II SA/Bd 467/20

WyrokWSA w Bydgoszczy2020-05-25

Skład orzekający: Joanna Janiszewska-Ziołek, Anna Klotz, Renata Owczarzak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy małżonek sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, który zrezygnował z zatrudnienia, jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że małżonek sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a tym samym jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd odrzucił argumentację organów o braku takiego obowiązku między małżonkami oraz o wykluczeniu małżonka przez art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wskazując na konieczność systemowej i celowościowej wykładni tych przepisów, zgodnej z Konstytucją RP i orzecznictwem NSA.
Stan faktyczny
A. S. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad żoną, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prezydent Miasta odmówił przyznania świadczenia, argumentując m.in. brakiem obowiązku alimentacyjnego między małżonkami i wykluczeniem przez art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucił organom błędną wykładnię przepisów, w tym nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. S. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2019r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie m.in. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływanej jako "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższa decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych. Wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. skarżący A. S. wystąpił do Prezydenta M. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną M. S., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] stycznia 2019 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (k. 9 akt administracyjnych). Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Prezydent M. B. decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086, dalej powoływanej jako "k.r.o."), gdzie stosownie do treści art. 128 wskazano, iż obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej (a więc wstępnych i zstępnych) oraz rodzeństwo. W ocenie organu I instancji, ustawodawca nie przewidział zatem na gruncie k.r.o. istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami. Za powyższą interpretacją, zdaniem Prezydenta, przemawia również art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), co wyłącza w takim przypadku możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem. Co więcej, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz biorąc pod uwagę okoliczność, iż niepełnosprawność żony skarżącego istnieje od 19-go roku życia oraz że nie udokumentowano w sprawie faktu kontynuowania przez nią nauki w tym okresie, organ I instancji wskazał, iż nie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1-1b u.ś.r., co uniemożliwia uzyskanie wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie Prezydent odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego ("TK") z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) - w którym to art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niekonstytucyjny – wskazał, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. z ustawy, a przepis ten pozostaje obowiązującym przepisem prawa, który organy gminne mają obowiązek stosować. Organ zaznaczył ponadto, że decyzją Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] skarżącemu ustalono prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad M. S. na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty spawy oraz zarzucając jej: - naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku TK doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej w sposób literalny, czego nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, - błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. W uzasadnieniu odwołania, skarżący wskazał w szczególności, iż w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził TK. Podniósł ponadto, że wynikający z art. 23 i 27 k.r.o. obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, uzasadnia uwzględnienie tych przepisów przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obok przepisów art. 128 i 129 k.r.o. i wskazał, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania SKO powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w jego ocenie małżonek nie jest objęty obowiązkiem alimentacyjnym wobec drugiego małżonka, na co wskazuje odmienność regulacji art. 128 i art. 130 k.r.o. Ponadto zaznaczył, że – po spełnieniu określonych ustawowych przesłanek - osobom na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy oraz wskazał, że art. 16a ust. 1 u.ś.r. rozróżnia osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym oraz małżonka. Wobec tego, w ocenie organu II instancji, zgodnie z zapisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje małżonkowi, gdyż nie jest on wymieniony w katalogu osób uprawnionych do tego świadczenia. Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego art. 17 ust. 1b u.ś.r., SKO wskazało, iż przepis ten w związku z wyrokiem TK został uznany za niekonstytucyjny i nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł A. S., zaskarżając ją w całości, zarzucając organowi błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący powielił w znacznej części argumentację zawartą już w odwołaniu wniesionym od decyzji I-instancyjnej i wskazał ponadto na orzecznictwo sądowoadministracyjne, zgodnie z którym za prawem współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego przemawiają argumenty wynikające z wykładni systemowej, a pominięcie współmałżonka wśród osób uprawnionych do tego świadczenia uznawać należy za rozwiązanie dyskryminujące i pozostające w sprzeczności z podstawowym ratio tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli wydanych w sprawie decyzji we wskazanym powyżej zakresie, Sąd stwierdził, iż przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy podjęte w sprawie rozstrzygnięcia – tj. decyzja Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] oraz utrzymująca ją w mocy decyzja SKO z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] – odpowiadają prawu i zasadnie odmawiają A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skarżący kwestionuje, wskazując przede wszystkim na wadliwe przyjęcie przez organy obu instancji błędnej wykładni przepisów u.ś.r. skutkującej wykluczeniem współmałżonków spośród kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym uniemożliwieniem przyznania mu tegoż świadczenia. Natomiast organy I i II instancji, uzasadniając odmowę przyznania przedmiotowego świadczenia, wskazały w szczególności, iż stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. małżonkowie nie są wymienieni w katalogu osób uprawnionych do tego świadczenia, gdyż zgodnie z zapisami obowiązującego k.r.o. nie ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Dodatkowo organ I instancji wskazał – jako na przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia – na okoliczność powstania niepełnosprawności u żony skarżącego w 19. roku życia oraz nieudokumentowanie w sprawie faktu kontynuowania przez nią nauki w tym okresie. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. I tak, zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak stanowi zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2). Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsprzecznym w rozpatrywanej sprawie jest, jak ustaliły orzekające organy obu instancji - co zresztą nie jest kwestionowane przez skarżącego - że skarżący A. S. nie pracuje zawodowo i sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad swoją współmałżonką M. S., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, w którym ustalono, iż niepełnosprawność istnieje od 19-go roku życia. Bezsporna w sprawie jest ponadto okoliczność przyznania skarżącemu - decyzją Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] - specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego oraz wobec obowiązujących przepisów prawa mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, Sąd zważył, iż nie zasługuje na aprobatę wskazana przez organy obu instancji podstawa odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na przyjęciu, iż pomiędzy małżonkami brak jest obowiązku alimentacyjnego, a w konsekwencji nie przysługuje im świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie zostali oni ujęci we wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. katalogu osób uprawnionych do tego świadczenia. Jak już wyżej wskazano, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - który wymieniony został w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji - niezależnie od faktu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia (bądź nie podejmuje pracy), prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko takiej osobie, na której względem osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny i która sama nie jest w znacznym stopniu niepełnosprawna. Jak stanowi zaś art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Sąd jednocześnie zauważa, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. W związku z tym, bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Wynika to jednoznacznie z treści art. 130 k.r.o. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o. Stwierdzić należy zatem, iż małżeństwo jest podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi. Świadczą o tym choćby wskazane wyżej uregulowania dotyczące alimentów. Pozbawianie w tej sytuacji małżonka realnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, przez interpretację norm prawnych dopuszczającą wykluczenie go z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy żyją bliscy krewni niepełnosprawnego współmałżonka, byłoby działaniem na szkodę rodziny jaką tworzą małżonkowie, czego nie da się zaakceptować w świetle norm konstytucyjnych (por. wyrok NSA z dnia z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18 – dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOIS). Wobec powyższego, w ocenie tutejszego Sądu, niewątpliwym jest, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest - poza wymienionymi w pkt 1-3 art. 17 ust. 1 u.ś.r. matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą - inną osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednak co istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, kategoria współmałżonka nie została objęta negatywną przesłanką przyznania świadczenia zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – na którą to, jako na argument uzasadniający odmowę przyznania świadczenia, powołał się organ I instancji. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęcie literalnej wykładni w przypadku tej regulacji byłoby bowiem, nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż prowadziłoby do nieakceptowalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. W orzecznictwie sądów administracyjnych sformułowano pogląd, że systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, lecz jest uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może być uznana za właściwą, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Pogląd ten należy zresztą uznać za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA: z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18; z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12 – dostępne j.w.). Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, Sąd zważył, iż organy obu instancji rozpatrując przedmiotową sprawę dokonały błędnej wykładni ww. przepisów u.ś.r. – tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - która doprowadziła je do wadliwego stanowiska, iż małżonkowie nie są uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się zaś do przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która w ocenie organu I instancji uniemożliwiała przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia, wskazać należy, iż obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – na co też zasadnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (zob. np. wyroki NSA: z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z dnia 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16; z dnia 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z dnia 2 marca 2017 r., I OSK 2407/16, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK8/19 – dostępne j.w.). Ponadto na marginesie wyjaśnić należy również, iż powołanie się przez organy na regulację art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zakresie w jakim rozróżnia ona "osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny" oraz "małżonków" na dwie odrębne grupy podmiotów oraz wskazanie, iż wobec tego tylko specjalny zasiłek opiekuńczy z woli ustawodawcy przysługuje małżonkom, a także zaakcentowanie okoliczności przyznania skarżącemu decyzją Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną – na co w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji wskazał zarówno organ I jak i II instancji – nie mogą stanowić argumentów uzasadniających odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Wskazać należy jednocześnie, że fakt pobierania mniej korzystnego dla skarżącego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nie wyklucza możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stronie przysługuje bowiem prawo wyboru jednego ze świadczeń (art. 27 ust. 5 u.ś.r.), przy czym w przedmiotowej sprawie skarżący dnia [...] listopada 2019 r., złożył oświadczenie, w którym wskazał, że w przypadku otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego (k. 22 akt administracyjnych). Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia wykładni zawartej w uzasadnieniu wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło