II SA/Bd 488/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2025 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w B. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z [...] stycznia 2025 r. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] (skarżąca) zwróciła się do Prezydenta Miasta B. o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew: świerków pospolitych rosnących na działce [...], obr. [...], przy ul. [...] w B., z uwagi na to, że "drzewa rosną w bliskiej odległości od budynku, powodują duże zacienienie mieszkań, stwarzają zagrożenie dla zdrowia i mienia mieszkańców (np. podczas silnych wiatrów), ponadto w tych drzewach gniazduje ogromna liczba muszek (rojówek żółtych), które oblepiają okna i balkony oraz wlatują do mieszkań". Do wniosku skarżąca dołączyła m.in. rysunek uwidoczniający lokalizację obu drzew na działce nr [...]. Decyzją z [...] marca 2025 r., nr [...], Prezydent Miasta B. odmówił udzielenia zezwolenia na usunięcie świerka pospolitego na działce nr [...] oraz umorzył postępowanie w sprawie usunięcia drugiego ze wskazanych we wniosku drzew: świerka pospolitego, rosnącego na terenie nieruchomości położonej przy ul. [...], na działce nr [...], obr. [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził przede wszystkim, że wniosek zawierał wszystkie elementy wymagane przez art. 83b ust. 1 i 2 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1478 – dalej "u.o.p."). Organ wyjaśnił, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, obejmujące przede wszystkim oględziny w terenie, wykazały, że objęte wnioskiem drzewo rosnące na działce nr [...] znajduje się w dobrym stanie fitosanitarnym, niezagrażającym bezpieczeństwu zdrowia i życia ludzkiego ani też bezpieczeństwu mienia, znajduje się też w prawidłowej odległości od budynku. W związku z tym wskazane jest zachowanie ww. drzewa, również z punktu widzenia szeroko rozumianego interesu społecznego oraz troski organów administracyjnych o ochronę wartości przyrodniczych. Strona nie przedłożyła przy tym żadnych dowodów na poparcie wykazanych w we wniosku powodów konieczności usunięcia drzewa. Organ ustalił poza tym, że skarżąca nie jest posiadaczem nieruchomości, na której rośnie drugie ze wskazanych we wniosku drzew, działka nr [...] należy bowiem do Gminy B.. W związku z tym zasadnym było umorzenie postępowania z wniosku o usunięcie drugiego z drzew. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że organ nie podjął wszelkich koniecznych czynności dowodowych w kierunku weryfikacji podniesionych we wniosku okoliczności uzasadniających usunięcie drzew. W jej ocenie bezpodstawnie też obciążono skarżącą obowiązkiem wykazania ponadnormatywnego zacienienia lokali, czy też zbyt bliskiej odległości od budynku. Decyzją z [...] maja 2025 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu dotychczasowego stanu sprawy oraz treści art. 83 ust. 1 u.o.p., organ odwoławczy potwierdził prawidłowość stanowiska organu I instancji co do braku wykazania obiektywnych podstaw do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa rosnącego na działce nr [...]. Podzielił też pogląd Prezydenta, że strona nie była zwolniona z lojalnego współdziałania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie potwierdzenia podnoszonych przez siebie okoliczności, uzasadniających, w ocenie skarżącej, konieczność wycięcia drzewa. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że drugie z drzew wskazanych we wniosku znajduje się na działce nr [...] należącej do Gminy B., co oznacza, że postępowanie prowadzone w stosunku do tego drzewa prawidłowo zostało umorzone. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżąca spółdzielnia mieszkaniowa, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała argumentację tożsamą z tą zawartą w odwołaniu od decyzji I instancji. W jej ocenie organ winien samodzielnie podjąć wszelkie czynności dowodowe w kierunku prawidłowego załatwienia wniosku skarżącej, a nie przerzucać na skarżącą obowiązków dowodowych organu, w tym obowiązku wykazywania zaistnienia okoliczności wskazanych we wniosku o udzielenie zezwolenia na usunięcie drzew. Skarżąca podniosła, że żaden przepis prawa nie nakłada tego typu obowiązków na stronę postępowania prowadzonego w oparciu o art. 83 u.o.p. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, choć z innych powodów niż w niej podniesiono. Poddane kontroli sądowej postępowanie dotyczyło zezwolenia na usunięcie dwóch drzew wskazanych we wniosku skarżącej spółdzielni jako: świerki rosnących na działce nr ewid.[...], obręb [...], przy ul. [...] w B.. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1478 – dalej "u.o.p.") usunięcie drzewa lub krzewu z terenu lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości – za zgodą właściciela tej nieruchomości, przy czym w myśl art. 83 ust. 2 pkt 1 zgoda właściciela, o której mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p., nie jest wymagana w przypadku wniosku złożonego przez spółdzielnię mieszkaniową. Stosownie do art. 83a ust. 1 zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta (a w szczególnym, nieistotnym w niniejszej sprawie przypadku - wojewódzki konserwator zabytków). Postępowanie o udzielenie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu jest postępowaniem, w którym rozstrzygnięcie co do wydania tego zezwolenia jest fakultatywne ("może nastąpić"). W orzecznictwie jednolicie zwraca się uwagę, że skoro decyzja w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew pozostaje w granicach uznania administracyjnego, to organ rozpoznający sprawę powinien rozważyć, które spośród prawnie dopuszczalnych rozstrzygnięć jest w danym wypadku celowe, biorąc pod uwagę przede wszystkim zasadę ochrony istniejących drzew i krzewów, jako elementów przyrody będącej dziedzictwem i bogactwem narodowym, podlegającej z tego tytułu ochronie. Jedynie w określonych przypadkach, gdy interes publiczny, reprezentowany przez wartość przyrodniczą drzewa, będzie kolidował z realizacją innego interesu, którego aksjologiczny ładunek jest wyższy, możliwym jest zezwolenie na wycięcie drzewa (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 19 stycznia 2022 r. oraz cytowane tam orzeczenia – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywistym jest, że każde rozstrzygnięcie organu w prowadzonej przezeń sprawie musi zostać poprzedzone skrupulatnym zbadaniem wszelkich okoliczności faktycznych istotnych dla tego rozstrzygnięcia. Służą temu zasady postępowania dowodowego opisane w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. ("w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; organy administracji publicznej są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; organy administracji publicznej oceniają na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona"). W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązki wynikające z powyższych zasad nabierają szczególnego charakteru właśnie w postępowaniach, w których rozstrzygnięcie sprawy należy do uznania organu (vide: wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., sygn. III OSK 330/23, wraz z cytowanym tam orzecznictwem i literaturą – dostępny jw.). Za prawidłowym skorzystaniem z kompetencji rozpoznania sprawy administracyjnej, bez narażenia się na zarzut dowolności, musi stać kompleksowe zidentyfikowanie i zweryfikowanie wszelkich przesłanek zarówno formalno-, jak i materialnoprawnych sprawy. W sprawach o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów sfera materialnoprawna dotyczy wszelkich elementów rzeczywistości wpływających na ocenę proporcji interesu strony wnioskującej oraz interesu społecznego wyrażającego się w zachowaniu przyrody i jak najmniejszej ingerencji w jej istniejący stan. To, zgodnie z rozważaniami z poprzedniego akapitu, ma zasadnicze znaczenie w procesie analizy, czy w istocie wskazane we wniosku drzewo (drzewa) należy usunąć, np. z uwagi na niedającą się pogodzić z zasadą ochrony przyrody zasadę zachowania bezpieczeństwa życia, zdrowia lub mienia. Materialnoprawna analiza wniosku pod takim kątem jest jednak możliwa dopiero po weryfikacji jego kompletności formalnoprawnej. Szczegółowe wymogi wniosku określa art. 83b ust. 1 u.o.p., w punktach 1-11 enumeratywnie wymieniając elementy konieczne wniosku. Co oczywiste, z wniosku musi wynikać od jakiego podmiotu pochodzi, i czy podmiot ten ma w ogóle legitymację do wnioskowania o usunięcie drzewa (art. 83b ust. 1 pkt 1-3 u.o.p.). Drugą zasadniczą okolicznością dającą się ustalić na podstawie prawidłowo sporządzonego wniosku jest jednak to, jakiego konkretnego drzewa (jeżeli wnioskodawca ubiega się o usunięcie drzewa) wniosek dotyczy. Ustawodawca przewidział szczegółowe wytyczne co do tego, które parametry objętego wnioskiem drzewa należy w tym wniosku określić. Są to kolejno: nazwa gatunku drzewa (art. 83b ust. 1 pkt 4), obwód pnia (art. 83b ust. 1 pkt 5), oraz jego usytuowanie (art. 83b ust. 1 pkt 8). Dla oceny zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji zasadnicze znaczenie ma właśnie ostatni z przywołanych elementów. Zgodnie z art. 83b ust. 1 pkt 8 u.o.p. wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zawiera rysunek, mapę albo wykonany przez projektanta posiadającego odpowiednie uprawnienia budowlane projekt zagospodarowania działki lub terenu w przypadku realizacji inwestycji, dla której jest on wymagany zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - określające usytuowanie drzewa lub krzewu w odniesieniu do granic nieruchomości i obiektów budowlanych istniejących lub projektowanych na tej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, do wniosku wszczynającego postępowanie w przedmiocie usunięcia dwóch drzew dołączono szkic z zaznaczonymi drzewami ("świerkami do planowanej wycinki") uwidocznionymi na zaszrafowanym obszarze działki nr [...]. Z rysunku tego (który, jak należy założyć, jest wycinkiem jakiegoś większego opracowania kartograficznego, jednak nie wiadomo jakiego – k. 5 akt adm.) wynika, że oba drzewa znajdują się na działce nr [...], w sąsiedztwie budynku wielorodzinnego usytuowanego na tej samej działce. Załączony rysunek wskazuje, że oba świerki rosną na zachód od działki nr [...] oraz działki nr [...], wymienionej w decyzjach organów obu instancji jako nieruchomość, na której jedno z drzew faktycznie rośnie (i co stanowiło podstawę do umorzenia postępowania w jego zakresie). Z kolei jak wynika z fragmentu mapy sytuacyjno-wysokościowej dołączonej do protokołu z oględzin drzew (k. 44 akt adm.) uwidoczniono na nim trzy drzewa iglaste: jedno przekreślone długopisem, jedno usytuowane na działce nr [...] oznaczone długopisem numerem jeden, oraz ostatnie – opisane numerem dwa na działce [...] W sprawie zachodzi zatem istotna wątpliwość, czy drzewa wskazane we wniosku w istocie odpowiadają drzewom stwierdzonym w terenie. Organ I instancji samodzielnie zaś przyjął, że wiarygodne ustalenia w tym zakresie wynikają z materiału sporządzonego przez ten organ, pomijając całkowicie to, jak do powyższej nieścisłości stosunkuje się wnioskodawca. Organ odwoławczy przeszedł nad powyższym do porządku. Sąd wskazuje, że dysponentem postępowania w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu jest wnioskodawca, i to on winien precyzyjnie określić, jakich roślin dotyczy wniosek, a przez to – czego w ogóle dotyczy postępowanie. Szczegółowy katalog parametrów drzewa, które należy określić we wniosku, wynika z tego, że w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 83 i następne u.o.p. nie można domniemywać, o usunięcie którego drzewa (lub krzewu) wnioskuje strona. Jeżeli wniosek zawiera wymagany przepisem załącznik, który obrazuje stan faktyczny niezgodny z rzeczywistością, a co z kolei okazuje się już na etapie procedowania tego wniosku, zadaniem organu jest wezwanie strony o uzupełnienie wniosku, ewentualnie złożenie wyjaśnień co do tożsamości drzew, o których mowa we wniosku, oraz drzew faktycznie rosnących na danym terenie. Każda nieścisłość wniosku winna być w ten sposób wyjaśniana - dotyczy to również sytuacji, w której nie zgadzają się podany we wniosku obwód pnia drzewa, czy też błędnie oznaczony jest jego gatunek. W ocenie Sądu organ nie może samodzielnie precyzować wniosku o usunięcie drzewa lub krzewu, jest to bowiem nie tylko sprzeczne istotą postępowania administracyjnego inicjowanego na wniosek, ale przede wszystkim koliduje z celem instytucji z art. 83 u.o.p., która ma stanowić barierę dla swobodnego usuwania drzew i krzewów z krajobrazu. Tak jak wydanie decyzji o zezwoleniu nie może być oparte na domniemaniu, że dane drzewo lub krzew jest przedmiotem wniosku, tak – konsekwentnie – domniemania takiego nie można również stosować w przypadku decyzji odmownych. Niejako w efekcie powyższego stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzone uchybienie poddaje w wątpliwość, czy w istocie w zakresie jednego z drzew wskazanych we wniosku postępowanie winno zostać umorzone. Ten sposób załatwienia wniosku skarżącej mógł być prawidłowy jedynie w sytuacji, gdyby strona skarżąca w istocie potwierdziła, że jedno z drzew zostało omyłkowo opisane jako rosnące na nieruchomości pozostającej w zarządzie spółdzielni. Wskazany, niewyjaśniony fragment stanu faktycznego sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej spółdzielni nie może być konwalidowany bez udziału tej strony, nawet jeżeli oględziny w terenie uprawdopodobniają, że we wniosku dokonano omyłek. Prawidłowe określenie zakresu sprawy z wniosku o zezwolenie na wycięcie drzew musi wynikać z całokształtu akt sprawy: nie tylko protokołu oględzin, ale również oświadczenia woli strony co do drzewa/drzew objętych wnioskiem, którego formalną emanacją jest między innymi załącznik graficzny do wniosku. Powtórzyć należy, że zgodnie z art. 83b ust. 1 pkt 8 u.o.p. załącznik ten musi określać "usytuowanie drzewa lub krzewu w odniesieniu do granic nieruchomości i obiektów budowlanych istniejących lub projektowanych na tej nieruchomości". Musi być to określenie zgodne z rzeczywistością. Z pewnością w niniejszej sprawie należało określić odległość wnioskowanych drzew od budynku, co w istocie wnioskodawca podkreślał jako uzasadnienie wniosku. Wszelkie zaistniałe na gruncie załącznika nieścisłości lub stwierdzone omyłki nie mogą pozostać bez reakcji organu. Błędna treść załącznika graficznego do wniosku, podobnie jak błędna treść każdego innego elementu wniosku, świadczy o tym, że podanie takie "nie spełnia innych wymogów ustalonych w przepisach prawa", co z kolei uzasadnia wezwanie strony do ich usunięcia pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). Mając to wszystko na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzające wydane zostały przedwcześnie, na podstawie wniosku niespełniającego wymogu, o którym mowa w art. 83b ust. 1 pkt 8 u.o.p. Uzasadniało to uchylenie rozstrzygnięć obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a."). O zwrocie kosztów postępowania, na które złożyły się uiszczony wpis (200 zł) oraz wynagrodzenie reprezentującego skarżącą spółdzielnię pełnomocnika (480 zł) orzeczono jak w punkcie drugim sentencji, na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).