publicznej oraz, że niedopuszczalna jest weryfikacja prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym, na co wskazuje też art. 365 § 1 kpc. Zdaniem skarżącego z punktu widzenia wykładni prawa opartej na zasadach hierarchii aktów prawnych i prymacie wskazań ustawy zasadniczej, nie sposób akceptować uzurpowania sobie, na zasadzie błędnego rozstrzygnięcia kolizji przepisów ustawowych tj. art. 12 ust. 2 pkt 2 uokp i art. 42 § 2 Kodeksu karnego (kk), prawa do weryfikowania i samowolnego zwiększania sankcji karnej oskarżonego. Taka wykładania uznana być musi, za wykładnię contra legem, zaś pierwszeństwo dać należy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Wskazane argumenty zostałyby przedstawione SKO, gdyby – jak zarzucił skarżący - przed wydaniem decyzji, SKO umożliwiło wypowiedzenie się stronie, co do zebranego materiału i zgłoszonych żądań, czego nie uczyniło, naruszając w ten sposób art. 140 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istotę sprawy stanowi kwestia, czy orzekające organy w sposób zgodny z prawem rozpatrzyły negatywnie wniosek skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w ramach wnioskowanej kategorii C. Podstawą materialnoprawną kwestionowanych przez skarżącego decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 uokp, prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei, w myśl art. 12 ust. 2 pkt. 2 uokp, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Z treści przytoczonych przepisów wyraźnie i wprost wynika, że zatrzymane prawo jazdy nie może być zwrócone w zakresie prawa jazdy kategorii C w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem Sądu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. W art. 12 ust. 1 uokp wymienione zostały bowiem okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Jedną z takich okoliczności stanowi wskazany w pkt 2 tego przepisu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 uokp stanowi, że okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określona w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem i ma zastosowanie m.in. wobec osoby ubiegającej o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym więc w aktualnym stanie prawnym, skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem zakazującym prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, został rozciągnięty na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, m.in. względem osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie tych innych uprawnień. Jak wynika z akt sprawy wobec skarżącego prawomocnym wyrokiem z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt [...] orzeczony został środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 4 lat, z wyłączeniem kategorii C i E, w związku z uznaniem skarżącego winnym popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 1 kk. Orzeczony środek karny objął okres zatrzymania prawa jazdy od dnia [...] czerwca 2018 r. do dnia [...] czerwca 2022 r. We wskazanych okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie ma więc cytowany powyżej art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 uokp, skoro orzeczony wobec skarżącego zakaz obejmuje kategorię uprawnień B, a skarżący domaga się zwrotu prawa jazdy kategorii C. Wobec jednoznacznej treści przepisów, stwierdzić należy, iż z woli ustawodawcy okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy, określona w art. 12 ust. 1 pkt 2 uokp, w zakresie kategorii prawa jazdy wynikającej z treści prawomocnego wyroku karnego, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, aniżeli objęte orzeczonym przez sąd zakazem. Ponieważ brzmienie powyższych przepisów nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, a użyte sformułowania pozwalają na proste ich rozumienie, stąd wykładnia językowa jest wystarczająca dla odczytania zawartych w nich norm. Jak jednoznacznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 688/16 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) na mocy art. 12 ust. 2 uokp nie jest możliwy zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii C, w dacie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów obejmujących uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B [...]. Z kolei w wyroku z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w uokp. Za taką interpretacją tego przepisu (art. 12 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 uokp) przemawia wykładnia nie tylko językowa, która ma pierwszeństwo przed innymi metodami interpretowania przepisów prawa, bowiem wynika z treści samej normy prawnej, lecz także wykładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić by racjonalny ustawodawca pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi (kat. B) zezwoliłby na prowadzenie pojazdów ciężarowych (kat. C). Prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że skarżącemu nie można wydać nie tylko prawa jazdy kategorii B, a także tych kategorii o które się ubiegał - w przedmiotowej sprawie jest to kategoria C. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdzi, że orzekające w sprawie organy prawidłowo i zgodnie z prawem odmówiły zwrotu skarżącemu prawa jazdy w zakresie kategorii C. Wbrew stanowisku skarżącego, w sprawie nie doszło w szczególności do rozszerzenia zakresu orzeczonego wyrokiem sądu powszechnego środka karnego, ograniczenia kompetencji sądu powszechnego na rzecz organu administracji, czy nierespektowania zakresu represji karnej orzeczonej wobec skarżącego, a w konsekwencji do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. Przepis art. 12 ust. 2 uokp nie pozostawia wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów kategorii B, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii, również w sytuacji, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Zwrócić należy uwagę, że inna jest funkcja sankcji administracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy oraz sankcji karnej tj. odpowiedzialności prawnokarnej za popełniony czyn zabroniony. Istotą i główną funkcją sankcji administracyjnej jest prewencja, a nie odpłata za popełniony czyn zabroniony. Sankcja administracyjna jest wymierzana za naruszenie porządku prawnego, niezależnie od okoliczności tego naruszenia, co świadczy o prewencyjnej funkcji tej sankcji. Natomiast sankcja karna z założenia ma charakter represyjny. W ocenie Sądu organy nie rozszerzyły tym samym orzeczonego prawomocnym wyrokiem środka karnego, a jedynie na podstawie wiążących norm obowiązującego prawa (art. 6 kpa) zastosowały konstrukcję przewidzianą w ustawie o kierujących pojazdami, jako skutek orzeczenia przez sąd karny w drodze środka karnego odpowiedniego zakazu. Nie jest to skutek wynikający bezpośrednio z orzeczenia sądowego, ale z ustawy o kierujących pojazdami, jako konsekwencja prawomocnego skazania. Ustawodawca ma prawo wiązać ze skazaniem karnym określone skutki na gruncie prawa administracyjnego. Nie ma tu mowy o rozszerzaniu zakresu orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego, bądź o podważaniu jego orzeczenia. Nie dochodzi też do podwójnego karania, skoro odmowa zwrotu dokumentu prawa jazdy określonej kategorii ma charakter administracyjny (by prewencyjnie chronić innych uczestników ruchu), a zakaz z art. 42 kk ma charakter karny (sankcyjny). Są to zatem uregulowania wynikające z różnych reżimów odpowiedzialności za popełniony czyn. Wartością, która legła u podstaw wprowadzenia ograniczeń zawartych w art. 12 ust. 2 ukp jest bezpieczeństwo w ruchu drogowym, a przez to ochrona życia i zdrowia innych osób, uczestników ruchu drogowego. Celem ustawodawcy w ramach przyjętych w art. 12 ust. 2 uokp rozwiązań prawnych było niedopuszczenie do ruchu drogowego kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, a taką osobą jest skarżący, gdyż prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości. Reasumując wskazać należy, że decyzja organów administracji konkretyzuje swą treścią obowiązujące wobec skarżącego zakazy wynikające z zapisów ustawy o kierujących pojazdami, które to dolegliwości są skutkiem orzeczonego środka karnego przez sąd karny. Tym samym niedopuszczalnym jest przyjęcie, że poprzez wykonanie swoich obowiązków organ administracji zmienił treść wyroku sądu powszechnego. Z wyroku sądu karnego wynika dla skarżącego bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, a pośrednio również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii C, gdyż ustawodawca rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kategorii B także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów (por. ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14). Z tych względów nie można było podzielić stanowiska skarżącego o niezgodnym z prawem odmówieniu przez organy skarżącemu zwrotu prawa jazdy w zakresie kategorii C. Jednocześnie należy wskazać, że choć zasadny jest zarzut skargi, iż SKO naruszyło art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, to jednak wskazane naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy, biorąc pod uwagę to, że argumentacja i stanowisko skarżącego wyrażone w skardze, które to w związku ze wskazanym naruszaniem – jak zarzucił skarżący – nie mogły zostać przedstawione SKO, nie zasługiwały na uwzględnienie i okazały się bezpodstawne. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.