II SA/Bd 494/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Wioletty S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka oddala skargę II SA/Bd 494/05 UZASADNIENIE Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] 2005r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji ostatecznej Burmistrza T. z [...] 2005r. Nr [...] w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – syna Wioletty S. – Mateusza w okresie od [...] 2005r. do 30 kwietnia 2005r. na podstawie art. 60 ust 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz art. 156 § 1 pkt 2 i art 157 k.p.a. W uzasadnieniu stwierdzono, że Wioletta S. otrzymywała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka do 31 grudnia 2004r. świadczenie pobierane było na podstawie art. 60 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba pozostająca w związku małżeńskim otrzymująca na dzieci do dnia wejścia w życie ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 12 przez okres jednego roku, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie. W dniu 10 grudnia 2004r. zainteresowana zawarła związek małżeński, a więc przed tą datą nie pozostawała w związku małżeńskim i mogła otrzymać dodatek na ogólnych zasadach, jeżeli samotnie wychowywała syna. Pomimo informacji, że zainteresowana zawarła związek małżeński organ przyznał na podstawie wskazanego przepisu dodatek do zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka. W tych okolicznościach organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt2 k.p.a. Zawarcie nowego związku małżeńskiego oznacza, że zainteresowana nie wychowuje dziecka samotnie i organ nie był uprawniony do przyznania świadczenia. Ponadto świadczenie przyznano pomimo braku wniosku ( art. 23 ust 1 ustawy). Postępowanie było więc prowadzone z naruszeniem art.10 k.p.a. Zainteresowana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarzuciła organowi nieprawdziwe ustalenie okoliczności faktycznych, odwołując się do pisma z 21 marca 2005r. kierowanego przez organ I instancji do Samorządowego Kolegium wraz z aktami. Nieprawdą jest, że wypłata świadczenia została wstrzymana na podstawie jej oświadczenia z 21 lutego 2005r. o zobowiązaniu się do spłaty świadczenia za styczeń 2005r. Ośrodek Pomocy Społecznej sam wstrzymał wypłatę i za namową pracownika ośrodka złożone zostało oświadczenie o zobowiązaniu do spłaty. Od 1 maja 2004r. pobierane były świadczenia na podstawie art. 60 ust 2 ustawy a powinny być przyznane na podstawie art. 12. Organ dysponował dostatecznymi materiałami dotyczącymi statusu zainteresowanej, zatem niezrozumiałe jest odebranie przyznanych świadczeń. Zdaniem zainteresowanej skoro zawarła ona związek małżeński, organ powinien zaprzestać wypłaty świadczenia na podstawie art. 12 a przyznać świadczenie w oparciu o art. 60 ust 2 ustawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] 2005r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznając świadczenie organ błędnie ocenił stan faktyczny i wydał decyzję z naruszeniem art. 60 ust 2 ustawy. Aby otrzymać świadczenia na tej podstawie należało pozostawać do 1 maja 2004r. w związku małżeńskim, otrzymywać na dziecko świadczenie alimentacyjne do 1 maja 2004r. i spełniać pozostałe warunki określone w ustawie. Niespełnienie jednego z wymienionych warunków nie pozwalało na przyznanie świadczenia. Zainteresowana nie spełniła pierwszego warunku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy istotne jest to czy zaskarżona decyzja stwierdzająca nieważność decyzji burmistrza była prawidłowa a nie ocena czy zainteresowana posiada uprawnienie do świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego na zasadach ogólnych określonych w art. 12 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO z [...] 2005r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z [...] 2005r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Burmistrza T. z [...] 2005r. w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, zarzucając naruszenie art. 60 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną interpretację, art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie rażącego naruszenia prawa przez Burmistrza T. Zdaniem skarżącej wadliwie SKO zajmowało się tylko oceną czy Burmistrz rażąco naruszył prawo zamiast ocenić czy skarżącej należy przyznać świadczenie. Z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa. Rażące naruszenie występuje tylko wtedy, gdy zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. W pojęciu rażącego naruszenia prawa nie mieści się błędna interpretacja przepisów składających się na podstawę prawną. Rozbieżność wykładni prawa nie stanowi przesłanki rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżąca zarzuciła też, że Ośrodek Pomocy nie pouczył jej o konieczności napisania wniosku o przyznanie świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą rozbieżności co do wykładni przepisów między organami. Burmistrz sam stwierdził, że wydana decyzja dotknięta jest wadą nieważności, gdyż jest wadą istotną. Błędnie oceniono stan faktyczny i błędnie wydano decyzję o przyznaniu świadczenia na podstawie art. 60 ust 2 ustawy Zadaniem Kolegium przy ponownym rozpatrzeniu sprawy była ocena czy doszło do wydania prawidłowej decyzji stwierdzającej nieważność, gdyż sprawa posiadania uprawnienia do przyznania świadczenia może toczyć się z wniosku strony w innym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zadaniem Sądu jest kontrola legalności zaskarżonej decyzji oparta na art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej zwanej u.p.s.a.) W skardze zawarto zarzuty, że organ zamiast zająć się ustaleniem czy skarżącej przysługuje prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka ograniczył się do oceny decyzji tylko z punktu widzenia naruszenia prawa, podczas gdy w grę wchodzi jedynie rozbieżność w wykładni przepisów. Zarzut skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiocie ustalenia uprawnienia do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypowiedział się organ I instancji w orzeczeniu z 6 stycznia 2005r. Wskutek stwierdzenia, że doszło do wydania wadliwej decyzji wdrożono szczególny tryb postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze musiało ocenić czy zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej skarżącej uprawnienie do dodatku. W wyniku analizy stanu faktycznego organ doszedł do przekonania, że istnieje konieczność stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż nie zaistniały okoliczności uzasadniające przyznanie takiego świadczenia na podstawie art. 60 ust 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Należało przy tym brać pod uwagę tylko tę podstawę prawną w oparciu o którą przyznano świadczenie. Wbrew twierdzeniu skarżącej nie było sporu co do wykładni wskazanego przepisu, gdyż abstrahując od tego, że organ przyznający świadczenie sam dostrzegł popełniony błąd to postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa musi zmierzać do oceny czy miała miejsce taka sytuacja. Jeśli w grę miałaby wchodzić odmienna wykładnia przepisu to organ stwierdzający nieważność musiałby wykazać, że wykładnia zastosowana w postępowaniu merytorycznym była wadliwa i dlatego doszło do rażącego naruszenia prawa. W każdym więc przypadku zachodzi konieczność badania czy zaistniała jedna z okoliczności określonych w art. 156 k.p.a. Skarżąca w momencie przyznania świadczenia nie miała statusu osoby samotnej a uprawnienie do świadczenia z tytułu samotnego wychowywania dziecka może przysługiwać osobie samotnej w rozumieniu ustawy. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Z samej definicji pojęcia osoby samotnej wynika, że osoba pozostająca w związku małżeńskim nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy. Nie jest nią też osoba formalnie samotna ale wychowująca dziecko wspólnie z ojcem dziecka jak i osoba pozostająca w związku małżeńskim z innym mężczyzną nie ojcem dziecka. Ustawodawca stworzył jedyny wyjątek w art. 60 ust 2 i prima facie wydawać by się mogło, że skarżąca spełnia kryteria określone w tym przepisie, gdyż jest osobą pozostającą w związku małżeńskim. Należy jednak wskazać, że przepis ten dotyczy osób, które pozostawały w związku małżeńskim i otrzymywały przed wejściem w życie ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W dniu wejścia w życie nowej ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawa z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jednolity Dz. U. z 1991 r. Nr 45 poz. 200 ze zm.) utraciła moc. Z tą chwilą osoby uprzednio pozostające w związku małżeńskim i korzystające z wypłaty świadczeń z funduszu uzyskały prawo do czasowego korzystania z dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Za takim rozumieniem przepisu przemawia to, że został on ulokowany w rozdziale obejmującym przepisy przejściowe i dostosowujące i nie może być interpretowany rozszerzająco. Po wejściu w życie ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych przywilej korzystania z dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka przyznano wyłącznie osobom samotnym w rozumieniu ustawy. Skarżąca od 10 grudnia nie jest osobą spełniającą kryteria osoby samotnej i tym samym uprawnioną do świadczenia z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organ zatem prawidłowo uznał, że przyznanie świadczenie z tytułu samotnego wychowywania dziecka po zawarciu związku małżeńskiego przez skarżącą odbyło się z rażącym naruszeniem prawa. Oczywistym naruszeniem prawa było też przyznanie świadczenia z urzędu zamiast na wniosek (art. 23 ust 1 ustawy). Odnosząc się do pozostałych zarzutów należy stwierdzić, że organy administracyjne zobowiązane są do informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw będących przedmiotem postępowania a nie prowadzących do wdrożenia postępowania wnioskowego. Wszczęcie postępowania w przypadku żądania wypłaty świadczenia, które jest przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu pozostaje w sferze dyspozytywnej stron i dlatego zarzut skarżącej w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie a organ nie mógł przyznać świadczenia z urzędu. Ponadto w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie ocenia się zasadności wniosku o przyznanie świadczenia lecz bada sprawę z punktu widzenia naruszenia prawa skutkującego możliwością stwierdzenia nieważności. Z tych względów Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przy wydaniu zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji.