II SA/Bd 489/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej H. P. z dnia [...] listopada 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ stwierdził, że skarżąca nie kwalifikuje się do otrzymania dodatku węglowego, pomimo iż podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono odrębność lokalu, na który złożono wniosek o dodatek węglowy, ponieważ skarżąca oświadczyła, że nie były podjęte żadne kroki w celu ustalenia odrębnego adresu dla tego lokalu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że wniosek o dodatek węglowy złożyła na adres [...], gdzie zamieszkuje, natomiast nie jest ona właścicielem prawnym budynku i lokalu. Strona dowiadywała się w gminie jak można nadać odrębny adres i uzyskała odpowiedź, że trzeba złożyć dokumenty dotyczące podzielenia domu przez budowlańca i rozdzielenia współwłasności, ponieważ dom jest współwłasnością dwóch osób i dopiero można złożyć dokumenty do gminy o nadanie nowego numeru domu, ale mogą to zrobić tylko właściciele (koszt takiego kroku formalnego to ok. [...] zł). Dlatego też, jak podkreśliła, logicznym jest, że nie jest ona w stanie podjąć kroków formalnych o nadanie odrębnego adresu. Podniosła przy tym, że jej krokiem w tym zakresie było pojawienie się przed organem jednego ze współwłaścicieli domu - M. P., który złożył oświadczenie dlaczego nie jest w stanie nadać do dnia [...] listopada 2022 r. odrębnego numeru adresu dla lokalu. Skarżąca zaznaczyła również, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] grudnia 2022 r. stwierdzono odrębność lokali, że na adres [...] są złożone dwie deklaracje do CEEB w terminie do dnia [...] czerwca 2022 r., ponieważ każdy z lokali posiada osobne źródło ogrzewania, że na ten adres złożone są także dwie deklaracje śmieciowe, a także że złożyła do organu oświadczenie o niemożności nadania odrębnego adresu dla lokalu do dnia [...] listopada 2022 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. SKO podkreśliło, że zgodnie z art. 2 ust. 3a-3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 141 ze zm., dalej powoływanej też jako "udw") w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, natomiast w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Wskazanych przepisów nie stosuje się do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła, w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. W takiej sytuacji zastosowanie znajdują regulacje art. 2 ust. 3d-3e udw. SKO podkreśliło, że w sprawie kwestią kluczową jest stwierdzenie, że wniosek skarżącej dotyczy tego samego adresu, na który przyznano już dodatek węglowy. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby na jakimkolwiek etapie postępowania strona przedstawiła dokumentację potwierdzającą podjęcie kroków formalnych, prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu. Wręcz przeciwnie, z oświadczenia współwłaściciela budynku M. P. z dnia [...] grudnia 2022 r. wynika, iż nie podjął on żadnych kroków zmierzających do ustalenia odrębnego adresu, gdyż drugi ze współwłaścicieli przebywa za granicą. W tych okolicznościach, zdaniem SKO, w żaden sposób nie można uznać, że do dnia [...] listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu, skoro osoby uprawnione (bez względu na charakter przesłanek jakimi się one kierowały) nie podjęły do dnia [...] listopada 2022 r. żadnych czynności w celu ustalenia odrębnego adresu. W związku z powyższym, jak podsumowało SKO, w sprawie z przyczyn obiektywnych nie mogły znaleźć zastosowania przepisy art. 2 ust. 3c-3e udw, a rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Na powyższą decyzję SKO H. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy domagając się uchylenia odmownej decyzji. Skarżąca podkreśliła, że w ustawie o dodatku węglowym nie ma zapisu o konieczności podjęcia kroków formalnych prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu, a jedynie jest w niej mowa o braku możliwości ustalenia odrębnego adresu do dnia [...] listopada 2022 r. Zaznaczyła również, że posiadanie odrębnego lokalu zostało zweryfikowane i potwierdzone wywiadem środowiskowym, że złożone zostało oświadczenie o braku możliwości nadania odrębnego adresu przez skarżącą, jak i jednego ze współwłaścicieli budynku (M. P.) oraz, że pod wskazanym adresem [...] zostały złożone w ustawowym terminie dwie deklaracje do CEEB, ponieważ każdy z lokali korzysta z osobnych źródeł ogrzewania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w kontrolowanej sprawie dotyczy kwestii czy w przypadku braku odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem i nie podjęcia w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. formalnych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu, skarżącej przysługuje dodatek węglowy. W zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał bowiem na brak podstaw do wypłaty skarżącej dodatku węglowego z uwagi na okoliczność, że nie podjęła ona kroków formalnych w celu nadania odrębnego adresu dla lokalu, w którym mieszka. Również organ I instancji powołał się na brak podjęcia cyt. "żadnych kroków" w celu ustalenia odrębnego adresu dla tego lokalu. Mając na względzie wskazany przedmiot sporu w sprawie, w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie art. 2 ust. 1 udw, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 udw. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 udw). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a udw). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b udw). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c udw). W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (art. 2 ust. 3d udw). Z przytoczonych regulacji wynika, że dodatek węglowy przyznawany jest na gospodarstwo domowe, chyba że pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe. W takiej sytuacji, stosownie do art. 2 ust. 3a udw, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W sytuacji, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten, zgodnie z art. 2 ust. 3b udw, jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Wyjątek od reguł wynikających z przytoczonych regulacji art. 2 ust. 3a i 3b udw, przewidziany został w art. 2 ust. 3c i 3d udw, gdzie ustawodawca przewidział możliwość przyznania dodatku węglowego dla każdego z gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem. Uwarunkował to jednak wymogiem, aby do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem, oraz aby w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z akt sprawy wynika, że organ na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] grudnia 2022 r. stwierdził fizyczną odrębność lokali znajdujących się pod adresem [...]. Lokale te zamieszkiwane są przez dwa gospodarstwa domowe. W odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do dnia [...] listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych znajdujących się pod tym adresem, skarżąca złożyła do akt sprawy oświadczenie z dnia [...] stycznia 2023 r., iż w terminie do dnia [...] listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, zaznaczając przy tym, że nie jest właścicielem domu. Ponadto do akt sprawy przedłożone zostało oświadczenie z dnia [...] grudnia 2022 r. [...] (współwłaściciela budynku składającego się z dwóch mieszkań, i jednocześnie wskazanego we wniosku o wypłatę dodatku węglowego członka gospodarstwa domowego skarżącej), iż nie podjął on kroków celem rozdzielenia mieszkań, gdyż drugi współwłaściciel budynku przebywa za granicą. Odnosząc powyższe do wskazanego na wstępie przedmiotu sporu między stronami, Sąd uznał, że w sprawie nieprawidłowo organy uzależniły przyznanie wnioskowanego świadczenia od wymogu, który nie został wyartykułowana przez ustawodawcę. Podkreślić bowiem należy, że w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia "formalnych kroków" prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem. Ustawodawca nie wymaga też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (patrz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 474/23; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 i przywołane w nim orzeczenia – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia [...] listopada 2022 r. w sytuacji, gdy nowelizacja, na mocy której do art. 2 dodano ust. 3c i ust. 3d weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz.U. z 2022 r. poz. 2236). Wykazanie spełnienia omawianej przesłanki z art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c udw, tj. braku możliwości ustalenia do dnia 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem, może nastąpić jedynie poprzez złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia w tym zakresie, a więc że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe wnioskodawcy (patrz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 października 2023 r., sygn. II SA/Gl 1085/23 i ww. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 wraz z przywołanymi w nich orzeczeniami – dostępne jw.). Organy z urzędu posiadają wiedzę, czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby, aby strona składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego. Wystarczy samo oświadczenie strony albo zaświadczenie z urzędu (patrz wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r., sygn. I SA/Łd 299/23 – dostępny jw.). Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania świadczenia od podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, a w dalszej kolejności do ustanowienia dla tego lokalu odrębnego adresu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w brzmieniu przepisów udw i spowodowałoby istotne zawężenie kręgu osób, które mogłyby skorzystać z omawianego tutaj wyjątku. Tymczasem kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych, dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, w tym i kwestii braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23 – dostępne jw.). W tym stanie rzeczy, stwierdzając że orzekające organy dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art. 2 ust. 3c i 3d udw, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę należy uwzględnić stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.